'Het is even slikken voor de heren'

De commissarissen van de koningin verzetten zich tegen de wet, die openbaarmaking van hun schnabbels verplicht stelt. Vergeefs, verwachten deskundigen....

In kleine, dunbevolkte provincies heeft de commissaris van de koningin meer tijd voor bijbanen. Daarom klust Ed Nijpels (VVD) in Friesland relatief veel bij met 29 bijbanen. Hans Alders (PvdA) in Groningen heeft er 25. Onder commissarissen leidt dat soms tot scheve ogen. Want het gevolg is dat commissarissen met een overzichtelijk werkterrein soms veel meer verdienen dan hun collega's met een bewerkelijke provincie.

Persoonlijke omstandigheden spelen ook een grote rol. Het vervullen van dertig bijbanen laat zich moeilijk combineren met een gezinsleven. En de Limburgse commissaris Berend-Jan van Voorst tot Voorst (CDA) kiest bewust voor weinig bijbanen. 'Mijn hoofdfunctie moet centraal staan. Daar wil ik me op kunnen concentreren', aldus Van Voorst tot Voorst.

De bijverdiensten zijn geheim. De Kring van Commissarissen wil dat graag zo houden. De heren en een mevrouw kondigden deze week aan zich fel te zullen verzetten tegen de Wet Openbaarheid Topinkomens Politieke Ambtsdragers die minister Remkes van Binnenlandse Zaken voorbereidt.

Maar het front van commissarissen is minder hecht dan het lijkt. Van Voorst tot Voorst wil best kwijt wat zijn bijverdiensten zijn. 'Elfduizend euro op jaarbasis', laat hij weten. En Jan Kamminga (VVD), tot 1 januari 2005 commissaris in Gelderland, vertelt zelfs graag wat hij bijverdiende. 'Anders lijkt het net alsof ik iets te verbergen heb. Op jaarbasis verdiende ik 30 duizend euro erbij.'

Steeds meer commissarissen vermelden op de website van de provincie welke bijbanen worden betaald. De ambtsdragers met weinig bijbanen geven doorgaans meer informatie dan hun collega's met veel bijbanen.

In Noord-Holland heeft commissaris Harry Borghouts (GroenLinks) 'geen enkel principieel bezwaar tegen openbaarmaking'. Mits de hele (semi)publieke sector met de billen bloot gaat. 'Waarom alleen de twaalf commissarissen eruit pikken', vraagt Borghouts zich af. Tot die tijd wil hij niet zeggen hoeveel hij bijverdient.

Het belangrijkste argument van de Kring van commissarissen tegen openbaarmaking is de privacy. 'Bijbanen vervul je in je vrije tijd en daarover hoef je geen verantwoording af te leggen', vindt de Zeeuwse commissaris Wim van Gelder. Maar dat gaat volgens zijn Noord-Hollandse collega niet op. 'Commissaris ben je 24 uur per dag, zeven dagen per week. Werk en vrije tijd vloeien in elkaar over.'

'Het is natuurlijk even slikken voor de heren', meent hoogleraar bestuurskunde Leo Hubert van de Vrije Universiteit. 'Maar de openbaarheid van neveninkomsten komt er gewoon. Het gaat met kleine stapjes. Eerst kwam de meldingsplicht, zodat iedereen weet welke bijbanen de commissaris heeft, en nu hobbelt de geldkwestie er een beetje achteraan.'

Veel commissarissen vinden dat de hoogte van de vergoeding er niet toe doet. Daar is Hubert het niet mee eens. 'Het maakt nogal uit of een bijbaan honderd euro of 20 duizend euro oplevert. Zeker als het gevaar van belangenverstrengeling bij op de loer ligt.'

Hoogleraar beleidswetenschappen Hans van den Heuvel, eveneens van de Vrije Universiteit, vindt de kabinetsplannen nog erg mild. 'Het aantal bijbanen wordt niet aan banden gelegd. De toegestane bijverdiensten worden niet gemaximeerd. Evenmin komt er een lijst van oorbare en niet-oorbare bijbanen. Maar dit is wel een belangrijke opening.'

Van den Heuvel en Hubert verwachten dat de Nederlandse bestuurscultuur net zo transparant zal worden als in de VS. Daar moet alles openbaar gemaakt worden. Van den Heuvel: 'Nederland zet een klein stapje in die richting. Maar het is het begin van het einde.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.