Column

'Een levenslange gevangenisstraf is een barbaarse straf'

Het zou een goede zaak zijn als 'levenslang' niet automatisch 'een leven lang' betekent, zegt Malou van Hintum. Want het is inhumaan en wreed om mensen zonder tussentijdse beoordeling levenslang op te sluiten.

Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Fred Teeven. Beeld anp

In Nederland zijn de meeste mensen tegen de doodstraf, maar ze vinden het prima dat er misdadigers zijn die hun cel pas mogen verlaten als ze overleden zijn. Wat zou nou erger zijn? Iemand in een zwart gat gooien, de deur op slot draaien en de sleutel weggooien, waardoor hij een levende dode wordt? Of hem echt doden?

Marteling
Voor de goede orde, ik ben tegen de doodstraf. Maar ik vind levenslange opsluiting niet per se humaner. Dan worden mensen net zo goed voor altijd opgegeven en buitengesloten, maar nu terwijl hun hart nog klopt. Hoe kun je leven met een toekomst die niet bestaat? 'Het is een doodstraf op termijn, een uitgestelde doodstraf. Zwaarder ook, want je moet elke dag weer overleven,' zegt strafrechtadvocaat Wim Anker in 'Levenslang!'

Gratie
Allerlei Europese landen kennen een levenslange gevangenisstraf, maar alleen in Nederland betekent levenslang: totdat je overlijdt. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft juli dit jaar bepaald dat mensen die een levenslange straf uitzitten, perspectief moeten houden op terugkeer in de samenleving . Iemand tot zijn dood achter de tralies houden, is in strijd met de mensenrechten.

Levenslang gestraften kunnen toch gratie krijgen?, werpt u misschien tegen. Maar dat is een papieren mogelijkheid. Het is sinds 1986 niet meer gebeurd. Wel is in 2009 een terminaal zieke, levenslang gestrafte vrijgelaten. Dat kun je moeilijk echte gratie noemen; blijkbaar is de enige weg naar vrijheid voor levenslang gestraften een snel verwachte dood.

Sint-Maarten
Blijft dit zo? Waarschijnlijk wel. Misschien ook niet. Het Constitutionele Hof van Sint-Maarten heeft op 8 november jongstleden alle artikelen over levenslang uit het nieuwe Wetboek van Strafrecht ongeldig verklaard. Het hof heeft bepaald dat levenslang veroordeelden gratie moeten krijgen als hun gevangenschap geen strafrechtelijk doel meer dient.

Dat moeten ze daar zelf maar weten, denkt u wellicht, maar Sint Maarten is onderdeel van het Koninkrijk. Uiteindelijk is het mogelijk dat de Hoge Raad hierover een principiële uitspraak moet doen: blijft levenslang altijd écht levenslang, of niet?

Tussentijdse toets
De Stichting Forum Levenslang, waarbij advocaten, raadsheren en hoogleraren zijn aangesloten, pleit al jaren voor een tussentijdse toetsing door een onafhankelijke rechter na 'een substantiële periode' gevangenisstraf. Anker heeft het in dit verband over een toetsing na twintig jaar. De uitkomst daarvan kan zijn dat iemand moet blijven zitten waar hij zit, dat hij naar een gevangenis mag met soepelere regels, dat hij naar een tbs-kliniek gaat, of dat hij op termijn en onder voorwaarden de gevangenis mag verlaten.

De meeste Europese landen hebben zo'n toets, maar Nederland wil er (nog?) niet aan. Dat vind ik onbegrijpelijk. Wat is er in hemelsnaam op tegen om na twintig jaar cel te onderzoeken of en hoe gevaarlijk iemand nog is?

Laf
Dat legt Wim Anker in 'Levenslang!' uit. Hij vertelt dat alleen de VVD hier niet met hem over wilde praten. 'Teeven was mordicus tegen en zei dat ik er niet in kwam.' Wat de rest betreft, zegt hij: 'Geen partij komt hier natuurlijk mee, want je wordt afgeschoten door de VVD en de PVV. Als je opkomt voor levenslangen, word je vermorzeld. De fracties gaven toe dat ze niet durfden vanwege de electorale consequenties.'

Anker noemt dat 'heel ernstig'. Ik noem het 'ongehoord laf'.

Malou van Hintum is politicoloog en columnist voor Volkskrant.nl.
Twitter: @malouvh


 
Wat is er in hemelsnaam op tegen om na twintig jaar cel te onderzoeken of en hoe gevaarlijk iemand nog is?
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.