'Een winter zou ik geen dag overleven'

Beeld Robin de Puy

Een van de rijkaards van Dragons' Den, die enge Schot, die zag ik eens zeggen dat ze vroeger thuis geen geld hadden voor verwarming. Dan weet je meteen waarom hij miljonair is geworden. Geldt dat voor onze hele Europese welvaart? De armste mensen in de wereld wonen tenslotte in warme landen. 'Een kind onder de evenaar, is meestal maar een bedelaar', zong Kinderen voor Kinderen in de eerste, ongekuiste versie. Geografisch niet zo nauwkeurig, maar wat rijmt er op kreeftskeerkring? Chickenwing? Laat maar.

Het verwoordde in ieder geval het heersende sentiment, met de heerlijke neerbuigendheid van een tijd dat we de derde wereld nog zielig vonden en onszelf tof. God wat mis ik ons superioriteitsgevoel. Wist u trouwens dat Kinderen voor Kinderen helemaal geen goed doel was? Er ging geen cent naar arme kindertjes, alles was gewoon voor de platenmaatschappij. Zat niemand mee. Mooie tijden. Enfin. De strekking van het nummer was dat warme landen arm waren - en andersom. Toch dacht ik toen al stiekem: 'Ja, maar ze hebben wèl lekker weer.' Arm zijn en het koud hebben, dat leek me pas erg. Ik bedoel: zonnetje op je bol, kokosnoten die uit de boom vallen en een gitaartje om op te tokkelen - hoe erg kon het zijn? Het Oostblok leek me erger, want koud. We stuurden er oude kleren heen. Ergens zat er een Pools jongetje te verkleumen en ik hoopte dat mijn oude Palomino-spijkerbroek een beetje hielp. Nu is het 2016, zomer, en prima uit te houden.

Ik zou abjecte armoede in dit seizoen makkelijk een week of twee kunnen uithouden, denk ik nog steeds. Daarna zou ik wel stevige trek krijgen, maar gelukkig is het slechts een gedachtenexperiment. Hoe dan ook: een winter zou ik geen dag overleven. Niet zonder huis met verwarming, dubbel glas en donsdekbed.

Hoe deden ze dat vroeger? Waarschijnlijk zoals ze alles vroeger deden: met een hoop lijden en door regelmatig eens lekker uitgebreid dood te gaan. Stel je voor het is 2 februari 1432 (ofzo). Temperatuur net boven 0 met slagregens en stevige oostenwind, kracht 5. Vooruitzicht voor de komende week: schurft en winter-tenen. Toch moet je het plaggenhutje uit, want je boter moet gekarnd, je ton gekuipt, je turf gestoken. Wat WAREN dat voor mensen, die dat konden volhouden? Wat bezielde de oermens überhaupt om uit de Afrikaanse savanne te verkassen? En dan helemaal naar Nederland.

De oudste beschrijving van ons land deelt mijn verwondering over onze keuze van klimaatzone: een Romein beschrijft ons als een meelijwekkend volk dat in kou en regen bijeen gehurkt zit te bibberen. Op modderheuveltjes die ze zelf hebben aangelegd: 'Bij vloed zijn het net schepelingen! Bij eb schipbreukelingen!' Dan denk ik twee dingen: ten eerste dat je toch wat stouts moest hebben gedaan in het Romeinse leger, dat je naar zo'n godvergeten oord werd gestuurd. Ten tweede dat het niet zo vreemd is dat de Romeinen de centrale verwarming hebben uitgevonden. Mensen zijn gemaakt voor lekker weer, maar we overleven alles. Zo was er laatst een Afrikaanse vluchteling in een Frans ziekenhuis: hij was te voet de Alpen overgestoken en zijn doodgevroren voeten moesten worden afgezet. Het moet allemaal best wel uitzichtloos zijn hoor, voordat je de kou in trekt.

t.vanluyn@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.