'George is een klein, bang opneukertje'

George van Houts

Cabaretier George van Houts kreeg mannen het theater weer in met zijn satirische zedenschetsen van het moderne kapitalisme. De serie De Verleiders werd zo'n succes dat ze half juni drie weken achter elkaar te zien is in de stadsschouwburg van Utrecht.

George van Houts met zijn hond in de Amsterdamse wijk IJburg. `Zelf kom je ook in de verleiding te gaan sjoemelen.' Foto Sanne De Wilde

Jarenlang was theatermaker George van Houts bang. Voor honden, voor de tandarts, bang voor alles, bang voor de zee. Nu is hij zeezeiler. Hij heeft zichzelf voorgehouden dat angst overwonnen dient te worden door erop af te gaan. Toine Heijmans, columnist van deze krant en net als Van Houts inwoner van de Amsterdamse wijk IJburg en lid van dezelfde zeilclub, vermeldt met respect dat de theatermaker eigenaar is van een Albin Vega. Het is een bijzonder kajuitzeilschip, van Zweedse makelij. In de eerste plaats is het een bijzondere boot omdat er niet zo veel van zijn op de wereld. Maar vooral valt op dat de boot klein is en desondanks stormen op volle zee trotseert. 'Een metafoor van George zelf', zegt Heijmans.

Te beginnen met de theaterserie De Verleiders was een enorm waagstuk voor Van Houts. Hij en Tom de Ket wilden stukken maken over de nieuwe machthebbers. Shakespeariaans moest het zijn, maar dan niet spelend aan de hoven van de adel, maar in de boardrooms van de managers/geldwolven.

Saai

Inmiddels lijkt het succes van de satirisch-moralistische schetsen van het moderne kapitalisme geen einde meer te kennen. Maar toen George van Houts en zijn kompaan Tom de Ket in 2011 bij de schouwburgdirecteuren in den lande belet vroegen voor het eerste deel, De casanova's van de vastgoedfraude, was de reactie overwegend: saai, laat maar zitten.

Van Houts had het stuk geschreven op basis van de bestseller van twee redacteuren van het Financieel Dagblad, Vasco van der Boon en Gerben van der Marel. Zij hadden tot in de finesses het universum van de moderne fraudeur ontleed. Van Houts werd geraakt door het overrompelende beeld van zwendel als vanzelfsprekendheid. Hij schreef ruim twee jaar aan een toneelversie, strikte zwaargewichten als Pierre Bokma, Leopold Witte en Victor Löw. Maar de directeuren zagen er geen heil in.

Hoewel maar heel weinig voorstellingen verkocht waren, hebben Van Houts en De Ket doorgezet. Tegen de angst in voor een echec. Tom de Ket: 'Toen het al meteen een doorslaand succes bleek bij het publiek, zeiden diezelfde theaterdirecteuren: prachtige voorstelling, kom bij mij.'

Tom de Ket en George van Hout als het cabaretduo Van Houts & De Ket. Foto Hollandse Hoogte

Theaterserie

De Verleiders is inmiddels een theaterserie van drie delen; de boekhoudfraude bij Ahold is erbij gekomen en een voorstelling over de bankensector. Het project stond in een uitverkocht Carré. Het ontving de Toneel Publieksprijs. Het bracht Pierre Bokma een Louis d'Or. En vanaf half juni staat De Verleiders drie weken lang in de stadsschouwburg van Utrecht. Zo is het in een paar jaar uitgegroeid tot festival.

Opmerkelijk is dat De Verleiders de man teruggebracht lijkt te hebben in de schouwburg. 'De kunsten zijn gekaapt door de grijze dames van Nederland,' merkte Van Houts op in Vrij Nederland. De Verleiders is mannentheater, stelde Hein Janssen in deze krant vast. 'Gespeeld door echte mannen en voor echte mannen, die hooguit hun oude doos meenemen, als het al niet hun minnares is.'

Ze moeten oppassen voor een symbiotische verhouding, George van Houts en Tom de Ket - zo'n relatie waarin de een niet zonder de ander kan. Ze verblijven al een half mensenleven in elkaars bestaan, althans sinds 1984 toen De Ket zijn opwachting maakte op de Amsterdamse toneelschool en Van Houts in het laatste jaar zat. Traditie is dat nieuwkomers een stuk spelen voor afzwaaiers. Na afloop kwam Van Houts op De Ket af en sprak een gebeitelde zin: 'Ooit gaan jij en ik samen theater maken.' Dat doen ze nu dus al zo'n 30 jaar.

Acteurs Tom de Ket, George van Houts, Pierre Bokma, Leopold Witte en Victor Low tijdens de voorstelling 'De Verleiders III, door de bank genomen' Foto ANP

Cabaretduo

Het begon met tien jaar toneel, voornamelijk bij het RO theater. Van Houts werd 'het luxe wereldje' zat. Met de spelersbus na afloop van de voorstelling terug naar Rotterdam en maar zeiken over sejours en pensioenregelingen. Hij en De Ket vormden een cabaretduo, totdat na acht programma's dat genre begon te vervelen. Dat cabaretpubliek, dat wil alleen maar lachen. Hou eens op!

Tom de Ket roemt het optimisme van zijn vriend. Toine Heijmans noemt hem 'energiek en enthousiast'. Maar lag de depressie dan niet op de loer? Van Houts is verslaafd geweest aan drank en cocaïne. 'Een diepzwarte periode', heeft hij het genoemd.

'Hij kan heel erg zijn donkere tijden hebben,' bevestigt De Ket. 'Net als ik behoort George tot de kleine opneukertjes. Een klein mannetje. En bang. Het zijn bij George symptomen van een doorleefd minderwaardigheidsgevoel.'

'Het blijft sluimeren; hij probeert het te trotseren door dingen te doen die hij voordien nooit gedurfd heeft. Naakt op het toneel bijvoorbeeld. Daar is zijn schaamte eigenlijk veel te groot voor. Hij deed het.'

(Naakt kwam het kleine kale dikke mannetje op. Het jurylid: 'Gaat u maar op de stip staan en laat u maar een erectie zien.' Het was een scene uit hun cabareteske theatervoorstelling Dolle Pret uit 2004, ondermeer over de terreur van Idols-achtige programma's).

Na bangheid volgt blakend zelfvertrouwen. En dan weer terug naar angst. De Ket noemt het 'een pendule'. Nu gaat het heel goed met George van Houts. Okay, zijn vrouw is dood. Kanker. Er is geen dag dat je er niet aan denkt. Maar in zijn werk gaat het fantastisch, ongelofelijk fantastisch.

Ongeneeslijk ziek

Zijn vrouw is dood. Ze staat nog heel groot op de romp van zijn boot. Er staat Muis. Dat was de bijnaam van actrice Leonoor Pauw. Haar ziekteproces was in hoge mate een openbaar gebeuren. Dat wilden ze zo.

Er moet meer over sterven en dood gepraat worden, vindt George van Houts. Het geeft nog enige zin aan wat zinloos is.

In 1997 ontving Pauw een Gouden Kalf voor haar rol in Broos van Mijke de Jong. Toen duidelijk werd dat zij ongeneeslijk ziek was, besloot hetzelfde team (Adelheid Roosen, Marnie Blok, Lieneke Le Roux en Leonoor Pauw) een vervolg te maken, Brozer, over de naderende dood van hun 'zus'.

Een vreemd ding

Succes geeft George van Houts een kick. Het is een vreemd ding, succes. Het splijt je gevoelens. Op 21 mei 2013 stierf zijn vrouw, de actrice Leonoor Pauw. Uitgeteerd en uitgeteld. De volgende avond werd hij toegejuicht in een uitverkocht Carré. Hij heeft vastgesteld dat een dieptepunt gelijk kan oplopen met een hoogtepunt. Ze zijn er allebei, tegelijkertijd en in zekere zin verdragen ze elkaar.

Optimisme, tegen de treurigheid in moet het hem overeind houden. 'Het is een strategisch optimisme', zegt Tom de Ket. 'Hij heeft het absoluut nodig.' Maar werkt zoiets? 'Bij hem wel. Soms stort het hem in de ellende. Als je jezelf vertelt dat alles goed gaat, word je ook wel eens overmoedig. Hij neemt risico's. Maar veel keus is er niet.' Is een nerveus bestaan daarmee niet je lot? 'Voor reflectie is George huiverig. Emotie, dat is gewoon moeilijk voor hem.'

Hoe zijn de twee uitgekomen bij het sociaal-realistisch drama, zij het op onderhoudende wijze van De Verleiders? Ze zijn geen activisten, beiden niet. Wel theatermakers met een zekere mate van boodschap. Voor hen beiden, zowel Van Houts als De Ket geldt dat hun vaders aangevers zijn geweest. Die van Tom de Ket was gemeente-architect, die van Van Houts had een reclamebedrijf. Ze beschouwden hun werk als een maatschappelijke opdracht. De Ket: 'Maar ze zagen hoe onder druk van de markt het sociale kapitaal werd vernietigd. Ze zagen het gebeuren met lede ogen. Want ze konden er niet mee omgaan.'

Zo begonnen ze aan De Verleiders, met Van Houts als voornaamste schrijver. Het begin was de veronderstelling dat de vastgoedjongens bandieten en geldwolven waren. Maar verderop in het schrijfproces ging George van Houts zich steeds indringender afvragen: maakt de gelegenheid inderdaad niet de dief? Of nog pregnanter: hoe zou ik mijzelf gehouden hebben onder die omstandigheden? Hoe sterk is je eigen morele kompas?

Hij vertelde bij wijze van illustratie aan De Brug, krant voor Amsterdam-Oost een verhaal over een schnabbel die hij en De Ket deden voor KPN. De firma belde met de vraag of het cabaretduo een kwartier vrolijke lach kon brengen op een congres. Dat kon, het duo vroeg 500 euro.

Radio Bergeijk

Tussen 2001 en 2012 zond de VPRO honderden afleveringen uit van Radio Bergeijk. Het was een verzonnen radiostation uit het werkelijk bestaande Brabantse Bergeijk. Vaste presentatoren waren Peer van Eersel (George van Houts) en Toon Spoorenberg (Pieter Bouwman), twee bevlogen radio-amateurs. Het satirische programma genoot onder liefhebbers een grote faam. Radio Bergeijk was opgebouwd uit slap gelul, homo- en vreemdelingenhaat, lokale nieuwtjes en dat allemaal gebracht met een zachte g.

George van Houts als Peer van Eersel in de televisieserie over het vermaarde radiostation Radio Bergeijk. Foto ANP

Speakers Academy

Van Houts: 'Toen bleek dat dát niet kan. Voor zo'n bedrag word je niet serieus genomen. We meldden ons aan bij de Speakers Academy. Daar zeiden ze: jongen, jullie moeten vijfduizend euro vragen. In mijn ogen was het een absurd bedrag. Opeens stroomden de opdrachten binnen. Daar had ik het soms wel moeilijk mee. Dan stond je daar in een zaaltje met zes accountants. Je voelt je op dat moment net een hoer die uit een taart springt. Dan denk je toch: ik overschrijd een morele grens.'

'Zelf kom je ook in de verleiding om te gaan sjoemelen. Een volgende keer zeg je tegen KPN: voor tienduizend euro maken we een speciale show voor KPN. Je neemt gewoon wat oude sketches, cut copy paste en je vult overal KPN in. Dat is de glijdende schaal. Zo werkt onze economie.'

De Verleiders heeft zich als serie verhard. In het stuk over de vastgoedfraude speelt nog sterk de moraal uit het bijbelboek Mattheüs, hoofdstuk 7, vers 3: 'En wat ziet gij den splinter, die in het oog uws broeders is, maar den balk, die in uw oog is, merkt gij niet.'

In het derde deel, over de bankiers is de toon scherp, de strekking vernietigend. De Ket: 'Het is voortschrijdend inzicht. De commerciële banken werken zo abject en zo ontwrichtend voor onze maatschappij dat de toon wel anders móest worden.'

Van Houts is de initiatiefnemer van een burgerinitiatief. Ons Geld heet het. Er moet een geld- en banksysteem komen 'dat vóór de maatschappij werkt in plaats van ertegen'. In april zijn 114 duizend handtekeningen aangeboden aan de Tweede Kamer.

De Ket: 'George is een stuk activistischer geworden. Wat mij zeer bevalt overigens.'

Van Houts werkt aan een vierde deel van De Verleiders. Het zal gaan over de macht van de zorgverzekeraars. Hij wil de verkwanseling van het sociale kapitaal aan de orde stellen. Volgend jaar oktober is de première.

Tom de Ket: 'De kracht van George als theatermaker is zijn felheid. Het is geen verbetenheid, geen dogmatiek. Hij klaagt aan, maar is optimistisch over de afloop. Aan fatalisme hebben we niks. Dat is zijn houding.'

CV

1958

Geboren in Zaandam

1980-1984

Toneelschool

Amsterdam

1985

Mede-oprichter toneelgroep De Zaak,

(met o.a. rik Launspach,

Leonoor Pauw en Jip Wijngaarden)

1991

In dienst bij RO Theater, Rotterdam

1996

Cabaretduo

Van Houts en De Ket

2001

Presentator

Radio Bergeijk

2002

Presentator kunstprogramma R.A.M (VPRO)

2004

Met De Ket als directeuren in de reclamespot van koffiemerk Kanis & Gunnink

2012

Begin van De Verleiders,

(De casanova's van de vastgoedfraude, De val van een super-man en Door de bank genomen)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.