'Het is heel eerbaar om je tegen macht te verzetten'

Onze gids deze week: muzikant en Sonic Youth-oprichter Thurston Moore

Avant-gardische jazz, Noorse black metal, cassettebandjes: Thurston Moore, oprichter van de legendarische noiseband Sonic Youth, is gebiologeerd door obscure muziek - en kan daar zo over vertellen dat u het ook mooi gaat vinden.

Thurston Moore. Beeld Els Zweerink

De leden van Sonic Youth (1981-2011), de noiseband waarvan zangergitarist Thurston Moore (58) medeoprichter was, waren in de jaren tachtig de goden van de New Yorkse underground. Met zijn doe-het-zelf-punk-ethos maakte de band zelf wel uit wat je met een elektrische gitaar mag doen (denk schroevendraaiers en strijkstokken). Sonic Youth was zo'n band met de reputatie van links engagement, die thema's als racisme en seksisme aansneed onder een dichte haag van schurende gitaren.

Dus toen de nieuwe president Donald Trump met een paar tweets de ambities van links Amerika van de nationale agenda veegde, en even later werd aangekondigd dat Moores vijfde soloplaat Rock n Roll Consciousness zou gaan heten, verwachtte je een politiek confronterend album. Moore vs. Trump, frontaal in de aanval.

Kwam er niet. Liever dan politiek te bedrijven bezingt Moore op Rock n Roll Consciousness de vrouwelijkheid in al haar mythische en mystieke glorie, met teksten van ene Radio Radieux, 'een goede vriend van me die anoniem wil blijven.' In Exalted bijvoorbeeld: 'She is the future and a prophetess. Also oracle spaced out in timelessness.'

Moore: 'Het album was al een jaar geleden opgenomen, lang voordat duidelijk werd dat Trump aan de macht zou komen en hij met al zijn idiote plannen het nieuws zou domineren.' Had hij dat van tevoren geweten, dan had hij een heel ander soort album gemaakt. Maar ook in dat geval zou het geen opruiend power-to-the-people-karakter hebben gehad. Want als Moore iets wantrouwt, dan is het wel macht, ook de macht aan het volk. 'Macht dient alleen om de ander jouw wil op te leggen. Ik geloof dat rechts zijn macht en gezag ontleent aan de angst voor de ander die het de samenleving zelf aanpraat. Het is heel eerbaar om je tegen macht te verzetten en daar rechtvaardigheid, vrede en zorg voor anderen tegenover te stellen. Zaken die niet zozeer macht vereisen als wel overtuiging, empathie en mededogen.'

Moore gelooft eerder in saamhorigheid. Die voelde hij tijdens de Women's March in Washington, de dag na de inauguratie van Trump. 'Het heette Women's March omdat we een president hebben die vrouwen vernedert, maar iedereen was welkom. Het werd een People's March, waarin het vooral ging om eensgezindheid en vrolijkheid. Natuurlijk waren we ook boos, maar die boosheid wil ik persoonlijk niet gebruiken om de macht van een ander naar mezelf toe te trekken.

'Ik geloof dat er een politieke kracht schuilt in een grote menigte van vrolijke mensen. Die mars is belachelijk gemaakt. Het zou een slappe, wufte bedoening zijn geweest van mensen met malle mutsen op. Maar aan zulke malligheid kun je een hoop plezier beleven. En van al dat plezier gaat een enorme kracht uit. Dat is de energie waaruit we putten.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld Els Zweerink

1. Fanzine: MUSICS

'Met mijn vriendin run ik al een aantal jaar de uitgeverij Ecstatic Peace Library. Vorig jaar hebben we een facsimile uitgebracht van alle uitgaven van het fanzine MUSICS, dat eruitziet als een vuistdik koffietafelboek van Taschen. MUSICS was een Brits magazine dat tussen 1974 en 1982 werd uitgegeven door liefhebbers van vrije (jazz)improvisatie, en dat helemaal gewijd was aan de internationale improvisatiescene. Er stonden stukken in over avant-gardistische musici als Derek Bailey, John Zorn, Gavin Bryars, de progressieve jazzscene in Nederland van de Instant Composers Pool, maar ook bladmuziek van obscure werken uit Hawaii en Gambia, dialogen tussen muzikanten in briefvorm en verhandelingen van musici die aan allerlei esoterische muzikale ideeën werkten.

'Ik vind het zo'n fascinerend blad omdat het een platform was voor muzikanten en liefhebbers die hun leven wijden aan wat muziek kan zijn in totale vrijheid van improvisatie, zonder beperkingen van wat voor regels ook. En dan te bedenken dat dat bijna allemaal verloren was gegaan. Ik kon aanvankelijk maar één exemplaar vinden in een anarchistisch boekhandeltje; zo'n slordig geniet blaadje dat onder de koffiekringen zat.'

2. Muziekformat: cassettebandje

'Een tijdje geleden ben ik geïnterviewd voor een documentaire over de cassettebandjescultuur, waarin ook aandacht werd besteed aan de uitvinder van de cassette, Lou Ottens, een technicus die bij Philips in Eindhoven werkte. Hij is nu ver in de negentig, maar ik heb hem ontmoet bij de première van de film in Londen. En ik dacht: wow! Die man is de uitvinder van het cassettebandje! De man die de muziekindustrie een enorme impuls heeft gegeven! Die ervoor heeft gezorgd dat iedereen makkelijk en goedkoop zijn eigen muziek vast kan vastleggen en afspelen.

'Daar komt bij dat het geluid van een tapeje het geluid is van wrijving. Het geluid van een dun plastic bandje met een laagje ijzeroxide dat langs een magneetkop spoelt en door wrijving een geluidsgolf opwekt. Net als een naald die door de groef van een vinylplaat ploegt. Dat vind ik prachtig. Het geeft de beleving van muziek een organischer, menselijker, haast tactiel aspect dat je in digitale opnamen mist.'

Beeld Imageselect

3. Levensstijl: vegetarisme

'Vier jaar geleden ben ik gestopt met vlees eten vanwege het geld, het milieu en mijn gezondheid. Van vlees werd ik moe en dik. Gaandeweg is het ook een idealistische kwestie geworden. Zo van: I don't want to eat my brother the cow.' Hij lacht: 'Je biefstuk krijgt toch een gezicht. Misschien heeft iedereen dat wel die vlees besluit te laten staan. Niet dat ik er verder een sociaal strijdpunt van maak, hoor. Ik veroordeel niemand die wel vlees eet, en ik hoef ook niemand te overtuigen. Ik maak er geen politiek stokpaardje van, zoals Morrissey (de zanger van de Britse eighties-band The Smiths en een militant vegetariër, red.), die beweert dat mensen die vlees eten de dood in hun mond stoppen. Dat soort taal bezig ik niet. Ik ben er wel moreel bewuster door geworden. Alhoewel, ik eet nog steeds vis.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld Els Zweerink

4. Bezigheid: naoorlogse Amerikaanse undergroundpoëzie verzamelen

'Ik hou van vroege punkrock, artiesten die hun plaatjes op onafhankelijke labels uitbrachten en zo een alternatieve industrie hebben gecreeerd. Toen ik dieper in de geschiedenis ben gaan graven, kreeg ik waardering voor avant-garde-jazzmuzikanten in de jaren vijftig, die ook al vaak zelf het heft in handen namen. Iemand als Charles Mingus, de legendarische jazzbassist, begon in 1952 al zijn eigen label, Debut Records. En die jazz-scene was weer verwant aan een club naoorlogse schrijvers die in destijds marge opereerden: Anne Waldman, Allen Ginsberg, William Burroughs.

'Er bleek in de poëzie een hele tegencultuur te bestaan, van outsiders die de condition humaine beschreven in experimentele bekentenisliteratuur. Door de opkomst van het kopieerapparaat in de jaren zestig kon je ineens zelf je eigen bladen gaan uitgeven. Zo kreeg je tijdschriften met namen als Bastard Angel en Angel Hair waarin prachtige poëzie werd gebundeld. In de jaren negentig, toen ik veel toerde met Sonic Youth, grasduinde ik overal in de lokale universiteitsboekwinkels. En daar kon je helemaal achterin, op de onderste plank, weleens een bescheiden stapeltje van die oude tijdschriften vinden. Inmiddels heb ik er honderden.'

5. Film: Paterson

'Ik heb een zwak voor outsiders in de kunstwereld. Ik ben helemaal geen merkenman en wantrouw alle kunst die op grote schaal wordt gepromoot. De hoofdpersoon in Paterson is een dichter die met die naam. Hij is niet academisch geschoold maar schrijft naast zijn kabbelende bestaan als buschauffeur en houdt zijn werk voor zichzelf. Als hij het op aandringen van zijn vrouw toch openbaar maakt, gebeurt er iets dat waardoor alles verandert en toch ook weer niet.

'Je kunt de film zien als een poëtisch pleidooi voor berusting in het dagelijkse leven. Ik ken Jim Jarmusch, de regisseur van Paterson, al een jaar of vijfentwintig, sinds we in dezelfde copyshop werkten in New York. De bedachtzame rust van Paterson vind ik prachtig. Jim is een meester in het maken van dat soort films. Ik vind het geweldig dat iemand dat doet in de Amerikaanse cinema, die wordt gekenmerkt door snelle actie, geweld en snelle sensatiebevrediging.'

Tekst gaat verder onder de video.

6. Kunstenaar: Coco Gordon Moore

'Ik zit hier heus niet schaamteloos mijn eigen dochter te promoten, maar Coco's werk vind ik echt fantastisch. Ze is 22 en heeft een vierjarige opleiding gevolgd aan de School of The Art Institute of Chicago, een van de beste kunstopleidingen in het land. In haar werk klinkt de stem van haar generatie en van haar vrouwelijkheid door. Een serie van haar schilderijen heet Gossip. Op een daarvan zie je tussen een paar vegen geel en oker twee meidengezichten en een tekstballonnetje met: 'Hij heeft haar een schedelring gegeven maar hij heeft al een vriendin.' Dat vind ik grappig en slim. Het heeft wel iets van het werk van kunstenaar Raymond Pettibon, die met teksten een geestige, sarcastische of verontrustende draai geeft aan een getekende situatie. Ja, ik zou haar werk zo op een albumcover zetten (Sonic Youth had de gewoonte om werken van bevriende kunstenaars, zoals Pettibon, als albumhoes te gebruiken, red.). Maar dat vind ze vast niks. Volgens mij wil ze het liefst dat haar werk op zijn eigen merites wordt beoordeeld.'

7. Platenzaak: Feeding Tube

'In Florence, Massachusetts zit mijn favoriete platenzaak, en die heeft een ongelooflijk goed assortiment, waarvan een groot deel volslagen onbekend is. Je vindt er obscure platen van artiesten waar je nog nooit van hebt gehoord, van vergeten psychedelische bandjes tot subgenres uit de punk en muziek die onder geen enkele noemer te brengen valt. Dit is voor mij alles wat een platenzaak zou moeten zijn. Daarnaast is Feeding Tube een platenlabel. Het wordt allemaal gerund door Ted Lee, de eigenaar, die ook nog eens lokale bandjes in zijn zaak laat spelen, de optredens op video vastlegt en de opnamen uitbrengt als limited edition. Het meest obscure wat ik daar heb gekocht? Een cassettebox van Noise Nomads, een noise-artiest uit Massachusetts.'

'Hier vind je obscure platen van volstrekt onbekende artiesten.'

8. Boek: The Death Archives: Mayhem 1984-94, Jørn 'Necrobutcher' Stubberud

'De memoires van de bassist van Mayhem, de belangrijkste black metal-band uit Noorwegen. Black metal is de meest extreme variant van metal en misschien wel het meest omstreden genre in de popmuziek. Het gitaarwerk is monotoon, met vaak een of twee herhaalde riffs, een dubbele bassdrum, krijsende vocalen en teksten met een satanische thematiek.

'Spookachtige noise is het, en ik was dan ook meteen geïnteresseerd toen ik het hoorde. Black metal-bands willen absoluut niet geassocieerd worden met de muziekindustrie en beschouwen hun eigen werk soms niet eens als muziek. Dat vond ik best vreemd.

'En dan Mayhem zelf. Met hun corpse paint, de zwart-witte schmink waardoor de muzikanten eruitzien als lijken, brachten ze pure horror op het podium. En dan waren er nog alle verhalen over moord, zelfmoord en in brand gestoken kerken - intrigerend vond ik het.

'Maar in het boek worden al die kwaadaardige mythes ontzenuwd. Uiteindelijk blijken de muzikanten gewoon arbeidersjongens die in een superhard rockbandje wilden spelen en door het publiek niet begrepen werden. Klassiek verhaal. Het is geschreven in een ontwapenende, ongedwongen, conversatieachtige stijl, die je niet verwacht bij de hysterische bombast van het genre. Fascinerend boek.'

Thurston Moore - Rock n Roll Consciousness (Caroline International). The Thurston Moore Group speelt 17/6 op het festival Best Kept Secret in Hilvarenbeek.

The Death Archives.

CV

1958 geboren in Coral Gables, Florida

1981 oprichting Sonic Youth, met vriendin Kim Gordon (bas, gitaar, zang), Lee Ranaldo (gitaar, zang) en Steve Shelley (drums sinds 1985)

1984 Moore en Gordon getrouwd

1988 dubbelalbum Daydream Nation. De single Teen Age Riot werd ook op Amerikaanse mainstream-radio gedraaid.

1994 Coco Gordon Moore geboren.

1995 release van Moores eerste soloalbum, Psychic Hearts

2007 tournee in China

2011 aankondiging scheiding Moore en Gordon, officieuze ontbinding van de band

2013 echtscheiding Moore en Gordon

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.