interview

'Gemeenten moeten hobbels en bobbels voor ouderenwoongroep wegnemen'

Verzorgingstehuizen verdwijnen en senior van nu regelt zelf zijn zorg voor later. Bijvoorbeeld in een woongroep met gelijkgestemden. Maar de gemeenten zijn daarop te weinig ingesteld, vindt Marnix Norder van het Aanjaagteam Langer Zelfstandig Wonen. Hun regelgeving is nog te star en te verkokerd.

Marnix Nordervan het Aanjaagteam Langer Zelfstandig Wonen. Foto anp

Ouderen willen graag langer zelfstandig blijven wonen. Bovendien sluiten de komende jaren vele honderden verzorgingstehuizen: nieuwe bewoners komen er niet meer in. Wat moet er met die gebouwen gebeuren? Worden ouderen die langer thuis blijven wonen goed ondersteund? Krijgen particuliere woonvormen voor ouderen kans om zich te ontwikkelen?

'Gemeenten gaan over die transitie, maar het staat nog onvoldoende op hun netvlies', zegt Marnix Norder. De oud-wethouder van Den Haag is sinds juni voorzitter van het 'Aanjaagteam Langer Zelfstandig Wonen', ingesteld door het kabinet. In een brief aan alle burgemeesters roept het team deze week gemeenteraden en colleges van burgemeester en wethouders op aandacht te besteden aan het thema. 'De zorgwethouder kan dit niet alleen.'

Het bejaardenhuis wordt verleden tijd. Waarom eigenlijk?

'In de jaren zestig werden ze gebouwd als de ideale oplossing voor twee problemen. Als je met pensioen ging, had je een verzorgde oude dag, met verzorging, dagbesteding, de warme maaltijd en de kapper onder één dak. Bovendien werd de woningnood bestreden, want er kwam een woning vrij voor een jong gezin.

'Tegenwoordig is langer zelfstandig wonen een grote wens, dat hoor je van iedereen. Maar ook al zou je het anders willen: verzorgingshuizen zullen gaan sluiten. Er komen geen nieuwe bewoners meer bij omdat de indicatie vervalt. Dat betekent dat je ofwel tot je overlijden in je eigen woning woont, ofwel op zeker moment, als je echt te hulpbehoevend wordt, naar een verpleeghuis gaat.'

Wat moet er met de verzorgingstehuizen gebeuren?

'Gemeenten zijn daar vaak onvoldoende mee bezig, terwijl het lokaal vaak tot beroering leidt als sluiting aan de orde is. Een verzorgingshuis kan bijvoorbeeld worden omgebouwd tot zelfstandige wooneenheden, maar dat is meer dan een kwestie van losse brievenbussen aanbrengen.

'Verzorgingshuizen hebben altijd drie belangrijke bestaansredenen gehad: comfort, controle en contact. Waar blijven de activiteiten, zoals het koor, de klaverjasmiddag of de bingo? Hoe zit het met het bestemmingsplan? Of met de brandveiligheid als er geen brandwacht meer is? Wat als er geen verpleegkundigen meer zijn in het gebouw? Je kunt niet denken: het komt wel goed met die licht-dementerende mevrouw.'

Wat is de oplossing om comfort, controle en contact te garanderen?

'Soms is het eenvoudig, vaak hartstikke ingewikkeld. Je wilt geen leegstand, of boze en verdrietige bewoners. Vandaar ook onze oproep aan de burgemeesters om er lokaal over te praten. We hebben als aanjaagteam voor elkaar gekregen dat corporaties 25 procent van de voormalige verzorgingshuizen commercieel mogen verhuren. Dat was voorheen 10 procent. Daardoor kan de kapper er ook komen, of een zorgcentrum dat nu ergens anders zit.


'Vaak wordt langer zelfstandig wonen beschouwd als het probleem van de zorgwethouder, maar die kan het niet alleen. Ook de wethouders van ruimtelijke ordening, volkshuisvesting en welzijn moeten zich betrokken voelen, net als de burgemeester die verantwoordelijk is voor (brand)veiligheid en openbare orde. Alleen in samenspraak kun je het organiseren.'

En wie gaat dat betalen?

'Er is geen extra geld voor, dat waren de onderhandelingen tussen het Rijk en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Maar de taak is er wel.'

Wie langer zelfstandig blijft wonen, heeft mogelijk aanpassingen nodig in huis. Hoe regel je een beugel op het toilet, een zitje in de douche?

'Vroeger ging dat via een consulent, huisarts of wijkverpleegkundige. Nu is het parool: zelf doen. Gemeenten en corporaties moeten praktische informatie geven. Als je naar een digitaal zorgloket wordt verwezen, zit je misschien gefrustreerd formulieren in te vullen, om vervolgens te horen: uw inkomen zit boven het minimum, u betaalt het uiteindelijk toch zelf. Waarom verwijs je die mensen niet meteen naar de Gamma of Praxis?'

Maar via de bouwmarkt kom je niet aan een traplift.

'Dat is een ingewikkelder verhaal. Vroeger was een traplift iets incidenteels, nu mensen langer zelfstandig wonen zijn ze vaker nodig. Je kunt het niet langer van geval tot geval bekijken. Meestal is niet scherp of de woningbouwcorporatie betaalt, de eigenaar-bewoner, of dat de gemeente een bijdrage levert. Dat is onhandig. Een gemeente moet daar, als regievoerder voor de zorg, een duidelijk antwoord op kunnen geven.'

Particulieren bedenken zelf nieuwe woonconcepten, maar raken gefrustreerd over wet- en regelgeving. Wat kan daar aan gebeuren?

'Die innovatieve, kleinschalige woonconcepten zijn hartstikke leuk. Mensen beginnen een woongroep, ze verbouwen een hofje, noem maar op, om elkaar ook te helpen als ze ouder worden. Ik heb vaak van initiatiefnemers gehoord dat ze zoekraken in een verkokerde ambtelijke molen. De gemeente zou moeten zeggen: leuk initiatief, we hebben er geen subsidie voor, maar we gaan wel helpen alle hobbels en bobbels weg te nemen.'

Lees hier: 'Samen oud, maar wel in eigen huis'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.