Interview

'Europa loopt op migratiegebied achter de feiten aan'

Interview Malik Azmani, VVD-Tweede Kamerlid

Malik Azmani zette het immigratiedebat op stelten met zijn voorstel asielverzoeken in Europa onmogelijk te maken. 'Hoe we het nu doen, is volstrekt failliet. Je ziet toch hoe moeilijk het is?'

Beeld Jiri Buller

'We zijn allemaal pelgrims', zegt Malik Azmani als we nog maar net zitten in restaurant Topkapi. Het heeft de sfeer van duizend-en-een-nacht: lange banken, gekleurde kussens, thee die vanaf grote hoogte wordt ingeschonken in kleine glaasjes en, op bestelling van Azmani, allerlei zoetigs.

Dit is wat het VVD-Kamerlid bedoelt met de pelgrimage van de mens: 'Je moet altijd openstaan voor het nieuwe. Als je je beperkt tot een etiket, vind je dat nieuwe niet en ook niet de vervolmaking als mens.'

Aan Azmani (39) is niet meteen te merken dat hij een Marokkaanse achtergrond heeft. Hij bedient zich van het keurigste Nederlands dat er is. Met zijn strak gesneden pak en onberispelijk gekamde haar, een zweem van blond erin, ziet hij eruit als een typische liberaal. Toch voerde Azmani's pelgrimstocht hem dikwijls naar Marokko, het land waar zijn vader is geboren. Hij nam, vanzelfsprekend, iets uit dat land mee in zichzelf. 'Dat zit hier', zegt hij, de hand op het hart.

En dus voelt Azmani zich op zijn gemak in het Scheveningse Topkapi. Hij komt hier vaker, meestal op vrijdag- of zaterdagavond. Dan eet hij een tajine en wordt er later gedanst op Arabische livemuziek. 'Er komen hier groepen vriendinnen die je in een regulier café niet ziet', zegt hij. 'Het voelt vertrouwd, er is respect. Vrouwen worden niet op een bepaalde manier bekeken.' Lachend: 'Als je niet wilt dat ze naar je vrouw kijken, kun je bij sommige tafels het gordijntje dicht doen.'

Waarom wilde u liever hier afspreken dan thuis?

'Nou, misschien dat ik privé wat meer afscherm. Toen ik mijn plan presenteerde, wist ik dat er wel wat ging gebeuren. Ik heb vijanden uit rechtse en linkse hoek. Er zijn ook mensen van mijn culturele achtergrond die vinden dat ik een verrader ben.'

Malik Azmani werd dit jaar een grote naam in het migratiedebat. Hij stelde in maart voor asielaanvragen in Europa onmogelijk te maken. Asielzoekers moeten volgens hem worden opgevangen in de landen rond oorlogsgebieden. Alleen uitzonderlijk kwetsbare gevallen mogen Europa nog in.

Later namen het kabinet en de Europese Commissie een belangrijk deel van zijn plan over: de bedoeling is dat op termijn alleen nog asielverzoeken kunnen worden ingediend in speciale hotspots aan de grenzen. Ook wordt ingezet op 'opvang in de regio'.

Was dit uw succesvolste jaar?

'Dat hoop ik niet. Europa loopt op migratiegebied achter de feiten aan.'

En u moet dat verhelpen?

'Nee.' Hij lacht. 'Maar ik mag dat ideaal wel hebben. Natuurlijk denk ik erover na: wat als we mijn plan eerder hadden gepresenteerd? Het frustreert me dat het debat over migratie lang heel klein is geweest, heel nationaal.'

Azmani is pessimistisch over migratie. 'We importeren hetzelfde probleem als waarvoor we nu gesteld staan met de kinderen van Marokkaanse en Turkse gastarbeiders.'

Die zwartgalligheid heeft iets paradoxaals. Je kunt moeilijk zeggen dat Azmani's eigen integratie mislukt is, net zomin eigenlijk als die van zijn vader. Die werkte zijn hele leven en trouwde met een Nederlandse vrouw.

Beeld anp

Uw vader komt uit een notabele Marokkaanse familie. Waarom wilde hij toch weg?

'Het had te maken met avontuur. En hij verwachtte voor zichzelf een betere economische toekomst.'

Hoe kijkt uw vader terug op zijn komst naar Nederland?

'Hij heeft het gevoel dat hij niet het maximale eruit heeft gehaald. Op zijn werk werd hij niet altijd voor vol aangezien, ze hielden hem voor de gek. Je hebt voor jezelf een bepaald perspectief. En zo makkelijk gaat dat niet.'

U groeide op in Heerenveen. Wat was de voertaal thuis?

'Ik sprak met mijn moeder Fries en met mijn vader gebrekkig Nederlands. Op school kreeg ik logopedie. Ik sprak niet duidelijk. Daar heb ik nog steeds last van.' Hij lacht. 'Nee, onzin.' Hij fluit, alsof hij is betrapt.

U vindt dat allochtonen zich moeten invechten. Hoe moet dat?

'Ik ben niet van de school van: oe, ik word gediscrimineerd en ga in een hoekje staan. Ik weet wat stereotypering is. Het feit dat ik lts-schooladvies kreeg, maar vwo bleek te kunnen. Als je een sollicitatiebrief stuurt en je wordt afgewezen, is het gemakkelijk om te denken: dat ligt aan mijn naam. Je kunt daarin blijven hangen, maar beter kun je een stapje harder lopen. Dat betekent dat je wat vaker een sollicitatiebrief schrijft. Het is niet leuk als je niet wordt geaccepteerd, maar dat gevoel heeft totaal geen zin.'

U heeft snel carrière gemaakt. Een vriend van u zei: hij leest alles. Als we op zaterdagavond een wijntje drinken en er komt een Kamerstuk binnen, stuift hij naar boven om het te lezen.

'Ze zullen me niet snel pakken. Ik doe mijn werk altijd goed. Voor iedere vergadering lees ik alle stukken. Het helpt als je de inhoud beheerst. Anders voel je je een stuk onzekerder.'

Tijdens een Kamerdebat had D66'er Sjoerd Sjoerdsma het laatst over 'het gemummel van de heer Azmani'. Doet u dat iets?

'Ik heb dan meteen de reflectie: sprak ik onduidelijk? Nou, misschien sprak ik wel snel. Maar het voelt niet alsof ik me in de Kamer moet invechten. Ik wil de lat voor mezelf hoog leggen. Je bent bevoorrecht Kamerlid te zijn. Je moet er het maximale uithalen.'

Het ging uw familie relatief goed af mee te doen in de samenleving. Waarom dan uw pessimisme over de migranten die nu hierheen komen?

'Je ziet toch hoe moeilijk het is? In Transvaal en de Schilderswijk in Den Haag zie je wat er gebeurt als je kansarme migratie toelaat.

'Van de Marokkaanse Nederlanders heeft een kwart geen startkwalificatie - dan heb je het over de tweede generatie. Van de Marokkaanse jongens tussen de 12 en 26 is 60 of 70 procent in aanraking gekomen met politie en justitie. Dan denk ik: gaat het zo goed? Volgens mij niet.'

Waar ligt dat aan?

'Het heeft te maken met: onbekend maakt onbemind. Het is een menselijk automatisme om elkaar leuk te vinden op basis van wat overeenkomt. Zoals wij hier samen thee zitten te drinken, vinden we elkaar leuk. Integratie is ook: hoe communiceer je met elkaar? Ik ben vrij sensitief. Ik let op gedragingen van anderen en pas me snel aan.

'Als je in de Schilderswijk wordt geboren en je kijkt tv via de schotel en je vriendjes hebben dezelfde achtergrond, dan wordt het moeilijker eruit te komen. Een paar zal het lukken, helemaal top. Maar er is ook een deel dat het niet lukt. Die lopen aan tegen een gevoel van onvoldoende eigenwaarde, niet kunnen meedoen in de samenleving, niet geaccepteerd worden. Met alle gevolgen van dien.'

Zegt uw vader niet: Malik, gun andere mensen ook de kansen die wij hebben gehad?

'Hij zit daar heel realistisch in. Hoe vaak is niet tegen hem gezegd: je bent gek dat je werkt, je kunt beter in een uitkering zitten en dan bijbeunen, dan hark je meer binnen. Veel mensen in zijn omgeving deden dat. Maar mijn vader had een hoog doorzettingsvermogen. Daarom ben ik ook wat meer een doorzetter.'

En de gemiddelde migrant niet?

'Mensen raken gevangen in het sociale vangnet.'

De asielzoekers die nu uit Syrië komen, gelden als kansrijk.

'Dat is onzin. Recent onderzoek van de universiteit van München over de instroom in Duitsland laat zien dat minder dan 10 procent hoogopgeleid is. Meer dan 20 procent is analfabeet en meer dan 30 procent heeft alleen lagere school. In azc's zie ik ook mensen met een geestelijke beperking die opgestuurd zijn.'

De VVD heeft voorgesteld: inburgeren en Nederlands leren, dat hoeven asielzoekers pas na vijf jaar. Eerder weten ze immers niet of ze voorgoed kunnen blijven.

Azmani trekt een moeilijk gezicht. Vraagt quasi-onwetend waar dat is gezegd. Dan: 'Volgens mij moet de overheid niet met een heel integratieaanbod komen als nog niet duidelijk is of mensen mogen blijven. Maar als ze een tijdelijke verblijfsvergunning krijgen, verwachten we dat ze in ruil voor die gastvrijheid werken en de taal leren.'

Ook van gastarbeiders werd gezegd: die gaan terug. Er ontstond een enorm integratieprobleem toen ze toch bleven.

'We verwachten nu van mensen die hier tijdelijk mogen verblijven dat ze bijdragen aan de samenleving.'

Zijn ook Nederlanders verantwoordelijk voor de integratie?

'Ik vind niet dat een ontvangende samenleving iets van haar identiteit moet afstaan.'

Uw moeder trouwde met uw vader. Wat als niemand contact met migranten zou willen?

'Dan is er geen draagvlak voor migratie.'

Zouden politici het draagvlak niet kunnen vergroten door een reëel beeld te geven van asielzoekers? U legt veel nadruk op 'asielaso's'.

'Dat komt omdat ik politiek wil laten zien: hoe we het nu doen, is volstrekt failliet. We weten niet goed wie we binnenlaten. Hoeveel, daar hebben we totaal geen controle op. Het is een onbegaanbaar pad om hier nog lang mee door te gaan.'

De grote vluchtelingenschare uit de jaren negentig is eigenlijk geruisloos geïntegreerd. Waarom zou het nu veel moeilijker gaan?

'Er is een verschil tussen mensen uit Joegoslavië en mensen die van langere afstand komen. De Joegoslaven hebben meer met democratie dan mensen uit de Arabische cultuur.

'Ook fysiek is er een verschil. Het heeft met opleiding te maken en met een cultureel normen- en waardenpatroon. De Joegoslavische moslims hebben meer moeite met integratie dan mensen van een andere religieuze of culturele stroming uit Joegoslavië.'

Azmani is moslim. Hij eet geen varkensvlees, maar gaat niet naar de moskee. Meer heeft hij er nooit over willen zeggen in het openbaar. 'Religie is een privébeleving', vindt hij. Maar wel een privébeleving waarover het afgelopen jaar veel publieke discussie ontstond: door de opvattingen van Geert Wilders en door de bloedige aanslagen uit naam van de islam.

Waarom wilt u zo weinig zeggen over uw geloof?

'Ik vind dat ik anderen beperk als ik er te veel over zeg. Je moet het geloof niet aan de buitenkant uitdragen. Als ik in het straatbeeld kijk en ik zie iemand met een boerka of niqab, dan vind ik dat in deze samenleving niet passend. Op het moment dat je jezelf zo verpakt, richt je je blik weg van deze samenleving. Ik vind ook: je doet geen recht aan andere gelovigen. Alsof je een betere moslima bent als je jezelf volledig bedekt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.