'Eigenlijk ben ik de journalistiek in gestapt om gratis naar de film te gaan'

Wat zijn dit voor vragen? met Hans Beerekamp

's Avonds tv-kijken, 's nachts tikken en 's ochtends zijn stukje inleveren: altijd in zijn eentje, altijd serieus. Hans Beerekamp (64) is tv-recensent voor NRC Handelsblad. Begin juli stopt hij. Gaat de knop om?

Hans Beerekamp. Beeld Frank Ruiter

Filmjournalist of tv-recensent? 'Film is mijn passie. Eigenlijk ben ik in de journalistiek gestapt om gratis naar de film te gaan. Ik studeerde toen psychologie, zat in de studentenvakbond en keek graag films. Tegen de universiteit zei ik dat ik naar een vakbondsbijeenkomst moest, bij de vakbond zei ik dat ik een tentamen had, maar ondertussen zat ik in de bioscoop. Al mijn geld ging eraan op, vaak ging ik wel vijf keer in de week naar de film. Toen ik door de krant De Waarheid werd gevraagd filmrecensies te schrijven, weigerde ik aanvankelijk. Maar toen zeiden ze dat ik met mijn perskaart nooit meer bioscoopkaartjes hoefde te kopen. Ik dacht: 'Now we're talking.'

'Toch kies ik tv-recensent. Televisie is veel belangrijker voor de samenleving. Als filmrecensent was ik een gerespecteerd specialist, de hoofdredactie bemoeide zich nooit met wat ik deed. Maar als tv-recensent wordt voortdurend over je schouder meegekeken. Mensen vinden er wat van, ik krijg ook veel meer reacties van lezers.

'Ik ben tv-recensent geworden omdat ik altijd zei dat televisie net zo serieus moest worden genomen als alle andere vormen van cultuur. We hebben de neiging het alleen te hebben over uitspraken tijdens een tv-programma, maar niet over de manier waarop dat gemaakt is en wat de visuele context ervan is.

'Neem het tempo van De Wereld Draait Door. Muziek wordt teruggebracht tot niet meer dan een minuut, we zien vluchtige items met een presentator die erg snel praat. Die vorm is zeer bepalend geweest voor het wereldbeeld van kijkers, namelijk dat we in een soort carrousel zitten waarin alles razendsnel gaat en waarin je erg je best moet doen om alles te kunnen bijbenen. Omgekeerd heb je de programma's van Max, die zich richten op een oudere doelgroep, die de wereld juist veel langzamer maken dan die is. Die gaan dan zes weken lang meekijken bij een aantal mensen met caravans die elke avond jeu de boules spelen. Beide vormen zijn een kunstmatige weergave van de werkelijkheid.'

Nieuwslezeres met hoofddoek: doen of niet?

'Dat lijkt mij heel goed voor de identificatie van mensen die zich buitengesloten voelen. Bovendien is het een deel van de identiteit van Nederland. Een dergelijk besluit moet wel intern worden gedragen. Als een nieuwslezeres met hoofddoek voor tweespalt zorgt binnen je nieuwsorganisatie, dan moet dat eerst worden opgelost.

'Een van de dingen die ik gemerkt heb in de veertien jaar dat ik televisie heb gekeken, is dat een fors deel van Nederland niet goed wordt gerepresenteerd terwijl dat van belang is. Televisie is nog steeds een wittemannenbolwerk. De publieke omroep voert nu wel een beleid om meer etnische diversiteit in beeld te krijgen. Dat lukt overigens beter dan diversiteit op het gebied van gender.

'Ik denk wel dat een nieuwslezeres met hoofddoek veel stof zal doen opwaaien. In de afgelopen jaren is het misverstand ontstaan dat de Nederlandse identiteit wit is. Als je in Steenwijk woont of in Schin op Geul, dan kan ik me voorstellen dat je niet beter weet, omdat je geen mensen met een andere etnische herkomst tegenkomt in je directe omgeving. Dus ik begrijp heel goed dat het zo rammelt en er veel weerstand is, maar het is allemaal onzin. Op een gegeven moment moeten we inzien dat de Nederlandse samenleving pluriform is. Dat we in het Westen toegaan naar een wereld waartoe iedereen tot een vuilnisbakkenras hoort.'

Theo van Gogh of Paul Verhoeven?

'Over Theo van Gogh en Paul Verhoeven heb ik positief geschreven, toen nog bijna niemand dat deed. Ik heb het allereerste interview met Theo van Gogh afgenomen. Hij was wóédend over het resultaat. In zijn eerste film werden lieve poesjes levend in de wasmachine gestopt en kreeg een vrouw een pistool in haar vagina gestoken. Een beetje puberaal allemaal. Maar het was zo goed gemaakt. Deze man wist wat provoceren was. Dus ik nam een dubbelinterview af, samen met zijn hoofdrolspeler Thom Hoffman, en eindigde met de zin: 'De Nederlandse filmwereld is twee nieuwe talenten rijk, namelijk Theo van Gogh en Thom Hoffman.'

'Nou, dat had ik niet mogen schrijven. Want er was maar één talent en dat was Theo. Toen heeft hij mij jarenlang op alle mogelijke manieren gepest en getreiterd, waar ik alleen maar vreselijk om moest lachen. In zijn tweede film draafde zelfs een nazi-achtige politie-inspecteur op die Herr Inspektor Hans Beerekamp heette en met Duits accent zei: 'Ik heb dorst ik heb dorst, ik heb zin in een siliconenborst.'

'Paul Verhoeven paste met zijn cynische mensbeeld ook niet in de Nederlandse filmtraditie. Maar wie de beste filmmaker was van de twee lijdt geen twijfel: dat is Paul Verhoeven. Hij is een meester. Theo was een schrandere, lievige pestkop, maar hij was geen groot filmmaker. Ik vond hem beter als interviewer.'

Alleen of samen kijken?

'Alleen! Er is niets zo vervelend als samen tv of een film kijken. Dan kom je uit een film en dan moet je erover gaan práten. Of het idee dat je op de bank met elkaar moet delen wat je ziet op tv. Vreselijk.

'Vroeger keek mijn vriendin weleens mee, maar dan zei ik: niet erdoorheen praten, want dan zet ik het op pauze en spoel ik weer terug. Inmiddels kijken we niet meer samen. We wonen apart - in twee woningen boven elkaar. Soms bingen we wel samen een serie zoals House of Cards.

'Ik heb dat alleen zijn trouwens met alles. Ik wandel liever alleen en ga het liefst alleen naar het museum. Een paar jaar geleden ben ik in zes weken, met onderbrekingen, van Amsterdam naar Parijs gelopen.

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld Frank Ruiter

'Ik zat zo vaak in die virtuele werkelijkheid, dat ik de behoefte had om in looptempo te aarden en na te denken over hoe de wereld nou echt in elkaar zit. Dat heb ik toen helemaal alleen gedaan. Dan word je gedwongen om in Noord-Frankrijk, waar het heel leeg is, in een dorpje mensen aan te spreken om een slaapplek te vinden. Dat was confronterend, want ik ben best verlegen. Toch was ik blij dat ik alleen was.

'Uiteindelijk ben ik 70 kilometer voor Parijs, waar de banlieues beginnen, gestopt met lopen. Want ik dacht: is dat wel handig als grijze man met een rugzak? Ik had geen zin om risico te lopen. Maar dat was fout, ik had het toch moeten doen. De wereld is altijd minder gevaarlijk dan je denkt. Dat komt ook door televisie en andere media: we worden volgestopt met angsten. Media dramatiseren en zijn altijd op zoek naar tegenstellingen. Die kunstmatige opgefoktheid en polariteit die in werkelijkheid stukken meevalt: zelfs de mensen die zeggen dat grenzen dicht moeten, vinden hun Turkse buurman best oké.'

Na uw Zap-rubriek: films kijken of een boek schrijven?

'Ik ben met uitgeverijen in gesprek over een boek. Dat gaat over iets heel anders dan film of tv. Ik kan er nog niet over uitweiden, maar het wordt een non-fictieboek over de geschiedenis van Nederland aan de hand van gebeurtenissen in mijn familie.

'Ik ga zeker weer films kijken, die passie verdwijnt niet. Ik moet de tijd en rust vinden om een boek te schrijven. Ik heb nog zeker tweeduizend dvd's in de kast staan en nog eens tweeduizend videobanden. Ik heb onlangs nog twee nieuwe dvd-spelers gekocht omdat ik weet dat ook de dvd-speler straks tot het verleden behoort.'

Rouwig of opgelucht over het einde?

'Inmiddels opgelucht. Het besluit was moeilijk. Ik heb er heel lang tegenaan gehikt. In de afgelopen twee jaar heb ik me steeds afgevraagd of ik dit nog wel wilde. De conclusie was dan steeds: ja, dat wil ik. Zeker als je een kick krijgt na een goed gelezen stuk, zoals mijn recensie van het interview met de koning door Wilfried de Jong die door de redactie op de voorpagina was geplaatst. Daar kan ik weken op teren.

'Maar toch, mijn artsen zeiden op een gegeven moment dat ik vroeger of later mentaal en fysiek de rekening krijg gepresenteerd - als ik zo doorga. Ik kijk dagelijks de hele avond en nacht televisie, om mijn stukje pas rond een uur of half zeven in de ochtend te gaan tikken. Nu ben ik niet ziek, al heb ik diabetes, waarmee goed te leven valt, maar elke nacht doorhalen gaat straks niet meer.'

Pauw of RTL Night?

'Ik ben het niet altijd eens met Jeroen Pauw en ik vind het niet altijd fijn hoe lacherig hij zijn gasten soms behandelt, maar ik vind hem wel de slimste vragensteller van de Nederlandse tv.

'Humberto Tan is heel belangrijk als rolmodel en hij is erg goed geweest voor de ontwikkeling van RTL op het gebied van diversiteit. Hij doet het ook beter op enkele gebieden dan andere talkshowhosts. Het onderwerp criminaliteit gaat hem bijvoorbeeld goed af, niet zo gek, want hij heeft rechten gestudeerd. Je merkt dat hij daardoor altijd een net wat origineler invalshoek heeft. Ook op het gebied van sport en muziek is hij erg goed. Maar Jeroen Pauw is de beste interviewer.'

Uw persoonlijke filmarchief in vlammen zien opgaan of nooit meer lijstjes bijhouden?

'Ik geef steeds minder om spullen. Als al mijn dvd's verloren zou gaan, dan zou ik denken: o, wat jammer. Ik ben eigenlijk erg onthecht, want ik heb altijd in mijn hoofd geleefd. Plekken kunnen me ook niet zoveel schelen, ik kan ook in een camper wonen of een beetje rondzwerven met al mijn bezittingen in een tasje.

'Ik vind gedachten, ordening en menselijkheid van belang. Dat klinkt misschien raar omdat ik veel moeite heb gedaan voor deze verzameling, maar alles verschuift toch. Ik had vijf jaar geleden niet kunnen bedenken dat elk sleutelfragment van een grote film nu op YouTube is te vinden, gratis en in HD.'

Studio Voetbal of Voetbal Inside?

'Naar beide programma's kijk ik niet vaak. Ik ben me in voetbal gaan verdiepen omdat ik vind dat het erbij hoort als onderdeel van het publieke debat, maar persoonlijk interesseert voetbal mij niet.

'Als ik toch moet kiezen, dan kies ik Studio Voetbal. Aan die tafel spreken ze met wat meer respect over anderen, in tegenstelling tot Voetbal Inside, waar het vaak draait om mensen uitlachen.

'Ik heb echt een ontzettende hekel aan het uitlachen van mensen die vallen of een fout maken en dus pijn hebben. Ik snap dat leedvermaak niet. Ik ben zelf gepest en ik heb het ook gezien bij anderen. Witheet werd ik ervan. Daarom hou ik ook niet van grote groepen, zeker zo'n tafel bij Voetbal Inside, waar mensen steeds worden uitgelachen omdat ze niet zijn zoals het zogenaamd hoort. Het snijdt me door de ziel.'

Hans Beerekamp

5 november 1952 Geboren in Amsterdam

1964 - 1970 Gymnasium Alkmaar

1970 - 1977 Psychologie aan de UVA

1976 - 1977 Filmrecensent De Waarheid

1977 - 2003 Filmjournalist NRC Handelsblad

2000 Pierre Bayle-prijs

2003 - 2017 Tv-recensent NRC

2004 Finalist De slimste mens

2004 Chevalier in de Orde van de kunsten en letteren

2006 Maandelijkse college Het Schimmenrijk

2006 - 2007 Weblog Expeditie Europa

2013 Maker Twitquiz

Hans Beerekamp heeft een vriendin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.