Column

'Het kan ook zijn dat de eerste JSF per boot arriveert'

Dat er ooit een enquête over de JSF zal komen, staat vast. 'Dat het een zeer interessant en politiek heet onderzoek zal worden eveneens', schrijft columnist voor de Volkskrant Bert Wagendorp.

Minister van Defensie Hans Hillen (M) bekijkt in 2010 een replica van de JSF in Ahoy Rotterdam. Beeld ANP

Arjan El Fassed van GroenLinks wil een parlementaire enquête naar de JSF. Hij wil inzicht krijgen in de wijze waarop 'Nederland in de ontwikkeling van het gevechtsvliegtuig verzeild is geraakt'. Op 5 juli, als de Kamer debatteert over de F-35A, gaat hij daarom een motie indienen.

Bij de meeste andere partijen is weinig enthousiasme voor het idee van El Fassed. Dit met het argument dat nog niet is besloten tot aanschaf van de JSF. In augustus wordt het eerste testtoestel overgevlogen uit de VS - in verband met de talloze problemen waarmee de straaljager kampt, kan het ook zijn dat de eerste JSF per boot wordt afgeleverd.

Formeel hebben we inderdaad nog niks besloten. Maar toen Nederland in 2002 ging meedoen met de ontwikkelingsfase van de JSF verklaarde toenmalig premier Kok al dat dat in feite een besluit tot aanschaf was. Sindsdien is het hele proces, inclusief het doorschuiven van een besluit naar volgende kabinetten, erop gericht de luchtmacht JSF's te bezorgen.

El Fassed wil, voor het eerst in onze parlementaire geschiedenis, een enquête voor het kalf is verdronken. Maar de meeste andere partijen geven de voorkeur aan de gebruikelijke procedure. Eerst wachten tot we met de gebakken peren zitten, en dan alle betrokkenen onder ede laten uitleggen hoe het in godsnaam zover heeft kunnen komen. En daarna een dik rapport met aanbevelingen over hoe een dergelijk echec een volgende keer te voorkomen.

Dat er ooit een enquête over de JSF zal komen, staat vast. Dat het een zeer interessant en politiek heet onderzoek zal worden eveneens. We hebben het over de grootste militaire order ooit - vanwege de voortdurende prijsstijgingen en de twijfel over het aantal aan te schaffen helse machines weten we overigens niet meer precies hoe groot.

Duidelijk is dat de JSF in 1998 voor 28 miljoen euro werd aangeboden, en dat hij sinds vorige week officieel 61,5 miljoen per stuk kost. Duidelijk is ook dat die prijs tot boven de 100 miljoen zal doorstijgen. Ook zeker is, dat zelfs in de VS het besef begint door te dringen dat het hele JSF-project een krankzinnige onderneming is die onmogelijk kan worden gecombineerd met de noodzakelijke bezuinigingen.

De JSF is vliegende westerse hoogmoed, een herinnering aan tijden van economische en militaire dominantie die binnenkort definief tot het verleden behoren.

Maar in Nederland geloven we nog heilig in de JSF, zoals we recentelijk wel vaker hardnekkig hebben vastgehouden aan desastreuze ideeën. El Fassed wil weten hoe dat kan. Waarom de Kamer er niet in slaagt de vinger aan de pols te houden, bij projecten als de hogesnelheidslijn, de Betuwelijn en de JSF.

Dat is een tamelijk wezenlijke vraag: zijn onze volksvertegenwoordigers in staat controle uit te oefenen op complexe besluiten, ingewikkelde plannen en mega-uitgaven? Of worden ze in de maling genomen met ondoorzichtige informatie en links en rechts gepasseerd door gladde lobbyisten?

Ik ben vooral razend benieuwd naar het verhoor onder ede van Mat Herben. Die JSF-lobbyist was in de zomer van 2002, als fractieleider van de LPF, beslissend bij het besluit vóór deelname aan het project.

De SP gaat op 5 juli een motie indienen om definitief af te zien van aanschaf. Als de PvdA eindelijk ophoudt met loopings maken, kan die rekenen op een meerderheid. Het kabinet zal die motie naast zich neerleggen, maar de JSF is daarmee wel een hard item voor de verkiezingscampagne: gooien we een miljardje of zeven, acht over de balk of niet?

Eerst de JSF neerhalen. En daarna graag die enquête.

Bert Wagendorp schrijft drie keer per week een column voor de Volkskrant.

 
Ik ben vooral razend benieuwd naar het verhoor onder ede van Mat Herben.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.