RECONSTRUCTIE

Het 'kalifaatgezin' uit Huizen

Ten onrechte beschuldigd

Eind augustus 2014 wordt een gezin uit Huizen opgepakt omdat het op het punt zou staan zich aan te sluiten bij IS. Het is groot nieuws, met persconferentie en al. Maar hoe mis zaten de autoriteiten.

Mourad (34) en Engelina (32) met hun vijf zoons en dochtertje. Beeld Julius Schrank

Als op vrijdagavond 13 november het aantal slachtoffers van de terreuraanslagen in Parijs oploopt, slaat bij Mourad (34) en Engelina (32) in Huizen de paniek toe. Engelina: 'Mourad trok wit weg.' Ze zijn bang. Er hoeft maar één gek met wraakgevoelens rond te lopen en we zijn er geweest, spookt door hun hoofd. Ze voelen zich kwetsbaar. Mourad en Engelina zijn moslims, ze kregen in augustus 2014 van de AIVD het stempel 'jihadgezin'. Ten onrechte bleek later, maar die fout werd nimmer publiekelijk rechtgezet. De daders in Parijs zijn aanhangers van IS.

Mourad belt met de wijkagent, wapent zich met een zakmes en neemt een zaklamp mee naar boven waar de kinderen slapen. Samen stippelen ze een vluchtroute uit. Ze doen geen oog dicht. De markt in Huizen die ze altijd op zaterdag bezoeken, slaan ze een dag later over. Engelina: 'Ik durfde niet, uit angst voor wraak op ons 'jihadgezin'.'

Ze krijgen liefbedoelde whatsappjes van moeders van school. Engelina: 'Die wilden ons een hart onder de riem steken door te benadrukken dat we geen IS-aanhangers zijn.'

In de publieke opinie zijn ze dat wel, beseffen ze. Op 7 september werd de zaak tegen 'jihadvader' Mourad M. geseponeerd wegens gebrek aan bewijs. Er is geen letter over geschreven. Wie zijn naam googlet stuit op alarmerende berichten over het 'jihadgezin' dat in augustus 2014 op het punt stond naar het kalifaat te reizen. En nog erger: bij wie thuis materiaal over explosieven, wapens en een zelfmoordaanslag is gevonden.

'In de media werd Mourad afgeschilderd als een jihadistische Rambo', zegt Engelina. Hij zou extreem gesloten en een fanatiek beoefenaar zijn van Krav Maga, een vecht- en zelfverdedigingssysteem dat is ontwikkeld door het Israëlische leger. Mourad: 'Ik heb ooit eens één proefles gevolgd.'

Ze zijn slachtoffer van een tunnelvisie, denken ze. Te snel werden zaken geduid en in de context van de gewelddadige jihad geplaatst. Dat de praktiserende Mourad vrouwen geen hand geeft, dat Engelina een hoofddoek draagt, dat ze de wens koesterden ooit in een islamitisch land te gaan wonen: alles werd gezien als signaal van radicalisering.

Zomer 2014

Het gesprek vindt plaats in hun woning in Huizen die in de zomer van 2014 door diverse journaals in beeld is gebracht. De katholiek opgevoede Engelina is van nature spiritueel. In allerlei religies zocht ze verdieping, tot ze op haar 17de in de islam haar draai vond. Ze bekeerde zich, drie jaar voor ze Mourad leerde kennen.

Ze trouwden in 2004, kregen vijf zoons. Engelina: 'En na het hele 'jihadgebeuren' als kersje op de taart nog een dochtertje.' Mourad verdiende de kost als onderhoudsmonteur voor horeca-apparatuur. Engelina: 'We zijn een doorsneegezin. De kinderen zitten op de Montessori-school, ze doen aan sport, judo, zwemmen. Ze hebben vriendjes, worden uitgenodigd voor kinderpartijtjes.'

Er leek geen vuiltje aan de lucht, tot op woensdag 27 augustus 2014 werd aangebeld. Engelina: 'Voor de deur stond een grote blonde vrouw, medewerkster van de AIVD. Weet je waarvoor ik hier ben?, vroeg ze. Ik stond te trillen op mijn benen, had geen flauw idee.'

De dienst vermoedde dat het gezin zich in het kalifaat ging vestigen. 'Wow, zei ik, hoe komen jullie erbij. Misschien dat we ooit gaan emigreren naar een islamitisch land. Marokko wellicht, maar zover is het nog lang niet. Ik zei dat ik zwanger was en echt niet zo stom ben een bestaan te gaan opbouwen tussen bommen en onthoofdingen.'

Een dag lager werd Mourad op het politiebureau in Hilversum meegedeeld dat de kinderen uit huis zouden worden gehaald en dat de dienst daar druk op zou zetten. Mourad: 'Die AIVD'ster beet me toe dat het mij kennelijk niks kon schelen dat de kinderen daar doodgaan... Zo pijnlijk. '

Nauwelijks 24 uur later werd hard op de voordeur gebonkt. Het was 20.31 uur 's avonds. Engelina was alleen thuis. Mourad was, zoals elke vrijdagavond, bij zijn ouders eten. Engelina: 'De kinderen hadden gedoucht. De jongste drie lagen op bed, de oudsten zaten in pyamaatjes achter de computer. De oudste deed open en schreeuwde: 'Mama, politie'.'

Politieagenten in kogelvrije vesten en medewerkers van de Kinderbescherming stormden het huis binnen. De straten waren afgezet. Engelina was in paniek, maar probeerde haar hoofd koel te houden. Ze wilde er zijn voor de kinderen. Kalm zei ze tegen de oudsten dat ze moesten meegaan, niet bang moesten zijn. Dat alles goed zou komen.

'Ik zag ze de trap opgaan om de slapende kindjes te halen. Ik ben er als een leeuwin tussen gesprongen. Ik zei dat ik mijn kinderen zelf uit bed ging halen en ze aan hen mee zou geven. Het ging bizar snel.'

Toen de kinderen weg waren, waarheen wist Engelina niet, kon ze zich niet meer beheersen. 'Mijn oerschreeuw moet ver in de buurt zijn gehoord.'

Een Marokkaanse buurtgenoot belde Mourad. Die racete naar huis. Op tafel lag een gescheurd papiertje met een mobiel nummer van de Kinderbescherming dat de politie had achtergelaten. Mourad: 'Ik stuitte op een voicemail, kreeg geen informatie. Anderhalf uur later werden we gebeld met de boodschap dat ze ons dochtertje van 8 maanden hadden meegenomen. Dochtertje? Dat was toen nog niet geboren. Later kwamen we erachter dat het ging om het kindje van het andere 'jihadgezin'.'

Mourad en Engelina bleven alleen achter in huis. Ze sloten de deuren van de kinderkamers. Ze wilden de lege bedjes niet zien.

In de cel

De volgende dag vertrok Mourad naar Amsterdam om een advocaat te regelen. Engelina was weer alleen thuis toen de politie voor de tweede keer binnenstormde. Zo'n 12 agenten doorzochten de woning. 'Met blauwe handschoentjes aan gingen ze overal doorheen, door de schone was, vuile was. Elk boek werd leeggeschud. Zo vernederend. Vooral omdat het gebeurde in het bijzijn van bezoek.'

Hun gasten waren er nog toen Engelina en Mourad werden gearresteerd. Ze werden verdacht van deelname aan een terroristische organisatie. Engelina: 'Dat was een half uur voor burgemeester Fons Hertog een triomfantelijke persconferentie gaf.'

Hertog verklaarde snel en daadkrachtig te hebben ingegrepen uit zorg over de veiligheid van de Huizer inwoners. Twee potentiële jihadgezinnen waren belet af te reizen naar Syrië, hun paspoorten waren ingenomen, hun kinderen uit huis geplaatst en hun ouders vastgezet. Dat was groot nieuws. De NOS, RTL, BNR, alle kranten berichtten over de 'jihadgezinnen' uit 'het kalifaat in het Gooi'.

Mourad en Engelina werden naar het politiebureau in Hilversum gebracht, waar ze een week vastzaten. In aparte cellen. Ze zaten in beperking, mochten elkaar niet spreken, wisten niet waar de kinderen waren. Engelina, die claustrofobisch is, probeerde zichzelf te coachen. 'Ik praatte tegen een muur, een intens smerige muur, bleef maar herhalen: je kunt het aan, je komt er sterker uit. Ik moet niet gek worden, anders kan ik niet meer voor mijn kinderen zorgen. '

Na een week kwamen Engelina en de ouders van het andere gezin vrij. Vanwege de vondst van mogelijk jihadisch materiaal werd Mourad overgebracht naar de Terroristische Afdeling (TA) in Vught. 'Het leek wel een film. Ik moest een skibril op, werd in een soort korset gehesen en zo naar Vught gereden. Daar zat ik dan, in een geel Guantanamo Bay-pak, 23 uur per dag op cel. Ik had niets omhanden. Lag de hele dag op mijn rug naar het plafond te kijken en te piekeren.'

Even mocht Mourad de TA verlaten om bij de zitting te zijn in Utrecht, waar op 8 september werd beslist over het lot van hun kinderen. Omdat er geen enkel signaal was dat de kinderen gevaar zouden lopen bij hun ouders, mochten hun zoontjes per direct terug naar huis.

Engelina: 'Mourad was in extase, hij kneep mijn arm bijna fijn.'

Mourad: 'Ik was zo blij. Het was alsof ik wakker werd uit een soort verdoving. Pas daarna ben ik weer dingen gaan voelen: de pijn dat ik weer terug moest met het busje naar Vught. Gelukkig werd ik begeleid door een sympathieke bewaker. Hij sprak met een zachte g, gaf me een hand en zei: 'Het komt goed'.' Zo'n gebaar van menselijkheid geeft je moed.'

Na zes dagen TA kwam Mourad op vrije voeten. De recherche bleek het belastend materiaal uit de digitale prullenbak te hebben gevist. Mourad: 'Het betrof bestanden die ik zeven jaar geleden al had weggegooid. Ik had ooit islamitische documenten gekregen van een kennis, waar militaire informatie tussenzat over Afghanistan. Dat deel had ik meteen verwijderd.'

Het Openbaar Ministerie ging in hoger beroep. Terug naar de TA hoefde Mourad niet. Hij bleef vrij onder voorwaarden: hij kreeg een gebiedsverbod voor Schiphol, mocht geen contact hebben met de andere 'jihadvader' Rachid el J., moest een enkelband dragen en verplicht gesprekken voeren met de reclassering.

Die waren volgens Mourad 'superzwaar', omdat in elke vraag argwaan was verpakt. De reclassering wilde weten wat hij vond van de sharia en de executies door IS, van het homohuwelijk , of twee lesbiennes op zijn kinderen mochten passen en zijn vrouw zou mogen werken. Mourad: 'Ik moest me continu verdedigen. Ik wilde het wel uitschreeuwen: jongens ik ben niet radicaal.' In de media doken berichten op over de Huizer vader die zijn 'jihadwelpjes' van school komt halen.

Geseponeerd

Ruim een jaar na zijn arrestatie werd zijn zaak geseponeerd, maar publiekelijk gerehabiliteerd worden Mourad en Engelina niet. Het meest steekt hen dat al op 15 april in een proces-verbaal van de politie de zwaarste verdenking, dat Mourad voorbereidingen zou hebben getroffen voor een zelfmoordaanslag, onderuit is gehaald. Bewijs daarvoor zou een geluidsbandje zijn geweest. Een tolk had het beluisterd en gemeld dat mogelijk werd gesproken over een zelfmoordaanslag.

Het proces-verbaal was verzeild geraakt in het strafdossier van de andere 'jihadvader' die wel wordt vervolgd. Pas op 30 november, 7 maanden nadat het was opgesteld, kregen Mourad en Engelina het onder ogen. Ze vielen van hun stoel toen ze lazen dat het, na nadere bestudering van het geluidsfragment, 'meer dan vermoedelijk gaat om een Arabische radio- of televisienieuwsuitzending die op de achtergrond aanstaat'. Het fragment duurde 17 seconden en was van erbarmelijke kwaliteit. Mourad bitter: 'Dit soort bevindingen worden niet door de burgemeester op een persconferentie naar buiten gebracht.'

'Puinruimen' noemen Mourad en Engelina de fase waarin ze nu zitten. Ze hebben begrip voor de angst voor Syriëgangers en voor terugreizigers die een gevaar kunnen vormen voor de nationale veiligheid. Dat de autoriteiten ouders ervan willen weerhouden hun kinderen naar een oorlogsgebied te brengen, begrijpen ze ook. Maar alles draait om zorgvuldigheid. Ook in tijden van aanslagen in het Westen en oplopende jihadkoorts. In de jacht op de terrorist kunnen foute beslissingen, te snel getrokken conclusies en verkeerde interpretaties, verstrekkende gevolgen hebben. 'Zoals onschuldige burgers opzadelen met een stigma dat we nauwelijks krijgen afgeschud.'

Mourad en Engelina zoeken naar wegen om hun naam te zuiveren op Google. Er moet meer toezicht komen op de AIVD, vinden ze. Mourad: 'Geen idee hoe mijn naam daar terecht is gekomen. Wellicht heeft een informant iets opgevangen over emigreren.' Ook de rol van de Kinderbescherming moet worden onderzocht. Die had de kinderen bij de niet-islamitische grootouders kunnen onderbrengen, in plaats van gescheiden van elkaar bij twee pleeggezinnen.

Engelina: 'Dat zou voor hen minder traumatisch zijn geweest.' Ze krijgen nu hulp van speltherapeuten.

Mourad kan terugkomen bij zijn oude werkgever, voor wie hij negen jaar werkte. Psychisch is hij daar nog niet toe in staat.

Hij trekt de vergelijking met een stevige bokswedstrijd. 'Je krijgt superharde klappen, maar door alle adrenaline blijf je overeind. Pas de volgende dag, als de wedstrijd over is, voel je alle blauwe plekken.'

Hij heeft woede- en paniek aanvallen en blijft malen. Kan hij nog wel met de trein naar Parijs? Zijn naam is besmet. In Nederland zal hij niet worden opgepakt, maar geldt dat ook voor België, Marokko? Veilig voelt hij zich bij vlagen ook in zijn eigen huis niet meer, zoals na Parijs. Er hoeft maar één gek te zijn...

Om veiligheidsredenen en ter bescherming van de privacy van hun kinderen wil het gezin niet met achternaam in de krant.

Weerwoord: de burgemeester e.a.

Burgemeester Fons Hertog van Huizen (VVD) is zich bewust van de impact die de affaire heeft op het gezin. 'Ik ben er voor hen als burgemeester. Vanuit de gemeente en de wijkagent is persoonlijk contact met het gezin. Dat doen we met aandacht en heel zorgvuldig.' Hij zegt vorig jaar zomer, 'met een thema waar landelijk de schijnwerper op staat', geen andere keuze te hebben gehad dan een persconferentie te geven. Dat besluit nam hij niet alleen, maar samen met het Openbaar Ministerie en de Raad voor de Kinderbescherming. 'Er leefden veel vragen bij inwoners en de pers. Een persconferentie is de manier die te beantwoorden.' Het gezin publiekelijk rehabiliteren ligt niet op zijn weg, vindt hij. 'Vanuit mijn rol communiceer ik niet over strafzaken.'

Ook de Raad voor de Kinderbescherming wijst op de gezamenlijke verantwoordelijkheid en stelt in de zaak van Mourad en Engelina 'niet de regie te hebben gehad'. Op basis van een ambtsbericht van de AIVD werd geoordeeld dat snel moest worden gehandeld. 'Het was een crisissituatie. Normaal wordt bij uithuisplaatsing van kinderen onderzoek gedaan naar de directe omgeving van een gezin, om te zien of daar opvang mogelijk is. Die tijd ontbrak', zegt woordvoerder Richard Bakker. Gezocht werd naar een 'neutrale plek'. Dat de kinderen bij twee pleeggezinnen werden ondergebracht is 'niet ideaal, maar Pleegzorg had niets anders voorhanden. De nazorg ligt bij de hulpverlening.'

Inlichtingendienst AIVD wil over individuele zaken geen mededelingen doen.

NIEUWSBRIEF
Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.