Opinie

'EU-deal met Turkije laat vluchtelingen stikken'

De EU sluit een akkoord met Turkije om vluchtelingen uit Syrië, Irak en Iran buiten de deur te houden, schrijft Sander Terphuis. 'Dit akkoord verhoudt zich op geen enkele manier met de waarden van de Unie.'

Rutte en Erdogan. Beeld anp

Vandaag staat op de agenda van de Europese top in Brussel de gezamenlijke aanpak van asiel en immigratie. Tijdens de top van 25 oktober zei premier Rutte dat we moeten voorkomen dat mensen hun leven op het spel zetten en dat zij in veiligheid en vrijheid moeten kunnen leven. Wat gaat hij nu zeggen over het immigratieakkoord tussen Turkije en de EU?

Dat akkoord werd afgelopen maandag getekend. Turkije verplicht zich de vreemdelingen terug te nemen die zonder papieren via Turkije naar de EU komen; in ruil daarvoor krijgen de Turken het recht zonder visum naar de landen van de EU te reizen.

Verbondenheid
De Turkse regering ziet in het akkoord een bewijs dat Turkije onderdeel is van Europa; zij noemt dit 'een historische realiteit'. Eurocommissaris Malmström noemt het een bewijs van de 'verbondenheid van Turkije en de EU'.

Maar met dit akkoord loopt de EU opnieuw weg voor haar verantwoordelijkheid om bescherming te bieden aan vluchtelingen uit landen als Syrië en Irak. Veel vreemdelingen die vallen onder dit akkoord zijn asielzoekers uit Irak, Iran en Syrië die via het buurland Turkije naar de EU vluchten om hier bescherming te krijgen.

Wederom het bewijs dat het binnen de EU ontbreekt aan het gevoel van verantwoordelijkheid en solidariteit. Zo werden we recent geconfronteerd met de harde realiteit, waarbij enkele EU-landen, waaronder Duitsland, Frankrijk en Nederland, niet bereid waren een deel van de bootvluchtelingen die de tocht over de Middellandse Zee hadden overleefd, over te nemen van Italië. De bijdrage van Nederland en enkele andere EU-landen bleef bij de ondersteuning van Zuid-Europese landen bij strengere grensbewaking om daarmee te voorkomen dat de bootvluchtelingen het grensgebied van de EU zouden bereiken.

 
Met dit akkoord loopt de EU opnieuw weg voor haar verantwoordelijkheid om bescherming te bieden aan vluchtelingen uit landen als Syrië en Irak
Rutte en Erdogan. Beeld anp

Europese maatstaven
Dit akkoord voorziet in een overgangsperiode van drie jaar om Turkije de mogelijkheid te geven de beveiliging van zijn paspoorten te verbeteren en de grensbewaking op orde te brengen. En het land moet een asielsysteem naar Europese maatstaven opzetten, alsmede een fatsoenlijke asielprocedure. De Turken zullen daarvoor honderden miljoenen aan financiële hulp krijgen van de EU.

In het Vluchtelingenverdrag wordt het recht van asielzoekers erkend om in ieder land bescherming te vragen. Dit verdrag maakt geen onderscheid tussen asielzoekers met of zonder papieren. Bovendien garandeert het EU-Handvest voor de Grondrechten het asielrecht. Met dit akkoord ontneemt de EU het recht van asielzoekers, die zonder papieren via Turkije naar het grondgebied van de EU komen, om bescherming te vragen. Te denken valt aan een Syrisch gezin dat de burgeroorlog en geweld ontvlucht. Volgens dit akkoord zal het gezin direct worden teruggestuurd naar Turkije als het geen papieren heeft.
De VN smeekt de EU-landen om een klein deel van de Syrische vluchtelingen over te nemen. De vluchtelingenkampen zitten overvol en de mensen leven in onmenselijke omstandigheden. In plaats daarvan sluit de EU een akkoord met Turkije om zo nog minder Syriërs toe te laten. Dit betekent schending van mensenrechten.

Het feit dat dit akkoord voorziet in een overgangsperiode van drie jaar om Turkije de mogelijkheid te geven een fatsoenlijke asielprocedure te creëren, maakt duidelijk dat in dat land een hoop mankeert aan een humane behandeling van asielzoekers. Turkije is bij herhaling veroordeeld voor schending van mensenrechten.

De Dublin-Overeenkomst regelt dat asielzoekers binnen de EU kunnen worden teruggestuurd naar het land waar zij in eerste instantie asiel hebben aangevraagd. De rechter kan het terugsturen tegenhouden op grond van deze overeenkomst vanwege het risico op onmenselijke behandeling. Dit is eerder gebeurd bij Griekenland als EU-lid.

Waarden van de EU
Maar aangezien Turkije geen lid is van de EU, valt dit land niet onder die overeenkomst. Hierdoor zal ieder adequaat toezicht ontbreken op de wijze waarop Turkije asielzoekers behandelt. Het doel van de EU met dit akkoord is zo veel mogelijk asielzoekers van het grondgebied van de EU te verwijderen, en niet zozeer hoe zij vervolgens worden behandeld.

Dit akkoord verhoudt zich op geen enkele manier met de waarden van de Unie. De EU als waardengemeenschap werd immers opgericht om de vluchtelingen en ontheemden een veilige en vrije thuishaven te bieden.

Sander Terphuis is een uit Iran afkomstige staatsrechtjurist. Hij is actief in de PvdA.

 
Maar aangezien Turkije geen lid is van de EU, valt dit land niet onder die overeenkomst. Hierdoor zal ieder adequaat toezicht ontbreken op de wijze waarop Turkije asielzoekers behandelt
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.