INTERVIEW

'Etnisch profileren door politie is discriminatie en schadelijk'

Interview Diederik Samsom

Waar de VVD de zaak rond Typhoon relativeert, overheerst bij PvdA-leider Samsom de woede.

Diederik Samsom Beeld Freek van den Bergh

PvdA-leider Diederik Samsom reageerde deze week als een van de eerste politici op de staandehouding van Typhoon. Hij was boos en verdrietig over het voorval. Op Facebook schreef hij: 'Racisme en discriminatie zitten hardnekkig diep in onze samenleving.'

Niet veel later kwamen de relativeringen, ook van VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Agenten hebben nu eenmaal kennis van lopende onderzoeken en daderprofielen. Samsom is niet onder de indruk. 'Etnisch profileren is discriminatie en schadelijk voor de verhouding tussen de politie en hele bevolkingsgroepen. Het draagt op geen enkele manier bij aan de hoofdtaak van de politie: rust en veiligheid brengen. Dat weten we allemaal allang. Het verbaast me dat er nog steeds zogenaamde kenners of experts zijn die daar relativerend over spreken.'

In 2011 zei u zelf dat Marokkaanse jongeren 'een etnisch monopolie op overlast' hebben.

'Ik was toen straatcoach in Amsterdam-West. De samenstelling van de buurt was de verklaring, niet de huidskleur. In die tijd was ik ook straatcoach in Floradorp in Amsterdam-Noord. In kilo's en kerels gerekend gaat het er daar veel ruiger aan toe. Dat was allemaal blank. Ik benoemde wat ik zag. Als het honderd procent blanke overlast is, zeg ik het. Als het honderd procent Marokkaanse overlast is, zeg ik het ook.'

Toch viel die uitspraak slecht.

'Dat begrijp ik ook. Achteraf gezien had ik die beter moeten inkleden. Buiten de context gaat zo'n uitspraak een ander leven leiden.'

Hoe kijkt u naar het debat over racisme en discriminatie van nu?

'Ik heb een breed onbehagen dat vrijwel elk debat nu nuance ontbeert. Door de sociale media, door de rol van de politiek en ja, ik leg de bal ook deels bij jullie, door de rol die de klassieke media spelen. Het versterkt elkaar. Het is als met de microfoon die je te dicht bij de luidspreker houdt. Dan worden de harde en schrille frequenties versterkt. Die gaan rondzingen.

'Het lijkt de opdracht van een politicus om alles in een oneliner te verpakken en er dan vandoor te rennen met dat deel van de kiezers dat daarvoor valt. Degenen die er niet voor vallen achterlatend. Zo splijt je de samenleving. Terwijl mijn ervaring is: in ons allen is een verlangen naar wat meer zelfvertrouwen, wat meer onderlinge samenhang, wat meer nuance.'

Etnisch profileren

'Mijn naam klinkt wit, dat is een troef.' De aanhouding van Typhoon heeft de discussie over discriminatie deze week op scherp gezet. Tijd om de statistieken te laten spreken over racisme bij de politie, op de arbeidsmarkt en in het onderwijs. En de mensen die het treft. (+)

Discriminatie door de politie: dit zijn de feiten. (+)

Het onderwijs is net de echte maatschappij. En dus komt ook op scholen en universiteiten racisme voor. De grote vraag: is het structureel of betreft het incidenten? (+)

'Groepen die niet vooraan staan hebben het extra lastig.' Hoe zit het met racisme op de arbeidsmarkt? (+)

Dus Nederland is niet racistisch?

'Die vraag is een mooi voorbeeld van wat ik bedoel. Nederland racistisch? Ja of nee. Zwart of wit. In de werkelijkheid zijn maar heel weinig vraagstukken zwart of wit. Het is de opdracht van de politiek dat duidelijk te maken.

'Het verschil tussen Twitter en de straat is bemoedigend groot. Ik ging deze week terug naar het Soesterkwartier in Amersfoort. Een klassieke achterstandswijk met veel boosheid en ongerustheid. Maar niemand zit op Twitter. Niemand zegt de dingen die ik in de Kamer hoor, zoals dat de veranderingen in de zorg 'misdadig' zijn. Ik verwachtte daar een weerslag van al dat geschreeuw, maar die was er niet.'

Beeld Freek van den Bergh

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra zei eerder nog: onze manier van leven staat onder druk.

'De multiculturele samenleving is hard werken. Ze is een beproeving, maar ze betekent niet het einde van Nederland of van Nederlandse waarden. Ik zou willen dat politici zich een beetje matigen op dit punt. Zijlstra moet dit niet willen kapitaliseren.'

Hij zegt: er wordt een stukje Nederland weggegeven, bijvoorbeeld als homoseksuele asielzoekers apart worden opgevangen of paaseieren plots verstopeieren heten.

'Iets meer zelfrelativering mag wel. Dat homoseksuele asielzoekers apart worden opgevangen, is een praktische oplossing. Je haalt een kind dat kapot wordt gepest ook van school. Ik ben daar principieel op tegen, maar die mensen hoeven geen slachtoffer te worden van mijn principes. En als de HEMA besluit paaseieren verstopeieren te noemen, zit daar vooral de wens achter meer eieren te verkopen. Dat zou juist Halbe Zijlstra moeten begrijpen. Je moet als politicus terugpraten, in plaats van zeggen: u hebt helemaal gelijk, stoppen met die onzin.'

De telkens opvlammende discussie over Zwarte Piet laat toch zien dat de onrust reëel is? Eén groep houdt vast aan een traditie, de andere groep eist verandering?

'Ik vond het een mooie vondst dat ze in Gouda stroopwafelpieten hadden. Sinterklaas is een kinderfeest met clowns. Sinterklaas zelf is ook een clown, maar dan een serieuze. Als de tijd voortbeweegt, mogen en moeten die clowns zich ontwikkelen. Politici moeten daar niet in poken.'

Stroopwafelpiet Beeld anp

Mark Rutte zei: Zwarte Piet is zwart. U was dat met hem eens.

'Gelet op het latere debat had die uitspraak een iets te huiselijke nonchalance. Ook wij zijn zoekende en raken niet altijd de juiste snaar.'

Of was het omdat u mensen snapt die hiervan over de rooie gaan?

'Ik snap dat angst, ongerustheid en zorgen een reële basis hebben en ik snap ook heel goed dat die zich irreëel kunnen uiten. Mijn algemene zorg is dat ik in het debat te veel ontsporingen zie waaraan wij als politici te weinig tegengas geven. Ik heb op dit punt ook een kritische noot voor de premier: Nederland is niet gewoon een gaaf land. Nederland is een land dat, zeker in de afgelopen vier, vijf jaar na de crisis, tegen de wind in fietst. Nederland krabbelt op en komt boven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.