'Gewone' slachtoffers jaloers na ramp

Slachtofferjaloezie steekt de kop op in Nederland. De rampen in Volendam en Enschede trekken zoveel belangstelling dat andere groepen slachtoffers zich benadeeld voelen....

'We misgunnen niemand iets. Maar het mag toch niet uitmaken dat de slachtoffers niet uit één dorp komen en op verschillende tijdstippen zijn overleden. Wie denkt er nog aan ons?', klaagde W. Slotemaker-Smit, echtgenote van een chronisch ziek legionella-slachtoffer, onlangs in de Volkskrant. Ze wees erop dat er onder de bezoekers van de Westfriese Flora 31 doden vielen. Ruim tweehonderd werden ernstig ziek.

De Kroes schermt ook met getallen. 'In het verkeer voltrekt zich elke week een Volendam of Enschede, een nationale ramp dus. Jaarlijks vallen er 1200 tot 1300 verkeersdoden. Maar de maatschappij reageert daar zeer afstandelijk op. Toch is er fundamenteel geen verschil tussen de categorieën slachtoffers. Iemand die sneuvelt in het verkeer wordt ook plotseling uit de maatschappij weggenomen.'

De Kroes zegt dat het verdriet van nabestaanden en van de verminkte slachtoffers even smartelijk is. 'Een trauma is een trauma, of het nu een gezin uit Volendam betreft of een dierbare in het verkeer.'

Morgen speelt een sterrenelftal, met onder anderen Marco van Basten, Ruud Gullit, Frank Rijkaard, Ronald Koeman, Dennis Bergkamp en Wim Jonk, een 'wedstrijd van verbondenheid' tegen FC Volendam. FC Twente speelde vorig jaar augustus een benefietwedstrijd tegen Werder Bremen. De televisie heeft volop belangstelling voor Volendam- en Enschede-slachtoffers. Er zijn stille tochten gehouden, bloemenzeeën gelegd en gedichten geschreven ter nagedachtenis van de slachtoffers.

'De koningin ging er op bezoek en de premier', vult De Kroes aan. 'Het is terecht dat die rampen veel aandacht krijgen. Maar nu wij nog. Wij willen eveneens maatschappelijke erkenning, een signaal dat de rest van Nederland ook geschokt is door de voortdurende slachting op de weg.'

Hij zou graag zien dat koningin Beatrix of premier Kok acte de présence geven bij de jaarlijkse verkeersdodenherdenking in november. Elke stad zou een verkeersdodenmonument moeten oprichten, een plek voor nabestaanden en slachtoffers. Bij nieuwe verkeersdoden zouden op die plek bloemen kunnen worden gelegd, zou de burgemeester of wijkraadvoorzitter een toespraakje kunnen houden. De Kroes: 'Maatschappelijke erkenning helpt bij het verwerkingsproces. Als die uitblijft, komt de klap hard aan. Vrienden willen na een maand al niet meer horen van de ellende. Kop op, de draad weer oppakken is het signaal. Maar dan begint het verwerkingsproces pas.'

A. de Jongh, als psycho-traumatoloog verbonden aan het Centrum voor Psychotherapie en Psychotrauma, heeft begrip voor de slachtofferjaloezie. 'Een slachtoffer uit Volendam of Enschede is een soort held. Goh, was je er bij? Vertel eens. En dan kan je uitgebreid vertellen wat je is overkomen. Andere slachtoffers kunnen slechts met de grootste moeite duidelijk maken wat hen is aangedaan. Bovendien moeten ze vaak op eigen kracht de weg door het hulpverleningscircuit vinden.'

Riaggs hebben wachtlijsten van minstens een half jaar. Niet alle slachtoffers zijn verzekerd. 'En dan zie je op televisie dat rijk en gemeenten inspringen met subsidies. Dat er speciale spreekuren komen. Slachtoffer-buddies en specialisten komen overvliegen uit Zweden. Dat steekt.'

Hij vindt niet dat de maatschappij voor elke groep slachtoffers emotioneel in actie moet komen. 'Dan krijg je een ongezonde wedstrijd om aandacht. Toch, als ik de voorzitter van de VVS was, zou ik het wel weten. Flink de trom roeren, want collectieve erkenning helpt bij de verwerking.'

Zijn collega R. Kleber van de vakgroep Klinische Psychologie van de Universiteit Utrecht, vindt de lauwe maatschappelijke reactie op de verkeersdoden 'opmerkelijk'. 'Natuurlijk, de menselijke geest reageert heftig op spectaculaire gebeurtenissen. Dat verklaart de emotionele betrokkenheid bij rampen.' Maar het verklaart volgens hem niet het totale gebrek aan maatschappelijke en wetenschappelijke belangstelling. 'Kennelijk verdringen we het gevaar. We zitten elke dag op de weg. Het zou onhandig zijn om dan voortdurend aan ongelukken te zitten denken. We willen ons niet identificeren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.