'Eerst geld besteden aan zorg, daarna pas aan managers'

Marian Kaljouw, bestuursvoorzitter NZa, over verpleeghuizen

Minder geld uitgeven aan management en gebouwen en meer geld aan zorg. Zo moeten verpleeghuizen hun organisatie verbeteren, voordat de politiek extra geld in hun investeert. Marian Kaljouw (60), topvrouw van de Nederlandse Zorgautoriteit, de toezichthouder op de gezondheidszorg, praat ferme taal: 'Als het een instelling binnen vijf jaar niet lukt betere kwaliteit te leveren, moeten die mensen maar op zoek naar een andere baan.'

Foto anp

'Als een zorgorganisatie eerst haar geld besteedt aan vastgoed, managers en bestuurders en andere narigheid, en wat overblijft, besteedt aan de zorg, dan zal zo'n club dat moeten omkeren: eerst kijken wat nodig is voor goede zorg, en de rest besteden aan het overige.'

Marian Kaljouw (60), topvrouw van de Nederlandse Zorgautoriteit, de toezichthouder op de gezondheidszorg, praat ferme taal. Zo maar meer geld geven aan de verpleeghuizen vindt zij geen goed idee. 'Dat is erger dan verspilling. Eerst moeten de minder goede verpleeghuizen laten zien dat ze aan het verbeteren zijn. Wij hebben berekend dat dan stapsgewijs 1,3 miljard euro extra nodig is om over drie, maximaal vijf jaar de verpleeghuiszorg op het goede niveau te krijgen.'

Marian Kaljouw, voorzitter NZa. Foto Vincent Boon/Nza

Kaljouw vat het onderzoek samen waarin de NZa berekent hoeveel geld nodig is om de verpleeghuiszorg te verbeteren. Na een heftige maatschappelijke discussie over de ouderenzorg die in veel huizen onder de maat zou zijn, heeft het Zorginstituut Nederland begin dit jaar eisen geformuleerd waaraan goede verpleeghuiszorg moet voldoen. Staatssecretaris Martin van Rijn van Volksgezondheid heeft de NZa vervolgens gevraagd te berekenen wat nodig is voor deze kwaliteitsverbetering. Hert rapport wordt vrijdag naar de Tweede Kamer gestuurd.

Handen aan het bed

Het onderzoek focust op het personeel. Dat is niet alleen de grootste kostenpost. Maar er is ook een roep om 'meer 'handen aan het bed'. In het fictieve dienstrooster voor een verpleeghuis dat de NZa opstelde om aan de kwaliteitsnormen te voldoen, wordt gerekend met twee verzorgenden op een groep van acht dementerende of zwaar lichamelijk beperkte ouderen; dezelfde norm overigens die ook publicist Hugo Borst noemt in zijn manifest voor betere verpleeghuiszorg.

Kaljouw: 'De kwetsbare bewoners van verpleeghuizen moeten genoeg zorg en aandacht krijgen, er moet voldoende toezicht zijn. En continuïteit - dat de bewoners niet elke dag een ander gezicht zien. Dat het personeel tijd heeft om een gesprek te voeren of een liedje te zingen met een bewoner, of samen de krant of een boek te lezen.'

Meer uren zorg

In haar onderzoek viel Kaljouw wat op. Hoe kan het dat het de beste verpleeghuizen wel lukt om met het huidige budget vrijwel aan de nieuwe kwaliteitsnormen te voldoen? De NZa benaderde de volgens het onderzoeksbureau Dageraad vijftien best presterende verpleeghuizen. Elf hiervan gaven de NZa een kijkje in de keuken. 'Deze goede verpleeghuizen leveren met hetzelfde budget veel meer uren zorg dan andere. Minder geld gaat gemiddeld naar de organisatie, de leidinggevenden en de gebouwen. Verzorgend personeel is meer tijd ''op de groep'', bijvoorbeeld omdat ze daar ook hun administratie doen vanachter hun laptop.'

Ook besteden de goed presterende verpleeghuizen veel zorg aan hun personeel. 'Veel verpleeghuizen moeten meer gaan investeren in verzorgenden en verpleegkundigen om hun deskundigheid te bevorderen. Die hebben ze nodig omdat de zorg voor de bewoners steeds complexer wordt. (Ouderen komen alleen nog in aanmerking voor een plek in een verpleeghuis als ze 24 uur per dag zorg nodig hebben, red.) Er zou minder flex-werknemers en uitzendkrachten moeten worden ingezet, meer mensen moeten een vaste baan krijgen.'

Weggegooid geld

De minder presterende verpleeghuizen moeten, kortom, veel gaan leren van de goed presterende. 'Wat doe ik niet goed als het mij niet lukt om binnen het budget goede zorg te leveren en andere organisaties wel? Dat moeten ze zich afvragen en daarnaar handelen. De goede verpleeghuizen zijn bereid hun te helpen in hun verandering.'

Met die verbetering is veel winst te behalen. Als met de huidige staat van de verpleeghuizen de kwaliteitsnormen zouden moeten gehaald, zou daarvoor maar liefst 3,1 miljard euro nodig zijn, becijferde de NZa. 'Maar dat is weggegooid geld', zegt Kaljouw, 'Dat verdampt zogezegd voordat het aankomt.' Als de minder presterende echter allemaal op het niveau zijn van de goed presterende verpleeghuizen, is nog 'slechts' 1,3 miljard euro nodig.

'Dat er geld bij moet, is evident', zegt Kaljouw. 'Maar veel verpleeghuizen zullen wel eerst hun bedrijfsvoering moeten veranderen.'

Kaljouw denkt dat binnen drie tot vijf jaar de hele sector aan de normen moet kunnen voldoen, als ze er serieus mee aan de slag gaan. 'Een zorgorganisatie is het aan haar stand verplicht hier werk van te maken. Als het een instelling binnen vijf jaar niet lukt betere kwaliteit te leveren, moeten die mensen maar op zoek naar een andere baan.'

Toch is de NZa geen voorstander van het stellen van dwingende normen voor bijvoorbeeld een maximumpercentage van het zorggeld dat naar overhead mag gaan. 'We willen niets voorschrijven, dat is een miskenning van de sector. We zien bij de groep goede verpleeghuizen hoe verschillend hun zorgfilosofieën zijn. Er zijn grote en kleine huizen onder, in de Randstad en op het platteland. Het gaat niet om hoe maar of er goede zorg wordt geleverd. En dat het besef doordringt dat het geen gratis geld is dat ze krijgen, maar dat ze aan eisen moeten voldoen. De Inspectie voor de Gezondheidszorg zal hun vorderingen in de gaten houden.'

Te veel regels

Er zullen zeker tegenwerpingen komen uit de sector. Dat de overheid zelf te veel regels heeft opgesteld waardoor veel tijd voor zorg besteed wordt aan 'bijzaken' als het bijhouden van de temperatuur van de koelkast, bijvoorbeeld. Dat er nauwelijks genoeg verplegend personeel te vinden is. Dat vastgoed in sommige steden duurder is dan in een afgelegen weiland. Dat je bovendien niet zo maar kunt bezuinigen op je huisvestingskosten, als die investeringen in het verleden al zijn gedaan.

Kaljouw: 'Er zijn ook zorgorganisaties die blij zijn met dit verhaal, die staan te popelen om te beginnen. De Inspectie voor de Gezondheidszorg gaat ook mee veranderen, en zal minder kijken naar de afvinklijstjes en meer naar de algehele kwaliteit van de zorg. En het klopt inderdaad dat er regionale verschillen zijn qua beschikbaar personeel en de kosten van vastgoed. Wellicht moet daar bij de bekostiging rekening mee worden gehouden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.