'Het eerste wat verkoopt is emotie'

Media in... Spanje

Waar hebben ze het over in Spanje? Over de parallellen tussen de loterij en het populisme, constateert onze correspondent Maartje Bakker.

Spaanse commercial voor de kerstloterij.

Twee dingen beheersen Spanje dezer dagen: het reclamefilmpje voor de kerstloterij en het populisme aangevoerd door Donald Trump en het liefst allebei tegelijk.

Om te beginnen de loterijreclame: die gaat over een oude vrouw die in de veronderstelling verkeert dat ze de 'gordo', de vette hoofdprijs, heeft gewonnen. Het hele dorp speelt het spel mee, tot een groot feest in de plaatselijke bar en een inderhaast opgetrommelde televisieverslaggeefster aan toe. Sommige Spanjaarden vinden het een nodeloos sentimenteel filmpje, anderen krijgt terstond het kerstgevoel over zich.

De jonge columnist Juan Soto Ivars ziet in de oude vrouw Spanje, een land waarin iedereen tegen beter weten in volhoudt dat de crisis voorbij is. Er zijn ook opiniemakers die parallellen trekken tussen de loterij en het populisme.

'Het eerste wat verkoopt is emotie. Van angst tot liefde, alles staat in de etalage', analyseert Antonio Lucas, columnist van de liberale krant El Mundo. 'Trump is een populist. Podemos is populisme. En de advertentie voor de kerstloterij ook.' Wat populisme dan is? 'Een omweg om niet te zeggen fascisme of kolchozcommunisme.' Oftewel, een 'poging van hysterie en domheid te profiteren.'

In Spanje bestaat weinig twijfel of dit voor Trump geldt. Ingewikkelder wordt het met de binnenlandse politiek. Hoort de linkse protestpartij Podemos tot de Trumpachtigen? Of juist de conservatieve Partido Popular? De hoofdredacteur van site El Confidencial oordeelde: Trumps electoraat lijkt op dat van de PP, een partij die net als de Amerikaan bedenkingen heeft bij homohuwelijk en abortus. Anderzijds is Trump tegen TTIP en de 'corrupte politieke klasse', net als Podemos. Vooralsnog wordt in Spanje de emotioneel-politieke buit verdeeld: de PP de hunkering naar traditionele waarden, Podemos de afkeer van de heersende elite.

Emoties, angsten - welnee, het is jaloezie die de mens drijft, meent Jorge Bustos, een andere columnist van El Mundo. 'Zonder dat u een expert in statistiek bent weet u ook wel dat u dit jaar weer niet in de prijzen valt bij de kerstloterij', schrijft hij. 'Maar u koopt het lot toch, omdat u niet het geluk van de rest zou kunnen verdragen in het onwaarschijnlijke geval dat de prijs in uw buurt valt. Daarom is het populisme ontloken toen het ergste van de wereldwijde recessie al over was: men verstomt en houdt vol als de storm voorbijtrekt, maar kan er niet tegen dat voorspoed eerder de buurman bereikt.'

Ook de grote Peruaanse schrijver Mario Vargas Llosa, columnist van dagblad El País, denkt bij Trump aan jaloezie. 'De Brexit en Donald Trump - en het Frankrijk van het Front National - laten zien dat het Westen van de industriële revolutie, van de grote wetenschappelijke ontdekkingen, van de mensenrechten, van de persvrijheid, van de open samenleving, van de vrije verkiezingen, in het verleden de pionier van de wereld, een achterstand oploopt. (...) Ze voelt angst bij de ontdekking dat de voorrechten waarvan ze geloofde dat ze alleen haar toekwamen, een erfelijk privilege, nu binnen bereik komen van elk land, hoe klein ook. De Brexit en de triomf van Trump zijn een onmiskenbaar symptoom van decadentie, deze langzame dood waarin landen wegzinken die het geloof in zichzelf verliezen, afstand doen van de ratio en beginnen te geloven in hekserij, zoals de meest wrede en stompzinnige van alle, het nationalisme.'

Kortom, in de politiek of in een loterij: de westerse mens wil in zijn eigen uitverkorenheid geloven.

Maartje Bakker is correspondent in Madrid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.