'Groot-Brittannië zal na Brexit Gibraltar opofferen'

Reportage Brits overzees gebied

Nergens is de weerzin tegen een Brexit zo sterk als in Gibraltar. Zonder EU vreest de Britse enclave uitgeleverd te worden aan Spanje. 'Het wordt een ramp.'

Op de Rots van Gibraltar wordt eind april een beeld geprojecteerd van koningin Elizabeth, ter ere van haar 90ste verjaardag. Beeld AFP

'Wij hebben een vijandige buurman.' De vicepremier van Gibraltar, Joseph Garcia, meent het bloedserieus. Hij somt de pesterijen op. Soms gooit de buurman de poort dicht, waardoor de inwoners van Gibraltar gevangen zitten op hun grondgebied. Dan weer probeert hij te verhinderen dat ze gaan stemmen bij Europese verkiezingen. In mei weigerde hij nog een vliegtuig met een Britse minister aan boord over te laten vliegen.

Die buurman is Spanje, natuurlijk. 'Hij wil ons overnemen', zegt Garcia beslist. Om er meteen aan toe te voegen. 'Maar de Europese Unie geeft ons een zekere bescherming. Met de EU staan we sterker tegenover Spanje.'

Het is de reden dat de Gibraltarianen doodsbenauwd zijn dat Groot-Brittannië de EU zal verlaten na het referendum van volgende week donderdag. Nergens is de weerzin tegen een Brexit sterker: 88 procent is tegen, blijkt uit een opiniepeiling van de Gibraltar Chronicle. Alle politieke partijen, de bedrijven, de vakbonden: tegen. De politieke eensgezindheid was zelden zo groot.

Overal Britse symbolen

In Gibraltar, op het zuidelijkste puntje van het Iberisch Schiereiland, ontbreekt geen symbool om de band met de Britten te tonen. De wisseling van de wacht gaat er net zo als in Londen, met klakkende soldatenlaarzen en bajonetten op de arm. Er zijn rode telefooncellen, pubs en scones te over.

Maar misschien is Gibraltar wel meer afhankelijk van de EU dan van de regering in Londen. De open grens met Spanje is cruciaal voor het schiereiland, al was het maar omdat er elke dag duizenden toeristen overheen gaan. Wat als de grens straks een buitengrens is en Spanje haar dichtgooit? De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken zegt dat Gibraltar reden heeft zich zorgen te maken. Mocht het Verenigd Koninkrijk uit de EU vertrekken, dan 'zullen we de dag erop over Gibraltar praten', waarschuwde hij.

Vrees voor economie

De ouderen herinneren zich hoe de Spaanse dictator Franco de grens sloot. Zelfs de zuurstof voor het ziekenhuis kwam er niet door, vertellen ze. In 2013 nog wilde Spanje tol gaan heffen voor de grens. De EU floot de Spaanse regering toen terug. Garcia: 'Spanje gebruikt de grens als een politiek wapen. Onlangs werd Gibraltar toegelaten tot de voetbalfederatie FIFA. Plotseling stonden er weer lange rijen voor de grens.'

En wat als de toegang tot de interne markt wordt afgesloten? Dat zou het einde betekenen van de Gibraltariaanse economie - of in elk geval van een periode van grote economische groei, wel 10 procent het afgelopen jaar. Gibraltar is een imperium voor onlinespellen - poker, casinospelen, gokken - vanwege de ontbrekende belasting op gokwinsten. Ook de financiële sector, met eveneens lage belastingen, is omvangrijk.

Beeld de Volkskrant

Opofferen

'Het wordt een politieke en economische ramp als het Verenigd Koninkrijk de EU verlaat', zegt Kenneth Cardona (56), een gepensioneerde leraar die samen met zijn broer Brian (61) achter de balie staat van de campagne om in de EU te blijven. Zoals veel van hun landgenoten hebben ze een Spaanse achternaam maar een Engelse voornaam. 'Stel dat er een Brexit komt', zegt Kenneth. 'Dan wil Londen een handelsakkoord met de EU sluiten. Alle Europese landen hebben daar een veto over. Dan zal Spanje zeggen: ik wil Gibraltar in ruil. En Groot-Brittannië? Wat kan hun die 30 duizend mensen hier schelen? Ik denk dat ze ons zullen opofferen.'

De angst voor een overname door Spanje lijkt in Gibraltar van vader op zoon te worden overgedragen. Altijd zien ze de Rots van Gibraltar boven zich uittorenen, met daarin gaten waaruit de lopen van kanonnen steken. Ze werden in de 18de eeuw geplaatst om de Spanjaarden op afstand te houden. Die hielden de stad een paar jaar onder beleg. Gibraltar hield stand. Maar sindsdien bleven de Spanjaarden pogingen doen de landtong te veroveren, zij het met minder gewelddadige middelen.

Onverschilligheid

De Britten die tijdelijk in Gibraltar wonen, denken veel luchtiger over een Gibraltar buiten de EU. 'Zo lang hier cruiseschepen aanleggen, zullen de toeristen blijven komen', denkt Richard Mews, barman van The Cannon Bar. Hij is voor een Brexit. 'Ik zie dat er in Engeland te veel immigranten zijn. De Engelsen zijn veroordeeld tot wachtrijen, voor banen, voor huizen.'

Zelfs aan de voet van de toren waarin de onlinegokbedrijven zijn gevestigd overheerst het schouderophalen. De meeste werknemers komen niet uit Gibraltar. Ze zijn hier ooit neergestreken, ze kunnen ook weer weg.

'Ik vertrouw erop dat Spanje de grens niet zal sluiten', zegt Jane Truman, een roodharige Iers-Engelse vrouw die in Spanje woont. 'Spanje kan de inkomsten niet missen van de Spanjaarden die in Gibraltar werken.'

Het is een geliefd feitje in Gibraltar, dat ook vicepremier Garcia niet nalaat te vermelden: in Andalusië is Gibraltar de grootste werkgever op de Andalusische overheid na. Aan het einde van de dag trekt een lange parade van verfbroeken, winkeluniformen en bedrijfskleding over de grens.

José Luis González Pascual is een van hen. Hij is aan het werk op Casemates Square: oude legerbarakken die met Europees geld zijn veranderd in een winkelcentrum. 'Spanje geeft ons geen werk', zegt hij. 'Gibraltar wel. Al 18 jaar lang.' Hij gebaart naar zijn Spaanse collega's. 'Wij willen geen verandering. We mogen niet stemmen over de Brexit, maar we denken: nee, nee, nee.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.