'Hulp Afrika laat, maar niet te laat'

Opnieuw dreigt er een hongersnood in de Hoorn van Afrika. Droogte, oorlog en bandieten maken de veenomaden het leven onmogelijk....

De laatste grote hongersnood in de Hoorn van Afrika, halverwege de jaren tachtig, kostte naar schatting een miljoen mensen het leven. Ook in de jaren daarna zijn veel bewoners van het onbarmhartige gebied voortijdig bezweken. Maar juist de groei van de bevolking is een van de redenen dat nu opnieuw de noodklok wordt geluid.

Zeker zeven landen in het gebied hebben de afgelopen drie jaar geen of veel te weinig regen gekend. Volgens de Verenigde Naties worden zestien miljoen mensen met de dood bedreigd. Ongeveer de helft ervan woont in Ethiopië. De gevolgen van de droogte strekken zich echter ook uit tot landen als Tanzania en het Midden-Afrikaanse Burundi.

Veehoudende nomaden en landbouwers vormen er de hoofdmoot van de bevolking. Maar nu hun aantal zich de afgelopen twintig jaar gestaag heeft vermeerderd, is er voor elk van hen minder vruchtbaar land beschikbaar. De grond raakt door intensieve landbouw uitgeput. Het uitblijven van de regen betekent dan de nekslag.

Het zwaarst getroffen gebied is ook ditmaal de Ogaden, in het zuidoosten van Ethiopië. Daar leven naar schatting een miljoen mensen. De zogeheten 'Belg'-regens zijn te laat gekomen of vrijwel uitgebleven. Daardoor is bijna de helft van de voedselproductie in het gebied in gevaar gekomen.

'De belangrijkste oorzaak van de dreigende hongersnood is het gebrek aan regen', meent Othman Mahmoud van de internationale hulporganisatie Oxfam dan ook. Maar daarmee is niet alles gezegd, noch over Ethiopië, noch over de andere landen in de Hoorn. Gewapende conflicten, zoals tussen Ethiopië en Eritrea, dragen bij aan de hongersnood, bijvoorbeeld door de stroom vluchtelingen die zij veroorzaken.

Volgens de Ethiopische minister van Buitenlandse Zaken, Seyoum Mesfin, gebruiken de rijke landen de oorlog tussen Ethiopië en Eritrea als een voorwendsel om niet met hulp te komen. Hij zei dit deze week tijdens de topconferentie van de Afrikaanse landen en de Europese Unie in Caïro. De minister werd direct van repliek gediend door Poul Nielsen, de EU-commissaris voor Ontwikkelingszaken. Door het gebrek aan 'vrede en normale betrekkingen' tussen Ethiopië en Eritrea zijn er volgens Nielsen onvoldoende mogelijkheden om voedselhulp op tijd op de juiste plekken af te leveren. Daarnaast bestaat het risico - al noemde Nielsen dit niet - dat de hulp bij het leger terechtkomt en niet bij de bevolking.

De Ethiopische regering voert aan dat er in de Ogaden niet wordt gevochten en dat daar dus makkelijk voedseltransporten naar toe kunnen. Dit klopt niet helemaal. Het gebied wordt onder meer geteisterd door invallen van Somalische rebellen en bandieten. De Verenigde Naties hebben al medewerkers uit het gebied teruggetrokken omdat het er te gevaarlijk is.

Een ander probleem is het tempo waarin de noodhulp geleverd kan worden. Volgens VN-secretaris-generaal Kofi Annan is het 'een beetje laat, maar niet te laat om levens te redden'. De Verenigde Staten hebben Ethiopië 400 duizend ton voedsel toegezegd. De Europese Unie wil in de Hoorn van Afrika 800 duizend ton afleveren.

Maar de hulp die nu wordt beloofd, komt voor een deel pas over negen maanden te bestemder plaatse aan. Dan kan het voor veel mensen al te laat zijn. Nederland gaf in december voor tien miljoen gulden aan hulp. Deze week maakte minister Herfkens van Ontwikkelingssamenwerking nog eens acht miljoen voor het gebied vrij. Onduidelijk is nog wanneer die hulp de Hoorn precies zal bereiken.

Op dit moment lijkt het aantal doden mee te vallen. Vorige maand zijn in de Ogaden vierhonderd mensen van honger gestorven, onder wie veel kinderen. Ook dreigt het vee massaal te verhongeren. De komende maanden heten 'beslissend' te zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.