'Een pruik op mijn hoofddoek, dat is toch vreselijk?'

Turkse universiteiten gedogen, ondanks officiële druk, het geldende hoofddoekverbod...

ISTANBUL De statige 19de-eeuwse gebouwen en aangeharkte plantsoenen van de Bosporus Universiteit liggen op een groene heuvel aan de rand van Istanbul. De campus is een oase van rust. Studenten wandelen met boeken onder de arm naar college. In de diepte glinstert grijsblauw de Bosporus.

Maar hier in deze kalme, academische omgeving is de afgelopen jaren een conflict uitgevochten over een van de meest omstreden onderwerpen van Turkije: de hoofddoek. Het is op de Bosporus Universiteit, net als op andere Turkse universiteiten, nog steeds officieel verboden een hoofddoek te dragen. Maar rebellerende studenten hebben de universiteit gedwongen tot een gedoogbeleid.

‘De rector heeft vorig jaar geprobeerd het verbod weer te handhaven’, vertelt Rümeysa Çamdereli, een studente met hoofddoek, in een café bij de ingang van de universiteit. ‘Op de eerste dag van het nieuwe studiejaar waren de bewakers bij de poort ineens heel streng. Ze eisten dat we onze hoofddoeken afdeden. Allemaal moesten we, voor we naar binnen mochten, een verklaring tekenen dat we wisten dat het verboden is een hoofddoek te dragen.’

Çamdereli (20) vergeet haar thee als ze vertelt hoe zij en haar medestudenten die dag in opstand kwamen. ‘We waarschuwden elkaar met sms’jes. De bedoeling was te demonstreren bij de poort, maar op zeker moment begon de menigte te bewegen en we drongen de campus binnen. Gelukkig grepen de bewakers en politiemensen niet in. We namen gewoon de campus over. Ik denk dat we toen gezamenlijk het hoofddoekverbod hebben afgeschaft.’

Tweederde van de vrouwen in Turkije draagt een hoofddoek. En volgens opiniepeilingen vindt een even groot deel van de bevolking het oneerlijk dat meisjes met hoofddoeken zijn uitgesloten van universitair onderwijs. De regeringspartij, de gematigd-islamitische AKP, won in 2007 de verkiezingen met de belofte een einde te maken aan het hoofddoekverbod. Zij loodste een jaar later inderdaad een grondwetswijziging door het parlement, maar het constitutionele hof verklaarde die ongeldig. Sindsdien oefent de regering druk uit op universiteitsbesturen om het verbod te negeren.

Op de Bosporus Universiteit laat de rector het tegenwoordig over aan afdelingen en docenten om te beslissen of ze de hoofddoek toestaan. Dat leidt tot bizarre situaties. In het gebouw van de pedagogiekfaculteit diept studente Elif Yenigün een donkerbruine pruik op uit haar handtas. Ze vertelt dat haar lerares Engels haar voor de keuze stelt: óf haar hoofddoek afdoen, óf er een pruik overheen dragen. ‘Het voelt verschrikkelijk om dit op te hebben’, zegt ze. ‘Hoe kan ik hiermee een spreekbeurt houden? Ik weet dat ik er met dat ding op mijn hoofddoek belachelijk uitzie. Het is vernederend. Maar mijn hoofddoek afdoen is in strijd met mijn geloof. Als ik dat doe, word ik gestraft in het hiernamaals.’

Tegenstanders van de hoofddoek vinden dat deze niet thuishoort op de universiteit, omdat academici vrij van religieuze of ideologische beperkingen horen te kunnen discussiëren. Ze zien in de hoofddoek een symbool van de politieke islam en van onderdrukking van vrouwen. ‘De universiteit is langzaam aan het islamiseren’, zegt student Özer Erdogan. ‘Als de meeste studentes hier straks een hoofddoek dragen, wordt het zwaar voor vrouwen die er niet een willen dragen. Het vrijgeven van de hoofddoek leidt uiteindelijk tot minder vrijheid voor vrouwen.’

Maar de voorstanders zien in het gedoogbeleid juist een bewijs van de geleidelijke ‘democratisering’ van Turkije. ‘Ik zou zelf nooit een hoofddoek dragen’, zegt Öykü Tümer, een studente met knalrood geverfd haar. ‘Maar ik vind dat elke vrouw zelf moet kunnen kiezen of ze wil studeren. Voor veel moslimvrouwen is de hoofddoek heel belangrijk. Als je hen uitsluit omdat ze er een dragen, dwing je hen in feite thuis te blijven. Dat vind ik onacceptabel.’

De strijd om de hoofddoek op de universiteiten is nog niet gestreden. Er zijn nog heel wat rectoren die vasthouden aan het wettelijk verbod. Maar steeds meer bestuurders voeren een gedoogbeleid. ‘Bij ons wordt geen studente bij de poort geweigerd omdat ze een hoofddoek draagt’, zegt Ali Çarkoglu, hoogleraar politicologie aan de Sabanci Universiteit in Istanbul. ‘En volgens mij weren docenten hier ook geen studenten met hoofddoek. Ik zou zelf in elk geval nooit een studente weigeren vanwege haar hoofddoek. Als justitie me daarvoor in de gevangenis wil gooien, dan accepteer ik dat.’

De politicoloog voorspelt een geleidelijke verdere liberalisering.‘Het is de enige weg voorwaarts voor Turkije. Ik denk dat over tien jaar niemand hier nog moeilijk doet over hoofddoeken op universiteiten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.