'Het is nogal een gedoente'

Op 24 november vorig jaar werd in de Oosterschelde een boek te water gelaten. Dat gebeurde ten noorden van Noord-Beveland, om precies te zijn op 3 graden oosterlengte en 51 graden noorderbreedte....

Welten publiceerde zo'n tien jaar geleden zelf een drietal boeken over de inpoldering en kolonisatie van Noord-Beveland en daarin komt Orisant ook al een paar keer voor. Het was het 'ongelukseiland' en ook uit andere opmerkingen viel af te leiden dat er meer over te vertellen moest zijn. Dat is nu dus gebeurd, zij het niet op de manier van Welten. Zijn vriend Paul de Schipper schreef op basis van de historische gegevens geen 'gewoon geschiedenisboek', maar iets dat Welten in zijn inleiding kenschetst als 'een geromantiseerde documentaire'.

Dat is geen slechte omschrijving. Het boek laat zich inderdaad nog het beste typeren als een kruising tussen een streekroman en het script van een docu-drama voor de tv. De hoofdfiguur van het boek is de vondeling Johannes van Damme, die in 1602 werd aangesteld als schout over het vers ingepolderde stuk land. Hij maakte de uitbesteding van de landbouwgronden mee, de pestepidemie van 1603, de misoogsten, de dijkdoorbraken en het gestage wegtrekken van de pachters na de hongersnood van 1609, waarna hij er in 1610 zelf de brui aan gaf en een baantje aannam als koster in Oost Souburg. Tussen 1625 en zijn dood in 1639 woonde Van Damme weer in Colijnsplaat op Noord-Beveland, van waaruit hij de definitieve verlating en aftakeling van Orisant zal hebben gadegeslagen.

Het tv-achtige zit hem vooral in de stijl, die zich kenmerkt door korte zinnen en nog meer door het consequente gebruik van de tegenwoordige tijd. Het is een vertelvorm die, als in sommige experimentele romans, schijnt te moeten benadrukken dat de auteur zich in zijn studeerkamer beelden voor de geest haalt en de dingen niet echt gebeurd zijn zoals ze er staan. Je kunt complete dialogen in modern poldernederlands nog zo vaak larderen met dialect of plechtstatige taal ('Het is nogal een gedoente' en 'Uitstekend, niet pannenkoeken, dijken! Laat ons wederom het glas heffen op de toekomst van Orisant.'), geen lezer die de vergissing zal maken te denken dat je ze uit de zeventiende-eeuwse archieven hebt opgediept.

Welten en de uitgever noemen Orisant verder 'een kroniek van eenvoudige, maar volhardende mensen'. Mogelijk heeft De Schipper zijn boek ook voor zulke mensen geschreven. Of misschien ook heeft hij helemaal geen voorstelling gehad van zijn publiek, en wilde hij gewoon iets maken om ter nagedachtenis aan de arme mensen van Orisant in zee te kunnen gooien. Dat blijft hoe dan ook een mooi gebaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.