'Hop, even snel een dingetje maken'

Dat mensen zich ergeren aan graffiti, kunnen de verantwoordelijke 'schrijvers' zich eigenlijk niet voorstellen. Zij articuleren slechts de chaos van de stad menen zij zelf....

'Lopen', sist Rian. Het witte busje van de beveiliging is zojuist gestopt. De koplampen beschijnen de plek waar Rian en Peter net een piece wilden gaan zetten. De jongens lopen rustig weg, alsof ze voor de lol in de nachtelijke vrieskou een wandelingetje maken op het industrieterrein. Als ze bij de hoek van de straat zijn aangekomen, is de beveiligingsbeambte gerustgesteld. Hij sjeest weg. Peter knipoogt naar Rian vanonder zijn baseballpet. Lachend maken ze rechtsomkeert. Want zojuist hadden ze de perfecte plek gevonden: een maagdelijk wit kantoorgebouwtje langs het spoor.

Na een half uur hard werken, heeft een nieuwe crew in Utrecht zijn naam gevestigd. In rode, zwartomrande, dikke letters, omlijst door een vleugje geel, staat 'ie op de rolluiken van het kantoor: 030303. De eerste drie cijfers (030) staan voor Utrecht, de laatste (303) voor acid, de old skool housemuziek waar beiden mee zijn opgegroeid. Bedacht onder het genot van een biertje en een jointje, laatst bij Peter thuis.

'Laten we weer eens samen iets gaan doen', had Peter tegen zijn oude vriend Rian gezegd. Want Peter was zijn crew kwijtgeraakt. De jongens kregen een serieuze baan. Of een vriendin, net zo funest voor een schrijverscarri. Maar Peter (23) en Rian (23) beiden schrijvers sinds hun dertiende geven niet op. En nu staat hun nieuwe crewnaam langs het drukke spoortraject Amsterdam-Utrecht.

Een goed begin, vinden Rian en Peter. Immers: hoe zichtbaarder de naam in het straatbeeld, hoe meer aanzien de schrijver of de crew vanuit de scene krijgt. En aanzien, daar gaat het om. Dus is het zaak je zelfbedachte naam over de stad te verspreiden als legers over een Riskbord. Het territorium veiligstellen. Rian: 'Net als een hond die tegen een boom piest.'

Gevaarlijke plekken tellen dubbel. Rooftops bijvoorbeeld, muurtjes bovenop platte daken. Of zoiets als Peter een paar jaar geleden heeft uitgehaald: het balkon van de stationsrestauratie op Utrecht CS van buiten volgeverfd. Gevaarlijk zichtbaar, dubbel prijs.

De ultieme stunt: een trein. En dan het liefst een hele trein in je eentje. Naar New Yorks voorbeeld, waar de schrijvers in de jaren tachtig beroemd werden met volgeschilderde metro's. 'One man, whole car', droomt Rian hardop. 'Met de ramen ook dichtgekalkt, zodat niemand meer iets kan zien. Dat is pas echt cool.' Het is hem nooit helemaal gelukt. Met zijn meter 67 komt hij namelijk niet hoger dan het raam. Daarom heeft hij het liefst dubbeldekkers. 'Beginnen de ramen dichter bij de grond.'

Een stuk of vijftien heeft hij er gedaan. De grootste beloning: je eigen naam voorbij zien rijden. 'Als je 's morgens klaar bent, meteen naar het station waar de trein heengaat. Biertje en jointje erbij, en hup een foto als 'ie langskomt. Echt kicken.'

Onlangs ging het mis. Kreeg Rian 12 duizend euro boete door de rechter opgelegd. 'Ze hadden een heel dossier van me aangelegd. Met foto's van wat ik had gemaakt. Met name op de treinen zijn ze erg happig.' Die laat hij dus maar even. 'Ik ben voorzichtiger geworden.' Hij is ook voorzorgsmaatregelen gaan nemen. 'Geen spullen meer thuis, ook geen fotoboeken of tekeningen. Voor het geval ze een inval doen.'

De politie is de voornaamste vijand van een schrijver 'het is een voortdurend kat-en-muisspelletje'. Maar ook onderling is het lang niet altijd pais en vree. Met enige regelmaat breekt er een oorlog uit tussen de verschillende crews met namen als MSN (Maniakken Stoppen Nooit), VBA (Van Bier Afhankelijk), ASK (ArmedSubway Kids) en D3T (De 3 Tieten). Bijvoorbeeld omdat de ene groep over een piece van de ander heeft gespoten een doodzonde in de schrijverswereld of omdat een crew zich te veel heeft geprofileerd in het territorium van een ander. 'Komen er van die boerenjongens uit de dorpen een beetje in Utrecht taggen', aldus Rian. 'Dan worden ze er geheid uitgeschopt.'

Tijdens een wandeling door de Utrechtse binnenstad kan hij de veldslagen op de muren en de vuilnisbakken zo aanwijzen. Hij staat stil bij een zilverkleurige piece in de Walsteeg van de crew ASK. Vanwege hun gevaarlijke stunts figureren de jongens de laatste tijd prominent in het roddelcircuit. 'Klootzakken', vindt Rian, 'Laatst hebben ze over een piece van mij heengespoten.' In zo'n geval zijn er drie mogelijkheden: spuitbussen terugeisen, knokken of de zwaarste straf strepen. 'Een dikke vette streep door hun werk.' Maar in dit geval is het misschien beter om niks te doen, schat Rian. 'Ze hebben al veel aanzien.'

De tocht voert naar Massegast, een smal steegje tussen de Oudegracht en de Steenweg. Alle beroemde Utrechtse schrijvers hebben er hun naam op de muren vereeuwigd. Rian blijft staan voor een roze-groene piece uit 1994 het jaartal staat er vaak onder. 'SHAVE', staat er, in dikke bubble gum letters. 'Die letters zijn helemaal uit. Nu zijn ze hoekiger, met veel pijlen.'

Ook de nieuwe generatie is vertegenwoordigd in de steeg. Met de aloude pieces en tags, maar ook met een nieuwe vinding: stickers. Rian wijst naar een regenpijp. Daarop strijdt BA van the A-team om een plaatsje met een papagaai die zegt: 'zit jij ook al op graffiti', en een kopie van het etiket van Evian, maar dan met de letters Naiv. Beeldgrapjes en losse kreten verpakt in herkenbare symbolen, met maar doel. Te zeggen: I was here. 'Dit is de communicatie van de straat', zegt Rian trots.

Hij kent de auteur achter elke tag en piece in Utrecht. Het grootste deel van de dag brengt hij door op straat, zeker sinds hij werkloos is 'ik ben nooit echt geprikkeld geweest om een opleiding af te maken'. Graffiti is zijn ontspanning en avontuur tegelijkertijd 'de ultieme uitlaatklep'. Elke week gaat hij er daarom wel op uit om een piece te zetten. En anders maakt hij wel een snelle krabbel tussendoor. 'Kom ik de coffeeshop uit, zie ik een muurtje, hop even snel een dingetje maken.'

Een stad is geen stad zonder graffiti, is zijn motto. 'Een stad moet een beetje chaos hebben.' Geen muur is daarom veilig voor hem. Behalve dan misschien kerken. 'De Dom zou ik nooit doen.' Mensen die het geklieder op hun huizen en winkels lelijk vinden, begrijpt hij niet. 'Ik ben tegen het opgelegde truttige straatbeeld: de muren strak wit, alles mooi schoon. Zo is het leven in de stad gewoon niet. Graffiti is mijn protest.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.