'Gewoon een stevige vrouw'

Van historica Els Kloek ( 61 ) verscheen vorige week een boek over de Haarlemse Kenau ( 1526-1588 ). 'Ze was de moedigste en liep gewapend rond.'

Uw studie naar Kenau verschijnt gelijktijdig met de speelfilm. Was u betrokken bij de film?

'Ik werd in 2002 benaderd, omdat de initiatiefnemers van de film mijn eerdere boek over Kenau kenden. We hebben een hele avond gepraat en ik heb later ook nog het script gelezen, maar verder ben ik niet betrokken. We besloten dat het boek en de film één doel delen: de naam Kenau van z'n negatieve connotatie ontdoen. Daarin kunnen we elkaar versterken. Ze was gewoon een stevige vrouw in een mannenwereld, een vrouw die van aanpakken wist. In mijn boek wil ik laten zien wat die Tachtigjarige Oorlog voor vrouwen betekende, aan de hand van het schaarse bronnenmateriaal. Dan zou je gek zijn om Kenau niet als kapstok te gebruiken.'


U gebruikt onder meer de staddemografie als bron: tijdens het beleg waren zo weinig mannen in de stad dat het aannemelijk is dat vrouwen meehielpen.

'Dat moet bijna wel. Tegelijk is er ook weer niet zoveel gevochten: twee grote stormaanvallen op de stad en die waren desastreus voor de belegeraars. Dat was echt wereldnieuws: het leger van Alva was de crème de la crème, die soldaten werden door Haarlemmers met hete olie en van alles afgeslagen. Daarbij sneuvelden ook veel hoge edelen, daar hadden de Spanjaarden niet op gerekend.'


Wat zijn de hardste aanwijzingen dat Kenau deelnam aan de gewapende strijd?

'Dat was er altijd maar één: ene Arcerius schreef tijdens het beleg in 1573 een verslag waarin staat dat vrouwen en dienstmeiden meehielpen om muren te versterken. Ze treiterden de Spanjaarden en er was één vrouw, de moedigste, die ook gewapend rondliep, ene Kenu. Dat verslag was bedoeld als propagandamateriaal om burgers van elders op te roepen zich aan te sluiten bij de opstand. Er zijn ook nog vroege prentjes met een gewapende Kenau erop, waarvan de datering lange tijd in twijfel is getrokken. Van één prent kan ik aantonen dat die stamt uit 1573. Er is wel later bronnenmateriaal, maar dat is indirecte informatie. Er vochten veel Duitse huurlingen mee. In hun verslagen van het beleg roemen zij ook de moed van de Haarlemse vrouwen. De Spanjaarden doen dat niet.'


Typisch.

'Ja, dat vind ik ook mooi in de film: dat die Spanjaarden zo beschaamd zijn dat een vrouw ze dwars zit.'


Volgens u is Kenau vooral in de 19de en 20ste eeuw ten onrechte weggezet als mythe.

'Dat was 19de eeuwse tuttigheid, waardoor historici zich sowieso niet konden voorstellen dat een vrouw de wapens zou oppakken. Later heeft een vrouw het karwei afgemaakt: Gerda Kurtz, de archivaris van Haarlem, heeft in 1956 een boekje geschreven over Kenau. Daarin heeft ze echt alles op alles gezet om aan te tonen dat ze geen heldin was. En de archivaris van Utrecht, ook een vrouw, deed exact hetzelfde met Trijn van Leemput, ook een heroïsche vrouw uit de Tachtigjarige Oorlog. Merkwaardig toch? Vrouwen zijn soms gek spul.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.