'Gevaarlijkste dam ter wereld' kan het ieder moment begeven

Berg je, nu het nog kan

Berg je, nu het nog kan. Die boodschap gaf de Iraakse premier Haider al-Abadi deze week aan de inwoners van de door Islamitische Staat bezette stad Mosul. De 113-meter hoge dam ten noorden van de stad staat al geruime tijd op instorten, en de waarschuwingen over de veiligheid klinken steeds schriller.

Mosul-dam Beeld afp

Een damdoorbraak zou de stad volgens Amerikaanse berekeningen binnen enkele uren overspoelen met golven tot wel 21 meter hoog. Verder stroomafwaarts komen ook Tikrit, Samarra en Bagdad in gevaar.

Abadi's waarschuwing volgt op een rapport van het Amerikaanse leger, waarvan delen zijn gelekt door Iraakse parlementariërs. De fundering van de 'gevaarlijkste dam ter wereld' kan het volgens legeringenieurs ieder moment begeven. Zondag meldde de Amerikaanse ambassade in Bagdad dat de hoofdstad in het ergste geval rekening moet houden met weken tot maanden hoog water, 'vergelijkbaar met orkaan Katrina'. Een vloedgolf zou 500 duizend tot 1,5 miljoen mensen in het stroomgebied van de Tigris het leven kunnen kosten.

Probleem

Het probleem met de dam, geopend in 1986 en destijds vernoemd naar toenmalig president Saddam Hoessein, is dat hij op een onstabiele gips- en mergelgrond rust. Grote delen van de rotsgrond onder de fundering zijn weg geërodeerd. Sinds de opening zijn de ontstane gaten via pijpleidingen keer op keer gedicht met een mengsel van cement, klei en fijnzand. In totaal is al zeker 59 duizend ton geïnjecteerd. Maar door een kortstondige overname van de dam door IS in 2014 is er een reparatieachterstand van enkele maanden. Ook is de nabije cementfabriek in handen van de islamisten.

Iraakse premier Haider al-Abadi. Beeld afp

'Het gaat dit voorjaar nog mis', voorspelt Nadhir al-Ansari, een Iraakse ingenieur die als adviseur betrokken was bij de totstandkoming van de dam en tegenwoordig doceert aan de Zweedse universiteit van Luleå. In maart en april smelt de sneeuw op de bergen in Zuid-Turkije, waar de rivier de Tigris ontspringt. Het gevolg, zegt hij: een stijgend waterpeil in het meer van Mosul en een onhoudbare druk op de poreuze gronden onder de fundering, waarna de dam doorbreekt. In de woorden van één van zijn collega's: 'De dam is een patiënt die op sterven ligt.'

Voorlopig komt die boodschap niet aan bij de Iraakse overheid. 'Het gevaar is één op duizend', zei minister van Waterbronnen Mohsen al-Shamiri deze week laconiek. Zo gaat het al langer, verzucht ingenieur al-Ansari. Hij zette zijn zorgen in de jaren tachtig op papier, maar die werden genegeerd. Kenners zijn het erover eens dat de dam nooit op die plek had mogen worden gebouwd. De Amerikanen geven al sinds de invasie van 2003 noodsignaal op noodsignaal, maar zonder resultaat.

Gedroomde oplossing

De gedroomde oplossing is dat een andere dam, de Badush, de Mosuldam op termijn vervangt. Maar de bouw ligt al 25 jaar stil. Pleisters plakken is nu het devies.

Wel bezegelde Bagdad woensdag een contract à 273 miljoen euro met een Italiaans ingenieursbedrijf. De Italianen moeten de gaten gaan dichten, Al-Ansari is sceptisch. 'Ze gaan eerst een kapotte sluisdeur repareren. Dat alleen al kost zeven maanden.' Er moeten nu drie dingen gebeuren, concludeert hij: de Badush-dam afbouwen, de gaten onder de fundering dichten en de bevolking die bij de rivier woont in steden als Mosul en Tikrit onmiddellijk evacueren.

Het is een actieplan dat hij eind april in Rome gaat presenteren, tijdens een conferentie waar ook Iraakse functionarissen voor zijn uitgenodigd. Maar of de dam er dan nog staat? 'Ik kan alleen maar hopen.'

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.