'Huidskleur mag behandeling niet beïnvloeden'

Interview Dwight van van de Vijver (33)

Dwight van van de Vijver (33), wijkagent in Utrecht, hulpofficier en docent ethische dilemma's aan de Politieacademie, over etnisch profileren.

Dwight van der Vijver. Foto Aurélie Geurts

'Stel: je bent lelijk behandeld door een kale man met tatoeages en oorbellen. Dan neem je die ervaring wellicht mee in het volgende contact met iemand die hetzelfde uiterlijk heeft. Ik zeg altijd tegen collega's: tatoeages, daar kies je voor. Oorbellen kun je uitdoen. Maar je huidskleur behoort tot je oorspronkelijke identiteit, daar kies je niet voor. Daar zou geen andere behandeling aan te pas mogen komen.

Ik weet dat door sommige collega's over etnisch profileren weleens wordt gezegd: 'De goeien lijden onder de kwaaien, maar we moeten nou eenmaal boeven vangen.' Maar in artikel 1 van de Grondwet staat gewoon dat alle personen die zich in Nederland bevinden, in gelijke gevallen gelijk moeten worden behandeld.

Etnisch profileren is heel erg fout, het is wel degelijk discriminatie. Het komt geregeld bij collega's voor, maar niet bewust, zeg ik na 13 jaar ervaring in dit vak. De politie moet meer de focus leggen op wat etnisch profileren met mensen doet. Het veroorzaakt een micro-trauma waardoor degene die het betreft het vertrouwen in de politie verliest.

Controle

Ik geef elke week een dag les op de Politieacademie over ethische dilemma's. Als voorbeeld laat ik een ervaren collega tegen willekeurige studenten zeggen: 'Controleer die auto, ik wil weten wie erin zit, zonder daar een juridische grond bij te geven. Mijn eerste vraag luidt: ga je dat doen, alleen omdat het je is gezegd? Met andere woorden: denk je zelf ook na?

Studenten die de controle willen uitvoeren, moeten dat doen met mij als voorbeeld. Als ze me naar mijn identiteitsbewijs vragen, zeg ik: 'Waarom?' Meestal is het eerste antwoord: 'Ik wil gewoon weten wie je bent.' Dan antwoord ik: 'Wat is daar gewoon aan, en waarom wil je dat weten?' Dan komen ze er niet uit.

Vervolgens weiger ik mijn ID of rijbewijs af te geven. Dat levert een aanhouding op. Vervolgens veranderen de rollen: ik vraag hoe ze deze aanhouding verkopen aan de hulpofficier van justitie, want die zal willen weten waaróm deze persoon naar z'n identiteitsbewijs is gevraagd. Dan wordt het stil. En ik ga meteen door met de vraag: 'Wie kan mij vertellen wat het met deze jongen doet, dat hij zonder reden wordt aangehouden?' En vervolgens: 'Wat doet dit met het beeld dat deze jongen van ons heeft?' En dan luidt steevast het antwoord: 'Hij krijgt een hekel aan de politie.'

Zo'n man heeft broertjes, neefjes, ouders met wie hij dit bespreekt. Wat doet dit met de omgeving van die jongen? Met de wijk? Elke agent moet zich bij elke handeling drie vragen stellen: kan ik dit, mag ik dit en: moet ik dit? De laatste, móet ik, is eveneens cruciaal voor de gevolgen van het handelen op straat.

Archiefbeeld van een politieman en een arrestant. Beeld dient ter illustratie: de twee mannen komen niet in het stuk voor. Foto anp

Media kritisch op politie

Als professionele politieorganisatie zijn wij zelf verantwoordelijk voor hoe de burger ons ziet. Het gedrag van één agent kan het voor een heleboel collega's verpesten. De media, en nu zeg ik misschien iets heel gevoeligs, leggen vooral de nadruk op wat niet goed gaat, en dragen zo bij aan het negatieve beeld. Daarom is het des te belangrijker dat de politieorganisatie transparant naar buiten treedt, dat deze zaken niet worden gebagatelliseerd en dat we openstaan voor feedback, juist van burgers. Zo ben ik betrokken geweest bij de bevindingen van Control Alt Delete, die hierover met veel burgers in gesprek gaat. We moeten samenwerken, het gesprek hierover durven aangaan.

Ook moet er eenduidig worden opgetreden door leidinggevenden tegen etnisch profileren. Er moet niet alleen van hogerhand worden gezegd dat etnisch profileren onacceptabel is, maar dat moet tot in de kleinste haarvaten binnen de politie voelbaar zijn. Alleen dan kunnen we het uitbannen.'

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.