INTERVIEW

'Het idee dat migranten altijd geld kosten, is achterhaald'

Fort Europa

Arbeidsmigranten hoeven de verzorgingsstaat niet altijd te ondergraven. Sociologe Monique Kremer: 'Je moet wel selectief zijn.'

Syrische jongeren die zondag op een rubberboot het Griekse eiland Kos hebben bereikt, nemen een selfie om dat te vieren. Veel Syrische vluchtelingen zijn hoger opgeleid. Beeld Yannis Behrakis/Reuters

Onder dramatische omstandigheden zijn dit jaar al ongeveer 2.200 migranten verdronken tijdens de overtocht van de Middellandse Zee. Voor degenen die wel aankwamen, is de toekomst onzeker. Hun doel - werk en welvaart in Europa - is misschien wel een illusie. De economie van veel Europese landen is bezig te herstellen van een zware economische crisis. Algemeen wordt betwijfeld of de Europese arbeidsmarkt op dit moment plaats kan bieden aan honderdduizenden vluchtelingen uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika.

Alleen al in de eerste helft van dit jaar waren dat er ruim 137 duizend, aldus VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR. Het kostte de Europese Commissie grote moeite 32 duizend van hen de komende twee jaar te verdelen over de Europese landen die hen willen opvangen. Is er wel plek voor deze golf nieuwe migranten in, bijvoorbeeld, de Nederlandse verzorgingsstaat?

Natuurlijk wel, zegt sociologe Monique Kremer, werkzaam voor de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en auteur van het boek Vreemden in de verzorgingsstaat (2013). In dat boek stelt ze dat arbeidsmigratie prima te combineren is met sociale zekerheden en bestrijdt ze een aantal andere hardnekkige vooroordelen over de kosten en baten van migranten.

Anders dan je vaak hoort, verdringen migranten volgens Kremer doorgaans geen bestaande banen en vormen ze geen bedreiging voor de 'hardwerkende' autochtone Nederlanders. Ook kosten migranten de samenleving tegenwoordig geen geld, maar leidt hun komst juist tot economische groei waarvan iedereen profiteert.

Beeld de Volkskrant

De Volkskrant buigt zich de komende weken over de ongekende vluchtelingencrisis die Fort Europa doet kraken. Wie zijn de migranten, wat zijn de gevolgen en kan het ook anders? Het probleem is zo ingewikkeld dat we zouden willen wegkijken, maar dat gaat niet lukken, schrijft hoofdredacteur Philippe Remarque in zijn introductie. Lees hier alle Fort Europa artikelen terug.

Denkt u bij de beelden van verdronken vluchtelingen: met een beter migratiebeleid was dit drama te voorkomen geweest?

'Ik geloof niet in makkelijke oplossingen voor migratie. De grenzen helemaal willen sluiten is net zo naïef als ze helemaal openzetten. Maar de gevaarlijke mensensmokkelroutes die de laatste jaren zijn ontstaan, hadden voorkomen kunnen worden door een beter migratiebeleid. Je kunt kantoren openen in Syrië of Turkije, om vanaf daar de verspreiding van vluchtelingen over Europa te regelen. Daar zijn we als Europa niet daadkrachtig in geweest. Terwijl het niet zo moeilijk is je betrokken te voelen bij de mensen om wie dit gaat. Het zijn onze buren. Dat kleine stukje zee houdt hen niet tegen, en je kunt alles direct zien op de tv. Ik identificeer me ook makkelijk met zo'n hoger opgeleide Syriër in een bootje.'

Monique Kremer. Beeld .

We moeten ze tijdelijk helpen, is de algemene opvatting. Maar ze kunnen hier niet allemaal komen wonen en werken. Vrije migratie en een verzorgingsstaat gaan nu eenmaal niet samen, zei econoom en Nobelprijswinnaar Milton Friedman al.

'Het idee is dat migranten de solidariteit in de samenleving ondergraven, omdat ze meer uit het systeem nemen dan ze teruggeven. Dat kan, maar het hoeft niet. Het ligt eraan wie zij zijn en welke rechten je ze geeft. Dat laatste kun je veranderen en daarvoor pleit ik ook. En realiseer je dat de aantallen waarover we nu spreken, niet dramatisch zijn. Voor Nederland gaat het om tienduizenden mensen op een beroepsbevolking van acht miljoen. We kunnen wel wat coulanter zijn.

'Het idee dat migranten altijd geld kosten, is achterhaald. Gemiddeld gold dat voor de oude groep uit Marokko en Turkije. Zij werden hierheen gehaald voor laaggeschoold werk, dat vervolgens weer uit Nederland verdween. De laatste berekeningen laten zien dat nieuwe migranten uit Oost-Europa juist een bijdrage leveren aan de schatkist. Als mensen werken, kosten ze geen geld, maar leveren ze een bijdrage. Het idee dat een migrant alleen maar komt halen, klopt niet. En ze verdringen onze banen dus ook niet.'

Je zult maar vrachtwagenchauffeur zijn of werken in de horeca of de tuinbouw. Hun arbeidsplaatsen worden toch wel verdrongen door nieuwkomers?

'Over het algemeen arriveren migranten op het moment dat de economie groeit, want dan is er vraag naar hun arbeid. In sommige, kleine sectoren kan sprake zijn van verdringing, zoals in de land- en tuinbouw of in krimpende sectoren als de bouw. Dat treft dan zelden autochtone Nederlanders, maar meestal andere immigranten met dezelfde lage kwalificaties als de nieuwkomer. Uit Amerikaans onderzoek naar vluchtelingen uit Cuba die per boot massaal in Florida arriveerden, zie je dat zij vrijwel allemaal naadloos zijn opgevangen. De economie groeide door hun komst.'

De bootmigranten die in Europa aankomen ontvluchten falende staten en oorlog, terwijl onze economie niet groeit.

'Ik pleit er ook niet voor alle grenzen zomaar open te zette. Als je wilt dat migratie en een verzorgingsstaat samengaan, moet je selectief zijn. Bij politieke vluchtelingen kun je geen onderscheid maken. Bij wie die status niet krijgt, kun je beoordelen of hij of zij een bijdrage kan leveren aan onze economie. In Zweden gebeurt dat al: daar kun je tijdens de asielprocedure van rij wisselen als je van belang kunt zijn voor de Zweedse samenleving. Zo word je van asielzoeker arbeidsmigrant. Overigens passen vluchtelingen en migranten zelden naadloos in onze economie; je moet ze bijna altijd nog trainen of opleiden.'

De werkloosheid onder migranten is al zo hoog: drie keer het niveau van de autochtone Nederlanders. Waarom zou die geschiedenis zich niet herhalen?

'Daar hebben we vanuit de WRR voor gewaarschuwd: zorg dat de geschiedenis zich niet herhaalt. Dat hoeft niet. Migranten uit Oost-Europa zijn beter opgeleid dan de oude generatie gastarbeiders; zij werken vaak onder hun niveau en de grenzen naar hun herkomstlanden staan open. Ze komen vaker kort en gaan weer terug. Zoals eerder Spanjaarden en Italianen massaal terug gingen. Ik maak me wel zorgen over hoe de migranten die blijven zich verder kunnen ontwikkelen. De land- en tuinbouw is daar zelden een springplank voor en we investeren bijna niets in hun verdere ontwikkeling of taalvaardigheid.'

We hebben bijna 100 duizend illegale arbeidskrachten en 730 duizend werkzoekenden. Moeten we hen niet eerst aan werk helpen?

'Dat speelt al twintig jaar: werklozen moeten asperges plukken en in de kassen gaan werken. Het is geprobeerd en nooit goed gegaan, onder meer omdat dit harde en zware werk behoorlijk wordt onderschat. Veel mensen zonder werk zijn vaak te hoog opgeleid, waardoor werkgevers ze liever niet hebben. Een ander deel bestaat uit mensen die gewoon niet meer voldoen aan de hoge eisen van onze arbeidsmarkt.'

U zegt: je moet migranten weren of erin investeren. Weren is dus ook een optie.

'Ja, zij het dat we daarvoor binnen Europa geen douane meer hebben. Je kunt het doen via de regels op de arbeidsmarkt, zoals het handhaven van minimumlonen. De arbeidsinspectie en andere inspectiediensten die op deze regels moeten toezien, zijn onze nieuwe douaneposten. Daarop moet je niet bezuinigen. Als we zorgen dat in Nederland aan werknemers niet minder wordt betaald dan het minimumloon, komen er ook minder migranten. Waarom willen werkgevers hen in dienst nemen? Als dat alleen is om het systeem te ontduiken, is dat nadelig voor iedereen en moeten we die migranten weren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.