Column

'Hoe erg is het dat Oost en West weer een tijdje tegen elkaar blaffen?'

Nu na 23 jaar van Koude Vrede Koude Oorlog II zich lijkt aan te kondigen, zijn wij nog onwennig, schrijft Max Pam. 'Hè, moet dat nou? Het ging toch net goed: dat is het algemene sentiment dat je in het Westen aantreft.'

Inwoners van de Oekraiense stad Charkov demonstreren op het Lenin plein tegen de Russische president Vladimir Poetin. Beeld anp

Volgens The New York Times zou Rusland onlangs een van de grond gelanceerde raket hebben getest, die een nucleaire lading kan vervoeren. De raket heeft een grotere reikwijdte dan is toegestaan volgens het verdrag dat Reagan en Gorbatsjov in 1987 hebben gesloten. Obama heeft in een brief aan Poetin zijn beklag gedaan, maar de Russen hebben geantwoord dat er niets aan de hand is. Hun raket is weer een antwoord op het antiraketsysteem dat de Amerikanen in Roemenië aan het plaatsen zijn, maar dat - volgens de Russen - niet alleen defensieve maar ook agressieve bedoelingen heeft.

Ouderwetse anti-anti-anti-antiraketretoriek.

Koude Oorlogstaal
Lezer van deze ochtendkrant, ik wil uw ontbijt niet verstoren, maar zo'n bericht is weer een aanwijzing dat wij afstevenen op een Tweede Koude Oorlog. Er zijn nogal wat tekenen die wijzen op een langdurige verstoring van de betrekkingen. Na de annexatie van de Krim mag Rusland niet meer meedoen met de G7. De boycotmaatregelen tegen Poetin en zijn trawanten - Koude Oorlogstaal vergt dat je dat er altijd bij zegt - worden steeds intenser en zullen de Russische economie hard treffen. Dat het Poetin heeft ontbroken aan empathie jegens de nabestaanden van de rampvlucht MH17 kan eveneens worden opgevat als een teken dat het 'uit' is tussen het Oosten en het Westen.

Zelf merkte ik het aan mijn reactie op het bericht in de NYT. Toen ik las dat de Russen de test met de nucleaire raket bagatelliseerden, was mijn eerste gedachte: 'O, daar zullen ze vast weer over liegen'. Bijna alles wat Poetin tegenwoordig beweert, klinkt net zo vals als wat Brezjnev destijds beweerde. In NRC Handelsblad (van 28 juli) schreef oud-Moskou-correspondent Raymond van den Boogaard dat hij Rusland nu veel bedreigender vindt dan de Sovjet-Unie in de jaren tachtig. Hij attendeert op een groot verschil. In het arbeidersparadijs dat de Sovjet-Unie heette, ging men er automatisch van uit dat de stem van het Kremlin nooit de waarheid sprak. Dat was allemaal staatspropaganda. Nu is de situatie omgekeerd. De meeste Russen volgen Poetin gretig in diens opvattingen en theorieën. Daarentegen wordt wat uit het Westen komt door veel Russen beschouwd als verdraaide informatie.

Dreiging belangrijker dan uitvoering
De Eerste Koude Oorlog duurde officieel van 1945, toen George Orwell de uitdrukking Cold War gebruikte, tot 1991 toen de Sovjet-Unie werd opgeheven. Na 23 jaar van Koude Vrede lijkt KO II zich aan te kondigen. Wij zijn nog onwennig. Hè, moet dat nou? Het ging toch net goed: dat is het algemene sentiment dat je in het Westen aantreft. Niemand wil een Tweede Koude Oorlog, toch lijken wij erin terecht te komen.

Maar hoe erg is het dat Oost en West weer een tijdje tegen elkaar blaffen? In een Koude Oorlog is de dreiging belangrijker dan de uitvoering. Je bezit een atoombom om te verhinderen dat de andere partij hem zal gooien. Een Koude Oorlog is meer een oorlog van geheime diensten en propagandamachines dan van oprukkende tanks en veldslagen. Aan het einde van een Koude Oorlog stort alleen iets in - een muur, een gordijn of een federatie - zonder dat noodzakelijkerwijs één schot wordt gelost. Of zoals H.J.A. Hofland zei: 'De Koude Oorlog is de eerste wereldoorlog met een geweldloos einde.'

Kwaaie pier Poetin
In zijn boek Oorlog lost nooit iets op (1993) schrijft de historicus H.L. Wesseling dat veel oorlogen inderdaad niets hebben opgelost, maar dat er ook oorlogen zijn geweest die 'een tijdelijke, en soms zelfs een definitieve, oplossing hebben gebracht voor een beperkt probleem'. Dat lijkt weinig, zegt Wesseling, maar wie aan de Tweede Wereldoorlog terugdenkt, beseft ook 'dat dit niet niks is'.

Dit inzicht geeft ons de mogelijkheid al vast te fantaseren over de beperkte problemen die door een KO II kunnen worden opgelost. Het eerste beperkte probleem is natuurlijk de kwaaie pier Poetin. Hoe komen wij van hem af? Niet door een aanslag of een ontvoering, maar gewoon door de Koude Oorlog zijn werk te laten doen. Let op: zoals elke dictator zal Poetin steeds verder gaan in het uitleven van zijn persoonlijke eigenaardigheden. Dat gaat hem zijn kop kosten, zeker als bij tegenwind zijn naaste omgeving - eerst voorzichtig en later openlijk - begint te morren en te muiten. De meedogenloosheid die Stalin zich nog kon veroorloven, is voor Poetin niet meer weggelegd.

Maar dit zijn fantasieën. Hoe zeker is het dat het Westen ook de Tweede Koude Oorlog gaat winnen? Dat weten wij pas als hij is geëindigd. KO I duurde 46 jaar. Fijne dag verder.

Max Pam is columnist van de Volkskrant.

Poetin. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.