'Het gaat erom dat vrouwen de baas mogen zijn over hun eigen lichaam'

Ploumen's actie She Decides slaat aan

President Trump wil dat Amerika geen abortus financiert. Dat treft in Afrika ook zaken als gezinsplanning en voorlichting. In Kenia brengt minister Ploumen goed nieuws: haar actie om de nood te lenigen slaat aan.

Minister Ploumen bezoekt een blijf-van-mijn-lijfhuis in Kisumu, in West-Kenia. Foto Sjoerd Mouissi

Het 11-jarige meisje ligt met haar gezicht naar de muur. Door het laken zijn de contouren van haar kleine lichaam amper zichtbaar. Ze is langdurig misbruikt door haar vader en raakte zwanger van hem. Gealarmeerde hulpverleners brachten haar vanuit een afgelegen dorp in het West-Keniase Kisumu naar de hoofdstad Nairobi. Daar heeft ze vorige week het kind gebaard en afgestaan ter adoptie.

Veilige abortus

'Dit meisje zal lange tijd bij ons blijven', zegt Monica Obutu van hulporganisatie KMET. Zij runt een blijf-van-mijn-lijfhuis voor Keniase meisjes die slachtoffer zijn van seksueel geweld. De meesten blijven een half jaar. 'Eerst leren we hun de definitie van misbruik. Daarna hoe je zwanger wordt en hoe je dat kunt voorkomen. Tot slot leren we ze een vak.' Er is een opleiding tot kapster of kleermaakster. Obutu: 'Zodat ze voor zichzelf kunnen zorgen.'

Monica Obutu heeft ook een kliniek waar meisjes eventueel terecht kunnen voor een veilige abortus. Officieel is dat in Kenia alleen toegestaan als de (geestelijke) gezondheid van de moeder in gevaar is. Een rekbaar begrip. Als de moeder het psychisch niet aankan of ondervoed dreigt te raken, kan een arts beslissen dat abortus nodig is. Verreweg de meeste vrouwen noemen armoede als reden voor de abortus. Obutu: 'Verkrachting en incest zijn de tweede en derde reden.'

She decides

Op 24 januari begon minister Ploumen de campagne 'She Decides'. Die moet geld ophalen om hulporganisaties in ontwikkelingslanden in staat te stellen hun werk rond gezinsplanning, seksuele voorlichting, vrouwenrechten en veilige abortus voort te zetten na president Trumps verbod om Amerikaans overheidsgeld te besteden aan gezinsplanning (de 'Global gag rule'). Er is nu ruim 181 miljoen euro opgehaald. Jaarlijks is 550 miljoen nodig. Doneren kan via shedecides.com.

Geen hulp meer

Als het aan de Amerikaanse president Donald Trump ligt, krijgen deze meisjes geen hulp meer. Een van zijn eerste acties na zijn aantreden was het schrappen van de jaarlijkse bijdrage van 600 miljoen dollar (zo'n 550 miljoen euro) voor gezinsplanning in arme landen. KMET moet nu een document ondertekenen dat ze geen voorlichting geven over abortus, de procedure niet zelf uitvoeren en geen nazorg geven na een mislukte illegale abortus. Tekent Monica Obutu niet, dan stopt de financiering voor de hele organisatie - ook die voor de kraamzorg, of voor het safehouse waar het incestslachtoffer woont.

Zoals veel gezondheidsorganisaties in Kenia is KMET grotendeels afhankelijk van Amerikaans donorgeld. In heel Kenia komt 70 procent van de buitenlandse steun voor gezinsplanning uit de VS.

De Amerikaanse president Donald Trump. Foto EPA

Geen Amerikaans belastinggeld

Trump wil met de maatregel zijn christelijke achterban bedienen, die geen abortus wil bekostigen van Amerikaans belastinggeld. Om extra druk te zetten op organisaties in arme landen dreigen ook hun andere activiteiten geen geld meer te krijgen als ze doorgaan met abortushulp. En Washington heeft bekendgemaakt dat wellicht ook organisaties worden getroffen die hulp bieden aan hiv-patiënten.

Trump gaat verder dan zijn Republikeinse voorganger Bush, die zich wel tegen abortus keerde maar niet tegen andere zorg. Al wonen Keniase vrouwen hemelsbreed zo'n 12 duizend kilometer bij Trump vandaan, hij heeft met zijn beleid een 'ingrijpende en verwoestende invloed op hun leven', vindt Obutu.

Buiten zijn huizen van golfplaten te zien. Het is 30 graden en er is weinig riolering. Mensen leven van het verbouwen van groente op hun eigen lapje grond. Hier en daar zit een vrouw voor haar krot langs een zandweg te wachten op klanten voor de tien tomaten die ze over heeft.

Campagne

Toen minister Lilianne Ploumen voor Ontwikkelingssamenwerking hoorde van Trumps maatregel, begon ze een campagne om de kosten voor gezinsplanning alsnog te dekken. 'Het verbieden van abortus leidt niet tot minder abortussen. Het leidt tot meer onverantwoorde praktijken in achterafkamertjes en tot meer moedersterfte', zegt Ploumen voor ze in het regeringsvliegtuig stapt, op weg naar Kenia.

De cijfers ondersteunen dit. Staken van de VS-financiering leidt naar schatting tot 4,8 miljoen extra onbedoelde zwangerschappen; 1,8 miljoen extra abortussen (waarvan 1,7 miljoen onveilig) en twintigduizend extra gevallen van moedersterfte in dertig landen, stelt de internationale tak van de Rutgers Stichting, IPPF.

Maar Ploumen komt met goed nieuws naar Kenia. Haar campagne heeft 181 miljoen euro opgehaald, 55 landen doen mee, bedrijven als Philips hebben interesse getoond. 'Er is hoop.' Vanwege haar actie zien vrouwenbewegingen in Ploumen een heldin. Op posters staat ze afgebeeld in Superwoman-pak. Die vrouwelijke minister uit dat kleine landje die de machtige Trump trotseert, dat spreekt tot de verbeelding. Zelf ziet zij She Decides als kroon op haar ministerschap. De achterban van Trump vindt juist hem een held.

Stiekem

In Kisumu schudt Ploumen de hand van abortusverpleegkundige Maurice Onyango. In zijn afgelegen kliniek kunnen vrouwen stiekem door een achterdeur naar binnen. Ook hier komen de meeste vrouwen voor een abortus omdat ze geen kind kunnen onderhouden, geen toegang hebben tot anticonceptie, die niet kunnen betalen of niet weten wat dat is, vertelt hij. 40 procent van de 19-jarige Keniase meisjes heeft al een of meerdere kinderen.

Veel gaat mis bij eigen pogingen tot zwangerschapsafbreking. Onyango: 'Onlangs vond ik een kleermakersnaald in een baarmoeder. Een kennis had geprobeerd zo de abortus uit te voeren. Er komen ook vrouwen binnen met delen van een dode baby half uit hun vagina.'

Condooms

Tot voor kort kreeg Onyango via de organisatie IPAS ook financiering uit de VS om de moedersterfte in de streek Shinyalu te verlagen. Niet toevallig: dit deel van West-Kenia is de geboortegrond van oud-president Obama's familie, zijn stiefoma woont er. Maar ook hier valt hulp weg nu Trump aan de macht is. 'Dit maakt me zo boos', zegt Onyango. 'Moet ik een vrouw die blijft bloeden na een mislukte abortus de deur wijzen? Dat kan ik niet beloven.'

Maar Onyango weet dat hij de financiering van de reguliere kraamzorg en anticonceptie op het spel zet als hij doorgaat met abortushulp. 'Condooms voor dit district - ze zijn bijna op - krijgen we voorlopig niet, vanwege de Trumpmaatregel.'

'Topactie'

Ploumen vliegt door naar Nairobi en loopt even later door de sloppenwijk Kibera. Ook hier verhalen van vrouwen die abortus niet als misdaad zien, maar als enige oplossing voor armoede en soms een verkrachting of incest. Winnie (24) heeft van de kliniek een gratis spiraaltje gekregen. 'Voorbehoedsmiddelen moedigen we aan, abortus niet', vertelt haar arts.

In politiek Den Haag reageren vooralsnog alleen christelijke partijen negatief op Ploumens fondswerving. ChristenUnie-Kamerlid Joël Voordewind maakt zich 'zorgen over het faciliteren van de afbreking van zwangerschappen in Afrika door de Nederlandse overheid.' VVD en D66 noemen het initiatief van PvdA-minister Ploumen juist 'een topactie'.

Ploumen is ervan overtuigd dat het She Decides-fonds blijft bestaan, ook als de ChristenUnie gaat regeren. 'Er is een overgrote meerderheid in het parlement voorstander van dit soort hulp. Het gaat erom dat vrouwen de baas mogen zijn over hun eigen lichaam.' Als het aan Ploumen ligt zal het 11-jarige incestslachtoffer uit Kisumu die les ook meekrijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.