'Een Nieuw Begin voor Europa', de titel van de Europa-paragraaf was voor sommige EU-staten even slikken

Zo veel pretentie in zo weinig woorden - is dat niet vragen om moeilijkheden?

Nu Duitsland intern orde op zaken stelt, gaat de blik van Berlijn naar de EU: de ambitie is terug.

Foto afp

'Een Nieuw Begin voor Europa.' Dat was de kreet die vrijdagochtend vroeg in Berlijn weerklonk toen de Duitse kanselier Angela Merkel en de sociaal-democraat Martin Schulz hun blauwdruk voor een nieuwe Grote Coalitie presenteerden. Voor sommige EU-staten moet het schrikken zijn geweest toen ze net na het ontwaken hoorden wat de titel van de Europa-paragaaf was. Zo veel pretentie in zo weinig woorden. Is dat niet vragen om moeilijkheden?

De Duitse christen- en sociaal-democraten willen samen met de Franse president Emmanuel Macron gaan werken aan het versterken van de eurozone. Die beleefde sinds 2009 vanwege Griekenland een reeks acute crisissituaties die slechts met veel politiek trapezewerk konden worden bezworen. Nodig zijn structurele hervormingen om 'beter bestand te zijn tegen de crises in de wereld', staat in het voorlopige coalitieakkoord dat de partijen voor maart nader willen hebben uitgewerkt.

De CDU/CSU en SPD zijn voor het opzetten van een investeringsfonds en voor het uitbouwen van het Europees Stabilisatie Mechanisme (ESM) tot een Europees Monetair Fonds (EMF). Dit moet de eurozone duurzaam stabiliseren en minder crisisgevoelig maken. Merkel geeft met de twee plannen eindelijk voor het eerst een concreet antwoord op het ambitieuze Europa-programma dat Macron afgelopen september ontvouwde. Deze sprak dan ook van 'goed nieuws van de andere kant van de Rijn'.

Hoe stabiel is het Duitse poldercompromis?

'Dit is wat politiek kan.' Tijdens de presentatie van de blauwdruk van een eventueel regeerakkoord tussen de CDU, CSU en SPD, was dat de meest rake uitspraak. Na de langste en moeizaamste Duitse kabinetsformatie sinds 1949 zijn de Duitsers eruit, zo lijkt het: een haast Nederlands poldercompromis. Maar hoe stabiel is deze constructie? (+)

Merkel en Schulz beklemtoonden dat Europa verder moet en niet anders kan dan zijn lot meer in eigen hand nemen. Foto afp

Maar hij krijgt niet alles van wat hij wil. Hij is er ook voor dat de eurozone een eigen minister van Financiën, begroting en parlement krijgt. Die voorstellen staan niet in de coalitieblauwdruk van Merkel en Schulz. Dat komt doordat de Duitse belastingbetalers de Franse plannen wantrouwen als een slinkse poging een kapitaalsoverdracht op gang te brengen van het rijke noorden naar de zwakke eurolanden in het zuiden. Die angst voor een veredelde zakkenroloperatie leeft ook in Nederland en andere lidstaten.

Premier Rutte was er op de Europese top van december fel over. Als eurolanden zwak zijn, moeten zij daar zelf wat aan doen door eindelijk eens de economische hervormingen door te voeren die al op de top van Maastricht in 1991 werden afgesproken. De plannen voor een investeringsfonds en een EMF zijn voor Nederland niet de grootste stenen des aanstoots.

Merkel en Schulz beklemtoonden dat Europa verder moet en niet anders kan dan zijn lot meer in eigen hand nemen gelet op wat er onder Trump in Amerika gebeurt, de opkomst van China en de dreiging van Rusland. En een vernieuwing van de EU kan alleen slagen 'als Duitsland en Frankrijk uit volle kracht samenwerken'.

Assistent

Tot verbazing van de Duitse media kwam Peter Altmaier, de rechterhand van Merkel, de afgelopen dagen in Berlijn steeds met de fiets naar de coalitieonderhandelingen. Hij oogde dan wel benaderbaar, maar liet niets los.

Merkel geeft met de twee plannen eindelijk voor het eerst een concreet antwoord op het ambitieuze Europa-programma dat Macron afgelopen september ontvouwde. Foto afp

De as-Berlijn-Parijs

Het is de renaissance van de Duits-Franse samenwerking die vorig jaar al gestalte begon te krijgen. Onder meer bij de lancering van wat een serieuze defensiepijler kan worden onder de naam Pesco. Het herinnert aan vroegere tijden waarin de Frans-Duitse motor een onontbeerlijke voortrekkersrol vervulde. Maar dat was in een tijd met beduidend minder lidstaten. Nu omvat de EU 28 landen. Het spel is ingewikkelder geworden.

Met name Schulz is daarvan niet onder de indruk. De oud-voorzitter van het Europees Parlement streeft een 'Verenigde Staten van Europa' na en iedereen die dat niet wil, kan de EU verlaten. Het zou niet verbazen dat de slogan 'Een Nieuw Begin voor Europa' van hem komt. Mogelijk heeft het sommige landen geërgerd toen zij het hoorden of lazen. O, in Berlijn wordt een nieuw begin voor Europa gedecreteerd - hebben wij daar ook nog iets over te zeggen?

Merkel is minder van grote woorden en staat meer in de naoorlogse Duitse traditie om te proberen de belangen van de kleinere lidstaten in acht te nemen. Haar verdere onderhandelingen met Schulz blijven daarom interessant, zoals ook die met Macron en andere leiders als Rutte.


Hoe stabiel is het haast Nederlandse poldercompromis van de Duitsers?

'Dit is wat politiek kan.' Tijdens de presentatie van de blauwdruk van een eventueel regeerakkoord tussen de CDU, CSU en SPD, was dat de meest rake uitspraak. Na de langste en moeizaamste Duitse kabinetsformatie sinds 1949 zijn de Duitsers eruit, zo lijkt het: een haast Nederlands poldercompromis. Maar hoe stabiel is deze constructie? (+)

Na de Duitse verkiezingen overheerste geen opluchting in de Europese hoofdsteden - niemand twijfelde aan haar overwinning - maar wel blijdschap dat Merkel bondskanselier blijft. 'Angela' voor haar Europese collega's is de nestor van de EU-toppen, de stabiele machtsfactor. Voor de toekomst van de EU is wat de nieuwe Franse president Macron levert echter belangrijker dan de vierde verkiezingsoverwinning van Merkel.

De eerste formatiepogingen in Berlijn verliepen stroperig. Angela Merkel (CDU) moest niet alleen de uiteenlopende ideeën van Groenen en FDP zien te verenigen, ze kampte ook met de rechtse dwarsliggers van de Beierse CSU. Lees hier wat de moeilijkheden waren van de mislukte onderhandelingen.

Na het mislukte Jamaica-experiment ging het weer 'gewoon' tussen de CDU en SPD, de twee verliezers van de Duitse verkiezingen. SPD-leider Schulz moet echter uitkijken voor verzet in zijn eigen partij.

Wat ondenkbaar leek, is toch gebeurd. Martin Schulz (SPD) schoof aan bij Angela Merkel (CDU), met als inzet de Grote Coalitie. Eenvoudig was het niet: beide politici hebben veel te verliezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.