'Hier ben ik, sterker dan ooit'

De Britse popzanger Morrissey, legendarisch geworden met The Smiths, put nog steeds uit de onvrede van twintig jaar geleden. 'Je hoort altijd dat die of die zichzelf opnieuw heeft uitgevonden.' Morrissey niet - hij is terug, met zijn oude woede en passie en hang naar liefde....

et waren afschuwelijke tijden voor de popmuziek, en ik was dolblij dat 'Hik er even niet bij betrokken was.'

Nee, erg te spreken is de Britse popzanger Morrissey niet over de jaren die liggen tussen zijn plaat Maladjusted (1997) en het deze week verschenen album You Are The Quarry. 'Overal werd je overstelpt door troep. Erg vernederend voor iemand die pop serieus pleegt te nemen'.

Steven Patrick Morrissey (44), een van de grootste Britse liedjesschrijvers en zangers van de laatste twintig jaar, dacht er zelfs even over de brui eraan te geven. Het probleem was niet zozeer dat hij zich niet meer kon vinden in de popmuziek om hem heen, dat kon hij grosso modo voorheen ook al niet. Zijn grootste probleem was dat hij voor het eerst het gevoel had dat de mensen hniet meer wilden.

Weliswaar zag hij het nog altijd als zijn belangrijkste taak om met popmuziek een bijdrage te leveren aan het iets leefbaarder maken van het bestaan op dit ondermaanse, maar hoe zou dat kunnen als zijn muziek geen aftrek meer vond. Maladjusted flopte, terwijl platen ervoor ook al dalende verkoopcijfers lieten zien. Een platencontract had hij niet meer, en niemand stond te popelen om hem er een aan te bieden.

Morrissey vluchtte uit Engeland naar Los Angeles, en ontdekte dat zijn Amerikaanse fans veel trouwer waren. 'Hun adoratie houdt niet op na een slechte plaat. Om over de Mexicanen maar te zwijgen, in Mexico ben ik extreem populair.'

Platen maken deed hij niet meer, optreden voornamelijk nog in Mexico, al deed hij in 1999 nog een tournee die hem in het Tilburgse 013 bracht. 'Een erg weirde plaats, vermoedelijk wilden ze me in Amsterdam niet meer hebben.'

Wanneer hij nog wel eens naar Londen afreisde, hield dat vooral verband met juridische kwesties rond de rechtszaak die tegen hem was aangespannen door Mike Joyce, de gewezen drummer van The Smiths, Morrisseys band in de jaren tachtig. Joyce eiste meer geld dan de 10 procent aan royalties waar hij twintig jaar geleden genoegen mee nam. De zaak vond eind 1996 al zijn dramatisch hoogtepunt toen de rechter drummer Mike Joyce in het gelijk stelde en Morrissey als onbetrouwbaar kwalificeerde. Tot een veroordeling is het nog altijd niet gekomen, maar de affaire die hij 'utterly grotesque' noemt, levert hem nog altijd een hoop sores op.

Maar nu is hij even terug voor muzikale zaken, in het land dat hij is ontvlucht en blijkt hij er ineens te worden onthaald als degene die verantwoordelijk is voor het meest relevante en duurzame cultuurgoed dat de Britse popmuziek heeft opgeleverd.

Want vlak voor het verschijnen van Morrisseys zevende solo-album heeft Engeland zijn verloren zoon weer in de armen gesloten. De rehabilitatie begon met het Britse poptijdschrift New Musical Express dat twee jaar geleden al zo ver ging te stellen dat The Smiths belangrijker waren dan de Beatles, terwijl Morrissey als solo-artiest na jaren van hoon weer meetelt. Bij de pers, die hem bedelft onder superlatieven ('Comeback of the century' kopte de NME; 'a charisma masterclass, a mature work from a teenage icon', schreef Mojo) en bij publiek dat niet wist hoe snel het kaartjes voor Morrisseys concerten moest bemachtigen.

The critics who can't break you They somehow help to make you (uit: You Know I Couldn't Last)

En hoewel de melodische brille van The Smiths op You Are The Quarry opnieuw niet genaard wordt, is het beslist een van de betere Morrissey-platen geworden. Zijn stem is mooier dan ooit en zijn teksten zijn opnieuw scherp en geestig.

'Het is eigenlijk niet zo dat ik teruggekomen ben, maar meer dat men weer graag naar mi¿j toekomt', zegt een beminnelijk lachende Morrissey in het uiterst deftige Londense Dorchester hotel, waar hij voor enkele weken promotie is neergestreken.

Hij schenkt zichzelf en zijn gesprekspartner een kopje Ceylon-thee in en biedt een koekje aan. Hij zakt ontspannen onderuit in de bank van zijn suite, en dat zal hij het komende uur blijven. Wel lijkt hij erg verlegen. Het duurt even voordat hij zijn interviewer ook echt aankijkt, maar misschien had deze ook niet moeten beginnen met de opmerking dat de liedjes van Morrissey en The Smiths zo onbeschrijflijk veel voor hem betekend hebben.

Zelden zo'n bescheiden, bijna mensenschuwe popster ontmoet als Morrissey, maar in zijn behoedzaam, zonder al te veel stemverheffing gedane uitspraken klinkt veel onvrede door. Met de wereld in het algemeen: 'Echt, het lukt me niet van de mensheid te gaan houden. Waarom niet? Nou, ze zijn niet erg aardig voor elkaar, toch?'

En met de politiek en politiek leiders van zijn eigen land: 'Margaret Thatcher deed tenminste geen moeite de gruwelijke kanten van haar immens slechte inborst te verbergen. Zij wilde niet aardig gevonden worden. Blair wel. Ik heb hem bij toeval een keer ontmoet en was overweldigd door die hagelwitte tanden die in slagorde op me af kwamen. Die enorme grijns is deel van zijn strategie, hij is net zo geobsedeerd door zichzelf als George W. Bush.

'Belangwekkende mensen gaan niet in de politiek. En als ze dat wel doen, worden ze vermoord. Het zijn toch ook altijd de goedmoedige presidenten die worden doodgeschoten?'

I've been dreaming of a time when The English are sick to death of Labour and Tories And spit upon the name Oliver Cromwell (Uit: Irish Blood, English Heart)

Hier in Engeland volgt hij het nieuws gretig op tv, thuis in LA kijkt hij nauwelijks. 'Die verkiezingen? Laat maar. Al fascineert me nog dagelijks hoe zo'n aantoonbaar domme man als George W. Bush dankzij de televisie de machtigste man op aarde kan worden. Zegt dat iets over onze intelligentie of over het medium tv? Dat tv in de States niet bepaald appelleert aan onze intelligentie lijkt me evident.'

In America, the land of the free, they said And of opportunity, in a just and truthful way But where the president is never black, female or gay And until that day, you've got nothing to say to me To help me believe (uit: America Is Not The World)

Als Morrissey iets mist in zijn zelfgekozen ballingschap dan is dat, behalve het wandelen op straat 'zonder door politiewagens gevolgd te worden, omdat wandelaars in LA per definitie verdacht zijn', vooral het gemeenschapsgevoel dat tv kan cren. 'Er was een tijd dat iedereen naar dezelfde programma's keek en daar de volgende dag over praatte. In LA moet je lang zoeken naar iemand die hetzelfde heeft gezien als jij. Die driehonderd zenders stompen me af, met als resultaat dat ik niks te bespreken heb met mijn buren, wat uiteraard zeer spijtig is.'

Maar verder heeft Morrissey het best naar zijn zin. Wat hij op een dag zoal doet? 'Fietsen, op de hometrainer', grapt hij, 'in een zwembroek, vierentwintig uur per dag. Nee echt, er is niet zo veel veranderd. Ik kwam daar zes jaar geleden, werd blij van het weer, en woon er nog altijd. Terwijl de laatste die dacht dat Morrissey in LA wilde wonen, Morrissey zelf was. Natuurlijk is alles nep aan die stad, maar de mensen pretenderen ook niet anders dan nep te zijn, dat moet

Vervolg op pagina 4

Vervolg van pagina 3

je ze nageven.' Niet de verlokkingen van Hollywood ('wanneer ik alleen al het hoofd van Jim Carey zie word ik onpasselijk') en ook niet de muzikanten-scene ('ik maak er geen deel van uit en al zou ik willen, de jongens van System Of A Down zouden me vast niet accepteren') dreven hem naar LA. Het was meer het verlangen naar iets compleet anders.

'Ik had in 1997 het punt bereikt waarop ik echt van alles afwilde. Er was die rechtszaak die me gebroken heeft. Je moet je voorstellen dat alles aan die zaak onwettig was. Mike Joyce vond dat hem 25 procent van de royalties toekwam. Bewijzen kon hij niets. Hij loog voortdurend of kon zich niets herinneren. Terwijl ik, die me alles exact kon herinneren, voor leugenaar werd uitgemaakt.

'Die hele zaak was er alleen maar om mij te kleineren en beschimpen. Had die Morrissey geen nare dingen over Thatcher gezongen, was die niet tegen vossenjacht? Jazeker - en dus kwam er een door Thatcher aangestelde rechter, tevens voorzitter van een vossenjaagclub die eindelijk Engeland van die ellendeling kwam ontdoen.

'Maar het is ze niet gelukt, hier ben ik, sterker dan ooit, ha.'

Dus de de wonden zijn geheeld?

'Nee, dat zal nooit gebeuren. Het beeld van Mike Joyce die liegt, liegt en liegt tegen een rechter die daarop zegt: ik geloof je - dat kwetst me nog altijd. Met The Smiths hebben we zoveel bereikt, de muziek lijkt alleen maar relevanter te worden, maar de rest ziet er alleen maar een waarde in die in geld is uit te drukken. Wat voor mij een deel van mijn leven is, is voor hen louter een bron van inkomsten. Heel treurig. Nee: anders dan in onze doodskist zullen we niet meer met z'n vieren in een studio verschijnen.'

Naast de desillusie van de rechtszaak die nog altijd niet ten einde is (Joyce is in het gelijk gesteld, maar de rechter heeft niet bepaald hoe hij betaald moet worden), was er Morrisseys weerzin tegen popmuziek in het algemeen, die hem niet alleen naar LA dreef maar hem er ook hield. 'Los van wat je tien jaar geleden van het verschijnsel Britpop vond: het had zijn momenten, en er gebeurde tenminste wat. Pop werd weer belangrijk. Maar die opleving was zo voorbij. Tot nu dan, want ja, ik hoor weer veel leuks. Nog geen platen die me waanzinnig enthousiast maken maar laatst zag ik de Ierse zanger Damien Demsey en ik raakte weer ouderwets betoverd.

'Sinds ik dertig jaar geleden voor het eerst Marc Bolan en David Bowie hoorde en verrukt raakte, wacht ik op herhaling van dergelijke gelukzalige gevoelens, en al duurt dat jaren, het is het wachten waard.'

Maar: 'Er is beslist een gebrek aan artiesten die iets willen uitdragen dat verder gaat dan: hier is mijn nieuwste liedje, ik hoop dat u het mooi vindt. Niemand neemt risico's, iedereen is al tevreden als het publiek een uurtje is onderhouden, dat begrijp ik niet.'

No, it's just more lock jawed pop stars, Thicker than pig shit Nothing to convey They're so scared to show intelligence It might smear their lovely career (uit: The World Is Full Of Crashing Bores)

'Kijk je wel eens naar programma's als Top Of The Pops? Elke week weer dezelfde Britney Whoevers, ook als ze geen nieuw liedje uitbrengen, treden ze op. Pop wordt niet meer serieus genomen, die programma's zijn een soort clubs geworden waarvan je levenslang lid bent zolang je maar niks te melden hebt.

'De populariteit van iemand als Robbie Williams kan alleen maar door zijn fysieke eigenschappen komen. Niet erg, hij maakt mensen blij en dat is genoeg, maar hij zal beslist beamen dat hij tot weinig aardverschuivende statements in staat is met zijn muziek. Hij zal net zo verbaasd zijn over zijn succes als ik.'

En zijn helden van weleer, daar hoeven we het vandaag de dag ook niet van te hebben. Eigenlijk kan Morrissey niemand bedenken die iets van zijn oorspronkelijke zeggingskracht heeft behouden - zelfs David Bowie niet. Wanneer die naam valt, trekt Morrissey een gezicht vol afgrijzen: 'Bowie, grote god, nee.'

Nee, vroeg of laat verliezen ook de grootsten uit de popmuziek hun geloofwaardigheid, omdat ze lijken te vergeten wat ze werkelijk groot maakte. 'Wat je altijd hoort, is dat die of die zichzelf opnieuw heeft uitgevonden. Maar aan de meeste popsterren valt helemaal niks uit te vinden, laat staan opnieuw.

'De ouderen onder ons weten zich geen houding te geven omdat ze geen idee hebben waar hun publiek uit bestaat, terwijl ze dat publiek wel wanhopig willen plezieren.' Altijd maar weer dat aanpassen van ideeaan een nieuwe tijd kan tot weinig goeds leiden. Morrissey echter heeft nog steeds dezelfde drijfveer als twintig jaar geleden. 'Ergens in mij zit een permanent stuk onvrede. Daar kan ik voortdurend uit putten, maakt niet uit waar ik ben. Er is na twintig jaar weinig aan mijn thematiek veranderd.'

Op zijn nieuwe album koestert Morrissey nog dezelfde verlangens naar liefde en geborgenheid als in de hoogtijdagen van The Smiths. En al even vergeefs.

Logisch, zegt hij, want aan de menselijke conditie is evenmin veel veranderd, en dus mag er in zijn nieuwe liedjes nog net zo gesmacht worden naar liefde als voorheen.

The woman of my dreams, she She never came along The woman of my dreams Well There never was one (Uit: I'm Not Sorry)

Betekent dit dat Morrissey daar in dat grote huis in LA nog altijd alleen zijn leven slijt? 'Ja, liefde geven en nemen gaat mij nog altijd moeilijk af. Ik stel onmogelijk hoge eisen aan mensen, maar geniet daardoor wel het privilege alleen te leven. Echt, zo zie ik dat. Alleen zijn is iets anders dan je eenzaam voelen.

'Ik roep het al veertig jaar en geloof er nog steeds in: uiteindelijk zijn we allemaal alleen. Ik ontleen mijn geluk niet aan het al dan niet hebben van een partner maar aan heel andere dingen.

'Zo kan ik de laatste weken mijn geluk niet op omdat mijn nieuwe album af is. Ik geniet ervan 's avonds in het donker ernaar te luisteren. Meer heb ik niet nodig. Ik geloof echt dat platen kameraden voor het leven kunnen worden, die je altijd bij je wilt hebben. Met die intentie maak ik ze ook, en wil ik dat ze worden beluisterd. Om eerlijk te zijn betekenen mijn platen meer voor mij dan mensen.'

Morrissey: You Are The Quarry. Attack/Sanctuary. Distributie BMG.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.