INTERVIEW

'Het is maar een lichaam'

Ryanne van Dorst werd geboren als hermafrodiet

Deze week onthulde zangeres Ryanne van Dorst - bekend als Elle Bandita - dat ze is geboren als hermafrodiet. Voor één keer wil ze dieper ingaan op het feit dat ze zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken heeft.

Elle Bandita: 'Als het maar geen jankverhaal wordt' Beeld Linelle Deunk

'Manwijf! Gore pot!'

Ryanne van Dorst trekt zich doorgaans weinig aan van scheldwoorden. De rockzangeres, beter bekend als Elle Bandita, past niet in de hokjes waarin veel mensen denken. Dat is hun probleem, vindt ze, niet dat van haar. Toch kwam deze belediging hard aan, omdat die werd uitgesproken in een homobar, door de eigenaar. In een volgens haar 'veilige haven' werd ze zomaar uitgescholden. 'Ik was alleen een beetje luidruchtig.'

De 32-jarige muzikante vertelt er over met een stevig Rotterdams accent, in hotel New York, niet ver van haar woning. Ze draagt een zwarte capuchontrui en een strakke zwarte spijkerbroek. Onder haar opgestroopte linkermouw is een flinke tatoeage van een mes zichtbaar. Van Dorst heeft een reputatie als podiumbeest, ook nu barst ze van de energie. Tijdens het interview slaat ze tot twee keer toe met de rechtervuist op tafel - de eerste keer zo hard dat ze 'au' roept.

Taboe

Aanleiding voor het gesprek is haar debuut als tv-maker en de onthulling in de eerste aflevering van haar tv-programma op 7 februari. Daarin vertelde Van Dorst dat ze is geboren als hermafrodiet, met mannelijke en vrouwelijke geslachtskenmerken. Op doktersadvies is vroeger besloten een meisje van haar 'te maken', met operaties en hormonen. Toch voelt ze zich niet zo, en een jongen is ze ook al niet.

Ze zegt er weinig over in de informatieve BNN-serie Geslacht! (NPO 3, elke dinsdag om 22.05 uur). In de voorpubliciteit is het zelfs geheimgehouden. 'De serie gaat niet over mij, maar over de vervagende verschillen tussen mannen en vrouwen', vertelt Van Dorst. 'Mijn eigen situatie was voor mij de aanleiding om dit programma te maken, maar ik wilde mijn eigen verhaal niet gebruiken om kijkers te lokken. Voor mij is dit normaal, ik ben al 32 jaar zo. Maar voor veel mensen is het taboe, dat wil ik doorbreken.'

Van Dorst heeft geen zin om als 'excuus-hermafrodiet' op te draven in talkshows. Ze is zo veel meer dan dit. Toch roept haar onthulling vragen op, beseft ze. Dus wil ze er voor één keer dieper op ingaan. Mits het geen 'jankverhaal' wordt. 'Ik zit goed in mijn vel, geen misverstand daarover.'

Niet zoals andere meisjes

Na enig aandringen geeft ze wat medische informatie prijs: 'Ik ben wat ze een echte hermafrodiet noemen: zowel chromosomaal als innerlijk en uiterlijk. Ik had 'ovotestes', vergroeide eierstokken en testikels. Inwendig én uitwendig ben ik dubbelslachtig geboren. Door dokters werd dat in die tijd - in 1984 - meteen in de taboesfeer gegooid. 'Hop, opereren, vrouwelijke hormonen slikken, doen alsof er niks aan de hand is en er met niemand over praten.' Ik moest me gedragen als een meisje, en zo zie ik er ook uit door die cosmetische ingrepen. Alle mannelijke stukjes vlees zijn weggeknipt toen ik een baby was. Die zijn met kerstmis op het gourmetstel beland, haha.'

Van Dorst groeide op in een rijtjeshuis in Maassluis, waar haar ouders nog altijd wonen. Ze noemt die stad een 'CDA-hel', al is ze niet gelovig opgevoed. Haar vader en moeder stemden PvdA, waren niet al te streng en 'supernormaal, heel anders dan ik'.

Ze was een druk, jongensachtig meisje dat buiten de groep viel. Toch had ze een 'toffe jeugd', in elk geval tot haar 12de. 'Ik hing rond met de andere outcasts van de basisschool. Eerst gingen we vooral voetballen, vissen, en hutten bouwen, later fikkie stoken en herrie schoppen. Toen de hormonen begonnen te gieren, in groep 7 of 8, hadden anderen steeds meer kritiek op mij: 'Jij klopt niet. Je bent niet zoals andere meisjes.' Toen begon ik te twijfelen aan mezelf.'

Als kind had ze niets met jurkjes en make-up. 'Mijn ouders hebben geprobeerd me jurkjes te laten dragen, maar dat werd niks. Ik weet nog goed dat mijn moeder een jurk had gemaakt voor mijn 7de verjaardag, paars met gele ruitjes. Het grootste cadeau was een nieuwe fiets, die ging ik meteen proberen. Ik had zo'n schijthekel aan die jurk dat ik met fiets en al de plomp in ben gereden. Toen ik huilend thuiskwam, zeiknat, mocht die jurk eindelijk uit.'

In haar tienerjaren had Van Dorst de neiging overal tegenaan te schoppen. Ze stortte zich als 13-jarig meisje op harde rockmuziek van bands als Nirvana en Slayer en ging met ruzie van de havo. Een jaar later liep ze van huis weg, ze woonde in kraakpanden en liep mee in demonstraties.

Ze begon haar carrière in een relatief braaf meidenbandje. 'Ik was 16, woonde weer thuis en zat mijn leven weg te blowen. Op aandringen van mijn moeder reageerde ik op een advertentie. De manager van Bad Candy was enthousiast over mijn auditie. Ik was een podiumbeest, het rauwe randje van de band. Maar ze vonden me té rauw. Ik moest op make-upcursus, naar de schoonheidsspecialist. In ruil daarvoor kreeg ik jointjes. Echt. Ze probeerden mij in te passen in het beeld dat zij hadden van een meisje. Vreselijk. Zodra het kon, ben ik uit de band gestapt.'

In die tijd realiseerde ze zich nauwelijks wat het inhield dat ze als hermafrodiet is geboren. 'Ik was niet zo bezig met mijn gender en geslacht, gitaar spelen en blowen was belangrijker. Hermafrodiet zijn is nogal abstract, ik snapte niet goed wat er 'raar' aan mij was. Er is me wel verteld hoe het zat, maar het duurde kennelijk een tijd totdat ik het begreep.'

Dat besef kwam vrij plotseling, tijdens een toevallig bezoek aan de dokter, op haar 20ste. 'Hij zei, na het lezen van mijn medisch dossier: 'Wat bijzonder, ik heb nog nooit een hermafrodiet in mijn stoel gehad.' Toen besloot ik me er in te verdiepen. Daarna heb ik een behoorlijk heftige tijd gehad, vol existentiële vragen en onzekerheden.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beeld Linelle Deunk

Intuïtie

Van Dorst kreeg het gevoel dat ze in een pasvorm werd gegoten die veel te nauw voor haar was. Ze stopte met het slikken van vrouwelijke hormonen. 'Omdat alles eruit is gerukt in het ziekenhuis, maak ik zelf niets aan. Het enige dat ik slik, is een minimale dosis androgenen, om te voorkomen dat mijn botten breken. Ik word niet meer gedreven door hormonen, ik doe alles op intuïtie en gevoel. Daardoor flap ik er van alles uit, en raak ik nogal eens in de problemen. Maar ik heb nooit ergens spijt van, en dit levert ook leuke, spannende dingen op.'

Haar belangrijkste uitlaatklep is de muziek. 'Ik was vaak boos, had het gevoel dat ik van alles moest compenseren. Dat heb ik afgereageerd in mijn nummers, toen ik nog Elle Bandita was.'

In Ubersex, uit die tijd, zing je: 'Ik ben geen man, ik ben geen vrouw, ik ben ubersex.' Dat was een verkapte coming-out.

'Ik ben met die plaat overal geweest, tot aan De Wereld Draait Door. Ze keken alleen naar mijn grote muil, niemand lette op de inhoud van die grote muil. Ik schreeuwde het uit, niemand luisterde. Jij bent de eerste die er naar vraagt, acht jaar na dato. Dat is toch raar?

Niemand vroeg: wat bedoel je eigenlijk?

'Ik heb zelfs T-shirts laten maken met 'I am the Ubersex'. Niemand vroeg er naar. De boodschap was, en is: ik sta er boven. Soms voel ik me geen man en geen vrouw, soms allebei tegelijk.'

Je hebt wel eens al je kleren uitgetrokken tijdens een optreden. Waarom?

'Als ik er steeds mee word geconfronteerd dat ik anders ben, ga ik niet in een hoekje zitten huilen. Vind jij me raar? Dan gooi ik er nog een schepje bovenop. Dus stond ik soms straalbezopen, naakt op het podium: hier sta ik, deal er maar mee.'

Anderen willen of durven dat niet.

'Al die remmingen zijn aangeleerd. Waarom mag je op sociale media geen borsten zien? Ik begrijp dat niet. Cristiano Ronaldo heeft grotere tieten dan ik. Op zijn Instagram ligt hij als een soort slet op elke strandstoel. Dat mag wel. Kleutermeisjes lopen vrolijk rond in een onderbroekje, totdat volwassenen roepen: o jee, je krijgt borstjes! Op hun fokking 5de krijgen ze hun eerste kinder-bh. Doe toch normaal. Maar eh, nou wordt het zo'n feministisch verhaal. Ik wil dit niet!' Ze slaat op tafel. 'Shit! Shit!'

Ze denkt even na. 'Ik vind dit een belangrijk thema. Maar ik wil niet moralistisch overkomen. Ik laat mensen liever zelf oordelen.'

Tekst gaat door onder de afbeelding.

Beeld Linelle Deunk

Wat hoop je te bereiken met Geslacht!, je tv-programma?

'Het zou mooi zijn als kijkers beseffen dat er meer is dan mannen en vrouwen; het is niet zo binair. En ik hoop dat kijkers iets in zichzelf ontdekken waarvan ze niet wisten dat het er was, of wat ze niet durfden te laten zien. Als iedereen dat doet, zou de wereld zo veel interessanter worden.'

Put je inspiratie uit artiesten als Prince en David Bowie? Zij hadden androgyne trekjes, fans vonden dat prima.

'Man, als ik Bowie live had kunnen zien, als Ziggy Stardust! Kippevel. Wat een muziek, wat een stijlicoon. Weet je wat ik wel gek vind? Een vrouwelijke man wordt als knap gezien, zeker als hij beroemd is. Bij een mannelijke vrouw is dat anders, daar zien mensen de elegantie niet van. Die noemen ze butch, manwijf, kenau of - nog erger - rockbitch. Je noemt Lemmy Kilmister van Motörhead toch ook geen rockasshole? Als je er per se een label op wilt plakken, zeg dan rocker'.

'Voor mij is het podium de enige plek waar ik make-up gebruik. Daar moet alles er gelikt uitzien, muziek is een kunstvorm. Maar zelfs dan sta ik hooguit vijf minuten voor de spiegel. Gewoon wat mascara, dat is mooier met al dat felle licht, nooit lippenstift.'

Wat is er mis met lippenstift?

'Als ik lippenstift op doe, voel ik me een soort hoer. Echt. Het voelt als verspilling van mijn tijd en energie. Hakken draag ik ook niet. Met hakken maak je een halve invalide van jezelf, je kan geen fuck meer. Ik vind het dat niet waard. Waarom zou je jezelf zoiets aandoen?'

Het valt niet mee om Van Dorst bij te houden, ze is snel afgeleid en springt soms van de hak op de tak. Zelf denkt ze dat ze de aandachtsstoornis ADHD heeft. 'Ik slik af en toe ritalin om rustig te worden. Ik heb me nooit laten testen, ik heb een hekel aan labels. Ik ben gewoon druk, dat hoort bij mij.'

Je hebt jezelf anders wel het label 'lesbisch' opgeplakt.

'Dat is waar. Het is voor mij altijd normaal geweest dat ik op vrouwen val. Maar ik werd er vaak op aangevallen. Omdat ik geen zin had het de hele tijd uit te leggen, dacht ik: ik ben gewoon extreem pot. Dan ging ik in de kantine van de havo staan tongen met één of ander wijf.' Ze verheft haar stem. 'Hallo! Wij zijn lesbisch!' Hahaha. Ik heb dit zo militant en agressief gedaan dat ik was vergeten dat ik misschien ook een man leuk kan vinden. Dat heb ik de laatste zes, zeven jaar ontdekt.'

Is het niet verwarrend dat je ook op mannen valt?

'Nee hoor, ik zal er zelf nooit moeilijk over doen. Ik vind het vooral stom van mezelf dat ik zo druk bezig ben geweest met anders zijn. Inmiddels heb ik al een paar keer gedacht: hé, deze man vind ik eigenlijk ook wel leuk. Dat geeft me rust. Het gaat om energie tussen mensen, niet om het geslacht. Alles kan, en dat is superprettig. Ik zou alleen nog steeds niet weten hoe ik moet pijpen. Haha. Daar moet ik nog een keer les in krijgen.'

Dacht jij vroeger nooit: was ik maar een jongetje?

'Vaak genoeg. Als ik op een festival moet zeiken, denk ik: had ik maar een lul in plaats van die plastuit in mijn rugzak. Haha. Nee hoor, ik zit in het goede lichaam. Dat heb ik altijd zo gevoeld. Ik heb nooit problemen met mezelf gehad, dat is altijd van buitenaf gekomen. Ik heb mannelijke trekjes, daarvan raken mensen in de war. Ik niet.'

Stel dat je niet meteen was geopereerd?

'Ik heb mezelf nooit toegestaan daar lang over na te denken. Dat is zinloos, ik zoek liever naar oplossingen. Ik neem niemand iets kwalijk. Het was de tijdgeest. Er was geen internet, mijn ouders vertrouwden op de doktoren. Het was gewoon medisch beleid wat er met mij is gebeurd.'

Was het een logische keuze dat je een meisje zou worden?

'Bij mij was het zo dat mijn chromosomen, inwendige en uitwendige geslachtskenmerken volledig in het midden lagen. In dit soort gevallen was het vaak zo dat de dokters twijfelden en ze er maar een slag naar sloegen. Misschien waren er op 11 september 1984 al veel jongetjes geboren in het ziekenhuis in Vlaardingen en hadden ze zin in een meisje. Uiteindelijk maakt het geen fuck uit. Ik ken liefde, seks, verdriet, passie, vurigheid en depressie. Het is maar een lichaam, weet je. Alles doet het: ik kan lopen, zien, horen, dingen proeven, muziek maken. Het werkt, daar gaat het om.'

Nadat ze jarenlang nummers had geschreven over gender, zette ze de knop om. 'Ik was er klaar mee, ik sloot vrede met mezelf. Ik trek me niks meer aan van pasvormen en verwachtingen van anderen. Soms doe ik iets dat wordt geassocieerd met vrouwen, soms iets wat ze mannelijk noemen. Zo was ik als kind, zo ben ik nog altijd.'

Sinds 2015 is Van Dorst een min of meer bekende Nederlander, dankzij haar deelname aan het RTL-programma Expeditie Robinson. Door haar onconventionele gedrag en gevoel voor humor groeide ze uit tot publiekslieveling.

Veel RTL-kijkers waren gek op je, hoe heb je dat ervaren?

'Dat was heel fijn. Normaal gesproken liepen mensen op straat met een boog om me heen. Ze moesten niks van me hebben, in mijn zwarte kleren, zonder make-up, met een capuchon op. Sinds Expeditie Robinson komen ze naar me toe, elke dag wel een keer. Dan zeggen ze dingen als: 'Ik wist niet goed wat ik van je moest denken, maar wat ben jij leuk!'

Het heeft iets hypocriets: eerst word je uitgekotst, nu vinden ze je leuk.

'Ik wil niet iedereen over één kam scheren, maar het voelt wel hypocriet, ja. Aan mij is niks veranderd. Nu is mijn gedrag kennelijk veilig, omdat ze me kennen van tv.'

Wat vind je spannender: de reacties op Geslacht! of op je muziek?

'Ik vind het spannender hoe er wordt gereageerd op het debuutalbum van mijn band Dool: Here Now, There Then (een mix van doommetal, alternatieve rock en psychedelica, red.). Dat komt uit op 17 februari. Muziek is persoonlijker, daarin heb ik alle vrijheid, daar leef ik voor. Tot nu toe wordt Dool goed ontvangen. Deze plaat heeft de potentie ons verder te brengen dan O.J.C. De Kanarie in Schubbekutterveen. Dit voelt als een nieuw begin, ook omdat ik nu heb verteld hoe het zit met mij.'

Je bent 32, waarom heb je niet eerder gezegd dat je hermafrodiet bent?

'Ik praat hier al zes, zeven jaar met vrienden over. Tot nu toe reageren mensen positief, het gaat steeds makkelijker. Wat me tegenhield, is dat ik een beetje in de spotlights sta. Ik weet hoe gek media zijn op hypes, hoe ze iets uitmelken tot clickbait op een website. Van de reacties op zich ben ik niet bang, wel voor onbegrip en het stigma. Er wordt een stempel op me gedrukt. Vanaf nu ben ik 'die hermafrodiet'. Nou, deel me maar in.'

Is het eng jezelf zo bloot te geven?

'Ik zit op Twitter, wat een vergif is dat! Al die meningen, wat moet je ermee? Ik ben veel gepest vroeger, ik weet hoe het is. Ik heb een fokking dikke huid, ik trek het me niet aan. Dit moet er gewoon uit, dat voelt goed. Ik hoop dat ik zo iets kan betekenen voor de kleine Ryannetjes die nu worden geboren. Er zijn veel meer mensen met een vorm van intersekse, alleen al in Nederland zo'n 80 duizend, geloof ik.

'Dat is trouwens de politiek correcte parapluterm voor alle soorten geslachtsvariaties: intersekse. Die gebruik ik zo weinig mogelijk. Ik vind het een pleuristerm, en hermafrodiet is een fokking mooi woord. Het is ook een geuzennaam. Hermafrodiet heeft iets mythisch, alsof ik in een fabel zit.' Ze grijnst. 'Ik voel me af en toe een soort fabeldier.'

CV Ryanne van Dorst

1984 Geboren op 11 september in Vlaardingen
2000 Bad Candy
2004 The Riplets
2005 Solo-album: Love juice
2009 Album Elle Bandita: Queen of Fools, optredens Lowlands, The Great Escape.
2014 Album Elle Bandita (zonder titel)
2015 Acteerdebuut in Telefilm Dames 4, deelname realityshow Expeditie Robinson (RTL5)
2017 Debuut als tv-maakster, met Geslacht! (BNN-VARA), eerste album rockband Dool: Here Now, There Then.

Van Dorst deed mee aan tv-programma's als Op zoek naar God (2013), Jouw Vrouw, Mijn Vrouw VIPS (2014), De Slimste Mens (2015) en De Wereld rond in 6 stappen (2016).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.