RECONSTRUCTIE

'Ga maar terug naar Europa, zei IS. Daar ben je nodig'

Inlichtingeneenheid Emni, het apparaat waarmee IS aanslagen beraamt

Hij wilde vechten in Syrië en Irak. Maar IS stuurde de Duitser Harry Sarfo na een training retour. Vanuit een Duitse cel vertelt hij nu hoe de terreurgroep werkt aan een wereldwijd netwerk.

Harry Sarfo in de extra beveiligde gevangenis in Oldenburg, ten westen van Bremen, waar hij een straf van drie jaar uitzit. Beeld Gordon Welters / The New York Times

Hij zag het als een heilige opdracht. In vier dagen reed Harry Sarfo vorig jaar van zijn woonplaats Bremen naar het gebied van Islamitische Staat (IS) in Syrië. Hij was daar nog maar net of gemaskerde leden van de geheime dienst van IS lieten hem weten dat er geen behoefte meer was aan Europeanen die naar Syrië komen. Zij waren nodig in hun eigen land. Daar moesten ze helpen met het verspreiden van terreur.

'Een man zei dat er een heleboel mensen in Europese landen wachten op orders om Europeanen aan te vallen', vertelt de 27-jarige Sarfo in een extra beveiligde gevangenis ten westen van Bremen. 'En dat was nog voor de aanslagen in Brussel en Parijs.' De gemaskerde man zei dat IS in sommige Europese landen goed was voorzien, maar dat er vooral meer aanvallers nodig waren in Duitsland en Engeland. 'Ze zeiden: wil je teruggaan naar Duitsland? Daar hebben we je nu nodig. Ze zeiden dat ze tegelijkertijd veel aanslagen wilden laten plegen in Engeland, Duitsland en Frankrijk.'

Inlichtingeneenheid Emni

De gemaskerde mannen behoren tot een inlichtingeneenheid van IS die bekend staat als Emni. Dat is een combinatie van een politiemacht en de tak die zich toelegt op het exporteren van terreur, zo blijkt uit Franse, Belgische, Duitse en Oostenrijkse documenten die The New York Times heeft ingezien. De krant had ook inzage in verslagen van het verhoor van Sarfo na diens arrestatie en van andere opgepakte Syriëgangers. Ze onthullen iets over het apparaat waarmee IS aanslagen beraamt.

Emni komt uit de stukken naar voren als een geheime dienst die onder algemeen bevel staat van woordvoerder en propagandachef Abu Muhammad al-Adnani. Ondergeschikten zijn belast met het beramen van aanslagen in verschillende delen van de wereld. Zo is er een 'geheime dienst voor Europese zaken' en een 'geheime dienst voor Aziatische zaken', zegt Sarfo.

Het relaas van Sarfo bevestigt dat Emni mensen uit alle delen van de organisatie - van nieuwkomers tot geharde strijders - opdrachten kan geven. De aanslagplegers in spe worden per nationaliteit geselecteerd. Ze worden samengebracht in kleine groepjes, waarvan de leden elkaar soms pas kort voor vertrek vanuit Syrië ontmoeten. Al-Adnani, die een coördinerende rol vervult, zorgt ervoor dat het beramen van terreuraanslagen gelijk opgaat met het verspreiden van propagandamateriaal. Volgens Sarfo zijn er maandelijkse bijeenkomsten waarvoor Al-Adnani de video's met beelden van het slagveld en onthoofdingen uitkiest.

Abu Muhammad al-Adnani, woordvoerder en propagandachef van IS.

Meer onderlinge banden dan bekend

Volgens opgepakte Syriëgangers is Emni de belangrijkste schakel in de terreurmachine van IS. Terroristen die door Emni zijn getraind gaven leiding aan de aanslagen in Parijs en maakten de kofferbommen die werden gebruikt op het vliegveld en in een metrostation van Brussel. Uit onderzoek blijkt dat er ook strijders naar Oostenrijk, Duitsland, Spanje, Libanon, Tunesië, Bangladesh, Indonesië en Maleisië zijn gestuurd.

Daders van recente aanslagen in Europa lijken niet met elkaar in contact te hebben gestaan. Maar Sarfo vermoedt dat er meer onderlinge banden zijn dan de autoriteiten weten. Naar eigen zeggen kreeg hij te horen dat in Europa 'schone' nieuwelingen worden ingezet om aanhangers die bereid zijn aanslagen te plegen in contact te brengen met meer ervaren IS'ers die daarvoor instructies kunnen geven.

IS heeft honderden aanhangers teruggestuurd naar Europa, aldus bronnen bij de Amerikaanse inlichtingendienst en Defensie. Ook Sarfo is ervan overtuigd dat het om dergelijke aantallen gaat.

Beeld de Volkskrant

Sarfo's achtergrond

Nieuwkomers in het kalifaat worden eerst opgevangen in een van de slaapzalen van IS in Syrië, net over de Turkse grens. Daar worden ze ondervraagd en beoordeeld. Sarfo's vingerafdrukken werden genomen, een arts nam bloed af en onderzocht hem. Een man met een laptop stelde vragen. 'Normale vragen: hoe heet je? Wat is je achternaam? Wie is je moeder? Wat heb je gestudeerd? Wat wil je gaan doen?'

Sarfo's achtergrond was van belang. Hij werd in Duitsland geboren uit Ghanese ouders, die hem katholiek opvoedden. Als tiener verhuisde hij met zijn familie naar Engeland, waar hij zich onder invloed van een Bengaalse vriend tot de islam bekeerde. Na een celstraf van een jaar - wegens een inbraak in een supermarkt en diefstal van 23 duizend euro - keerde hij terug naar Duitsland.

Hij bezocht geregeld een radicale moskee in Bremen, die al twintig volgelingen naar Syrië had gestuurd. Van hen waren er vier gesneuveld. Volgens Sarfo kan een crimineel verleden als een voordeel worden beschouwd, ook al wordt in het kalifaat meedogenloos opgetreden tegen bijvoorbeeld diefstal.

Drie dagen nadat Sarfo in Syrië was gearriveerd, kwamen leden van Emni naar hem toe. Hij wilde vechten in Syrië en Irak, maar de gemaskerde mannen vertelden hem dat ze met een probleem zaten. 'Ze zeiden dat er niet veel mensen in Duitsland zijn die het werk willen opknappen', aldus Sarfo in een verslag van zijn verhoor nadat hij vorig jaar in Duitsland was opgepakt. 'Ze zeiden dat ze er wel waren geweest, maar dat de een na de ander was afgehaakt omdat ze niet meer durfden. Hetzelfde verhaal in Engeland.'

In Frankrijk zouden daarentegen meer dan genoeg vrijwilligers zijn. Toen de vriend van Sarfo die samen met hem naar Syrië was gereisd vroeg naar de toestand in Frankrijk, begonnen de IS'ers hard te lachen. 'Ze zeiden: maak je over Frankrijk geen zorgen. Mafi mushkilah - geen probleem.' Dat gesprek werd gevoerd in april 2015, zeven maanden voor de gecoördineerde terreurdaden in Parijs waarbij op 13 november 129 doden vielen.

Niet alle details van Sarfo's verhaal kunnen worden geverifieerd, maar zijn verklaringen komen overeen met die van andere opgepakte Syriëgangers. Agenten van de Duitse inlichtingendienst vonden hem geloofwaardig.

'Schone mannen'

Westerse onderzoekers constateerden dat Emni de schutter heeft getraind die het vuur opende op een strand in het Tunesische Sousse, en dat Emni ook de man instrueerde die de bommen maakte voor de luchthaven van Brussel. Uit dossiers van Franse, Oostenrijkse en Belgische inlichtingendiensten blijkt dat minstens 28 door Emni gerekruteerde IS-aanhangers in Europa aanslagen hebben beraamd die zijn geslaagd of verijdeld. Tientallen anderen vormden 'slapende' cellen. Volgens Sarfo is IS bezig de gaten te vullen in een wereldwijd netwerk van terroristen.

Veel door Emni naar Europa gestuurde aanhangers blijven onder de radar, denkt Sarfo. Ze treden op als tussenpersoon en moeten potentiële zelfmoordenaars activeren die zich door de IS-propaganda aangetrokken voelen. Het zijn 'schone mannen', die geen zichtbare banden hebben met radicale groepen. 'Zij onderhouden geen direct contact met de jongens die de aanslagen moeten plegen, want ze weten dat die gaan praten als ze worden gepakt.'

Een regio waar Emni volgens Sarfo nog amper voet aan de grond heeft gekregen is Noord-Amerika - ondanks het feit dat tientallen Amerikanen zich hebben aangesloten bij IS en sommigen zijn gerekruteerd voor operaties in het buitenland. Bovendien kunnen zij makkelijk aan wapens komen als ze geen strafblad hebben. 'Maar het is moeilijk om Amerikanen naar Amerika te krijgen als ze eenmaal in Syrië zijn geweest', zegt Sarfo.

Sinds eind 2014 geeft IS aanhangers het advies een bezoek aan het kalifaat te laten lijken op een vakantie in het zuiden van Turkije. Ze moeten een retourticket en een hotel aan het strand boeken. Vandaar regelen smokkelaars verder vervoer naar Syrië. Om de schijn op te houden mag het verblijf in Syrië niet te lang duren. De training blijft vaak beperkt tot een paar dagen oefenen met een wapen. 'Hoe langer ze in IS-gebied blijven, des te achterdochtiger wordt de geheime dienst in het Westen.'

Propagandafilm

Sarfo's beheersing van het Duits en Engels maakte hem voor IS tot een geschikte aanvaller. Emni benaderde hem herhaaldelijk met de vraag of hij terug wilde naar Duitsland. Sarfo werd uiteindelijk ingedeeld bij de quwat khas, de 'elitetroepen' van IS. Hij onderging een zware training in de woestijn bij Raqqa.

Sarfo werd door andere Duitse strijders gevraagd op te treden in een propagandafilm voor Duitssprekenden. Hij reed naar Palmyra, waar hij met de zwarte IS-vlag in de hand voor de camera heen en weer moest lopen. Syrische gevangenen die werden gedwongen te knielen, werden door andere Duitse strijders doodgeschoten. IS had alleen aandacht voor het filmische effect van hun daad. 'Hoe zag ik eruit? Zag het er goed uit, zoals ik de executie uitvoerde?', vroeg er een aan Sarfo.

Volgens Sarfo brokkelde zijn trouw aan IS af tijdens de harde training, toen hij zag hoe wreed de mannen die het niet konden bijbenen werden behandeld. Bij het maken van de propagandafilm verdween zijn laatste vertrouwen in de organisatie. Hij zag hoe vaak elke scène moest worden overgedaan. Toen hij zulke video's in Duitsland had gezien, had hij aangenomen dat ze de werkelijkheid toonden en niet waren geënsceneerd.

Hij begon zijn ontsnapping uit IS-gebied voor te bereiden. Dat duurde verscheidene weken. Uiteindelijk wist hij te ontvluchten door over een modderig veld naar de Turkse grens te rennen.

Bij aankomst op het vliegveld van Bremen, op 20 juli vorig jaar, werd hij gearresteerd. Hij bekende dat hij bij IS was geweest. Nu zit hij een celstraf uit van drie jaar wegens het lidmaatschap van een terroristische organisatie.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.