'Het is een turbulente tijd geweest in het kunst- en muziekonderwijs' - Zo gingen deze twee gemeenten ermee om

Gemeenten maken het verschil

Nu de gemeenten meer te zeggen krijgen, worden ook de verschillen groter. Een korte serie. Aflevering 2: muziekschool.

Tal van gemeenten hebben in de magere jaren bezuinigd op cultuur. Dat leidde ook in het muziekonderwijs tot turbulente tijden. 'De vernieuwing is in de ene gemeente beter geslaagd dan in de andere.'

In Venray is slagwerkdocent Bart Jeuken sinds vorig jaar zzp'er. De gemeente sloot het kunstencentrum Jerusalem. Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Etten-Leur: Goedkoper door een fusie en bescheiden nieuwbouw - 'zo'n knots' hoeft niet

Nieuwe Nobelaer, zo heet in Etten-Leur het gezamenlijke onderkomen van het centrum voor de kunsten met bibliotheek, schouwburg en lessen in muziek, theater, beeldend en dans. 'Nieuw' is betrekkelijk: het gebouw is zestig jaar oud en een maatje te groot. Het heeft van die lange gangen waar je weinig aan hebt, maar die wel geld kosten. Als er in het ene deel van Nieuwe Nobelaer reuring is, krijg je daar aan de andere kant niets van mee.

Die beperkingen zijn over enkele jaren voorbij. Tussen het winkelcentrum en het gloednieuwe zwembad komt een nieuw cultuurcentrum. Aantrekkelijker, efficiënter én een stukje goedkoper, als het aan de gemeenteraad van Etten-Leur ligt.

Gemeenten maken het verschil

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart gaat het veel over landelijke politiek. Maar waar gaan de gemeenten wél over?

Aflevering 2: Muziekschool

Lees hier aflevering 1 over lokale zorg terug.

Het 'nieuwe' in de naam zit 'm er vooralsnog in dat bibliotheek, centrum voor de kunsten en schouwburg in 2010 in één stichting zijn samengebracht. Dat is een stuk efficiënter dan drie afzonderlijke directies, besturen en bedrijfsvoering.

'Etten-Leur heeft met die fusie lef gehad', zegt Hilda Vliegenthart aan een tafeltje in de bieb. Sinds 2015 is ze directeur van Nieuwe Nobelaer. 'Natuurlijk is de overgang lastig geweest, want de afzonderlijke organisaties waren gehecht aan hun eigen identiteit. Inmiddels hebben de mensen niet het gevoel dat ze bij de bibliotheek of de schouwburg werken, maar bij Nieuwe Nobelaer.'

Dat leidt tot kruisbestuiving in het Brabantse cultuurcentrum. In de bieb wordt ook taalles gegeven, leerlingen van de muziekschool kunnen zelf als artiest op het podium staan. 'We mixen alles lekker door elkaar, het loopt als een tierelier', zegt Vliegenthart. 'We sluiten aan bij de doelen van het gemeentebestuur, zoals het bestrijden van eenzaamheid en vergroten van zelfredzaamheid.'

Profiel Etten-Leur

- Brabantse gemeente met 43 duizend inwoners in 13 wijken.

- Muzieklessen: 366 cursisten. Via het onderwijs bereikt Nieuwe Nobelaer 15 duizend kinderen.

- Coalitie: CDA, Algemeen Plaatselijk Belang, D66.

In de gemeenteraad van Etten-Leur klinkt lof voor de culturele instelling. 'De oude, afzonderlijke organisaties kwamen elk jaar tonnen tekort en ze klopten aan het eind van het jaar telkens bij de gemeente aan om dat aan te zuiveren', zegt raadslid Peter van der Wulp van collegepartij Algemeen Plaatselijk Belang (APB). 'Nu schrijft de Nobelaer zwarte cijfers. Daar zijn we blij mee.'

Kort voor Kerstmis stemde de gemeenteraad in met een subsidie van 3,3 miljoen euro per jaar voor 2018-2022, hetzelfde budget als de vorige periode. Op termijn zal die subsidie voor Nieuwe Nobelaer wel gaan dalen, aldus raadslid Van der Wulp. 'Als de nieuwbouw klaar is, moet het nog een slag efficiënter en goedkoper kunnen.'

Die nieuwbouw wordt bovendien kleiner dan oorspronkelijk het plan was. 'Het moest ooit een belachelijk groot gebouw worden van 50 miljoen euro', zegt Van der Wulp. 'Dat vonden we al te gortig. Een paar kilometer verderop hebben Roosendaal en Breda al een grote schouwburg. Nu wordt het beduidend goedkoper. Het is op Etten-Leurse maat.'

Ook May Rijnen van oppositiepartij PvdA is tevreden over de zelfstandige stichting. En nee, 'zo'n knots van een nieuw gebouw' vindt ook zij overbodig. 'We willen de inwoners niet opzadelen met hoge belastingen.'

Bezorgd is Rijnen wel over het deeltijdontslag van enkele muziekdocenten. 'Het aantal leerlingen neemt af, dus ik snap dat ze daarop bezuinigen. Maar ik wil wel dat het evenredig gebeurt.'

Nieuwe Nobelaer telt 39 fte's, waarvan elf muziekdocenten in vaste dienst - naast een aantal zzp'ers. 'Ik geloof heilig in die mix', zegt Hilda Vliegenthart. Ze heeft via de cao deeltijdontslag aangevraagd voor enkele docenten. De individuele muzieklessen nemen met 8 procent af - een landelijke trend. De animo voor lessen in dans, drama en beeldende kunst neemt juist wel flink toe.

Vliegenthart laat het ontwerp van de nieuwbouw zien. 'Het wordt minder luxe, maar we krijgen een levendig hart. Het wordt een beetje inschikken, maar er kan ook op mijn kamer muziekles worden gegeven. Een kwestie van goed organiseren.'

In Etten-Leur is pianodocent Pieter van Dijk in vaste dienst van Nieuwe Nobelaer. Foto Marcel van den Bergh

Venray: Met één stem verschil ging er een streep door de doorstart van het kunstcentrum

In gemeenschapshuis De Smelehof in Ysselsteyn, een van de kerkdorpen van het Limburgse Venray, halen Suus (12) en Daan (11) hun schrift, bladmuziek en trommelstokken tevoorschijn. Ze hebben les van Bart Jeuken. De slagwerkdocent was tot vorige zomer nog in vaste dienst van Kunstencentrum Jerusalem. Nu is hij als zzp'er zelf verantwoordelijk voor zijn rooster, facturen, verzekeringen en pensioen.

'Mijn leerlingen hebben er gelukkig weinig van gemerkt, maar de omslag ging allesbehalve soepel. Ik ben niet met politiek bezig, maar ik heb het bizar gevonden hoe het is gelopen. Er zijn oud-collega's die er uit frustratie niets meer mee te maken willen hebben.'

Profiel Venray

- Limburgse gemeente met 43 duizend inwoners; 14 dorpen en 19 buurtschappen.

- Cijfers over muziekles zijn niet bekend. Muziekles op school wordt binnenkort hervat.

- Coalitie: CDA, D66, Samenwerking Venray.

Jaren heeft de Venrayse politiek gesoebat over het kunstencentrum met 45 medewerkers voor dans, beeldende vormgeving, fotografie en muziek. Met één stem verschil wees de raad het plan voor een doorstart af. Een dure ontslagronde was daardoor onvermijdelijk.

'Er was al veel veranderd in het kunstcentrum, maar men liep eigenlijk al tientallen jaren achter de feiten aan', blikt Jeuken terug. 'Als daar van oudsher ondernemers hadden gezeten, was het wellicht anders gelopen. Maar de politiek had twee huismeesters als plan voor een nieuw bruisend cultureel centrum. Wie regelt dan de reclame, communicatie, financiën, horeca? O ja, dat hoort er ook bij, klonk het. Die reactie is veelzeggend.'

Wat er voor het oude kunstencentrum in de plaats moest komen, bleef dan ook vaag. 'Daarover had niemand nagedacht', zegt Martin Manders. Als bestuurslid van een harmonie en voorzitter van de Federatie Muziekgezelschappen Venray heeft hij menig slapeloze nacht gehad. 'Hoe regel je theorielessen, diplomering, muziekles op scholen? We moesten het wiel drie keer opnieuw uitvinden.'

Manders werkt intussen bij Cultura Venray, een 'netwerkorganisatie voor en van partners die willen bijdragen aan een bloeiend kunst- en cultuurklimaat in Venray en omgeving'. Een mond vol, maar de gemeente betaalt slechts vier deeltijdkrachten en op de website is het vergeefs zoeken naar een handig lijstje met (zelfstandige) muziekdocenten. 'Dat gaat er wel komen', zegt Manders. 'Gelukkig worden we veel gebeld en dan verwijzen we door.'

Venray is zeker niet de enige gemeente waar in de magere jaren is bezuinigd op kunst en cultuur. Bibliotheken, musea, het amateurtoneel en de muziekscholen moesten inleveren. 'Het is een turbulente tijd geweest in het kunst- en muziekonderwijs. Tientallen organisaties zijn omgevallen', zegt Ruud Janssen. Hij heeft een goed landelijk beeld als cao-onderhandelaar van Cultuurconnectie, de brancheorganisatie voor cultuureducatie, amateurkunst en volksuniversiteiten. 'De vernieuwing is in de ene gemeente beter geslaagd dan in de andere. Probleem was dat buurgemeenten vaak samen een muziekschool in stand hielden. De bezuinigingen leidden tot tweespalt in die regionale organisaties. Gemeenten moesten muziek- en cultuureducatie weer zelf onder hun hoede nemen.'

Soms ontstonden er levensvatbare, nieuwe organisaties met bijvoorbeeld de muziekschool, het poppodium en de bieb onder één dak. Elders werd het een kaalslag, zegt Janssen: 'Ontslagen muziekdocenten moeten het als zzp'ers zelf zien te rooien met 30 tot 40 procent minder inkomen.'

'Ach, ik ben een stukje zekerheid kwijt, maar ik maak me niet druk', zegt slagwerkdocent Jeuken. 'Wat ik jammer vind, is dat ik mijn collega's minder zie. Iedereen draait zijn eigen lessen, er wordt minder georganiseerd.' Venray heeft veel harmonies en fanfares - alleen al kerkdorp Ysselsteyn, waar Jeuken veel les geeft, telt drie slagwerkgroepen. 'Ik stuur de rekeningen naar harmonie of fanfare. Zij krijgen subsidie. Maar wie piano of gitaar wil leren, moet dat nu volledig zelf betalen. Dat is krom.'

'Een weeffout', erkent Daan Janssen van collegepartij D66. Hij vindt dat de politiek 'steken heeft laten vallen' bij de ontmanteling van het kunstencentrum. De raad heeft volgens de D66'er vertrouwen in Cultura Venray. Het is geen thema tijdens de verkiezingen. 'Er is zeker oog voor cultuur. Onze schouwburg is prachtig verbouwd.'


Wie is het beste raadslid van Nederland?

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen organiseren de Volkskrant, campagnebureau BKB en omroep WNL de verkiezing van het beste gemeenteraadslid van Nederland. Stemmen op de twaalf overgebleven kandidaten kan hier.