'Het is niet gelopen zoals we dachten'

AMSTERDAM..

De sergeanten die een revolutie begonnen zijn dood, in zaken gegaan of opgeklommen tot 's lands machtigste politici. Of ze worden vermist, zoals Roy Tolud. De 'weduwe' Tolud wil met rust worden gelaten. Of Roy nou dood is en ergens begraven is in de jungle, of nog leeft, kan haar niet veel meer schelen. Ze wil verder met haar leven.

'We willen rust hebben, we zijn er al overheen', zegt ze. 'Al die verhalen over wat er met Roy is gebeurd, zijn hinderlijk voor de kinderen. Laat het toch ophouden.'

Op de foto oogt de sergeant fris, een doodgewone jongen. Maar precies twintig jaar geleden had de 29-jarige Tolud de leiding over de kanonneerbootjes die vanaf de Suriname-rivier het hoofdbureau van politie in brand schoten.

Toluds salvo's waren het startsein voor een coup die zestien sergeanten de macht over een land bracht. Vandaag wordt de 'revolutie' van 25 februari herdacht, maar waar is Tolud? De sergeant raakte tien jaar terug verstrikt in een mislukte cokedeal die vier Brazilianen het leven kostte. Sindsdien wordt Tolud gezocht door de Surinaamse politie. Vorig jaar beweerde een jarenlange medestander van ex-legerleider Desi Bouterse dat Tolud, in opdracht van Bouterse, was vermoord in het Surinaamse oerwoud.

De weduwe is niet bij de herdenking in Paramaribo , evenmin als John Hardjoprajitno (48) die in 1983 tijdelijk in ongenade raakte en zestien maanden werd opgesloten. 'Wat valt er te vieren? De doelen van 1980, zoals de bestrijding van corruptie, zijn niet gerealiseerd. Sommige leden hebben zich flink verrijkt. Het is al met al niet zo gelopen als we aanvankelijk dachten.'

De teloorgang van de jonge coupplegers stemt niet tot vrolijkheid. Onmin, carrièredrift en jaloezie hebben in twee decennia een wig gedreven in de eens zo hechte groep. Uit lijfsbehoud werden de groepsleden zelfs gedwongen zich tegen zichzelf te keren. Wilfred Hawker, in 1980 belast met overname van de kazerne, was amper 26 jaar toen hij medio 1982 werd gefusilleerd door de groep na een mislukte coup.

Roy Horb, ooit tweede man na Bouterse, trof na de decembermoorden van 1982 hetzelfde lot. In 1983 werd hij dood in zijn cel aangetroffen. Horb, beschuldigd van een 'CIA-coup', zou zich in zijn cel hebben opgehangen. Guno Mahadew verdronk een paar jaar later onder verdachte omstandigheden toen hij samen met Bouterse in zee zwom.

Eind jaren tachtig raakte Ewoud Leefland in handen van de rebellen van Ronnie Brunswijk, waarna hij levend zou zijn verbrand. Drie jaar geleden werd de 'groep van zestien' teruggebracht tot tien leden. Paul Bhagwandas, die zich op 8 december 1982 als een beul gedroeg toen tegenstanders van het regime werden vermoord, stierf na een ziekte. Zijn dood was de enige die niet omstreden was.

'Het is het lot', zegt Ernst Geffery (58) berustend. 'Maar zelfs als we met maar twee man overblijven, zal de groep nog bestaan. Er hoeft maar een telefoontje te komen en we staan klaar.' Geffery, de oudste, ontkent dat de groep uit elkaar is gevallen. Samen met Roy Esajas en Marcel Zeeuw is hij nog de enige die in het leger zit. 'We zijn ouder geworden, iedereen is voor zichzelf begonnen. Maar er is beslist geen vijandschap tussen ons. Echt niet.'

Hardjoprajitno, die tijdelijk in Nederland woont, denkt daar anders over. De decembermoorden ziet hij als het begin van de scheiding. 'Niet iedereen van de groep was erbij betrokken. Ik heb daarna ook gezegd dat ik het er niet mee eens was. Maar het was niet bespreekbaar. Horb en Tolud waren goeie vrienden en ik wilde duidelijkheid over hun dood. Maar vragen werden ontweken. Als het zo moet gaan, wil ik geen contact meer.'

Geffery en Hardjoprajitno zijn de enigen die willen praten. Arthy Gorré, die in 1993 bevelhebber werd, zegt dat hij zich wil richten op zijn duikbedrijf en het geloof. Zeeuw, die vorig jaar maandenlang vastzat in Den Haag wegens drugshandel, zag zijn nachtclub en supermarkt failliet gaan. Ruben Rozendaal is actief als zakenman, Steven Dendoe is consul in Frans-Guyana en van John Nelom en Benny Brondenstein wordt al jaren niets meer gehoord.

Geffery, ooit adjudant van president Shankar, woont in een eenvoudig huis. Na zijn pensioen wil hij bloemen kweken. ' Ik ben tevreden met wat ik heb. Zo ben ik altijd gebleven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.