'EEN GOEDE BOER CREEERT WAARDESTIJGING'

In hoog tempo is Nederland op weg een land te worden zonder boeren, een 'ontboerde natie'. Sietse van der Hoek schetst die ontwikkeling in een reeks reportages....

Autopon kent iedereen. Van de import van Volkswagens, die bij Amers foort ons land binnenkwamen. Die andere Pon kennen alleen de boeren. Als Coopon in Groot-Brittannië en Canada, als Kuhpon in Oost-Duitsland, als Koepon in Groningen: totaal zo'n 1800 melkkoeien op 1000 hectare land. Vader Ben Pon sloot een halve eeuw geleden het naderhand zeer lucratief gebleken contract met Volkswagen.

Zoon Wijnand Pon (57, nog president-commissaris van Pon Holding) wilde altijd boer worden. 'Net als iedere andere boer in Neder land denk ik dat dat de beste manier van leven is.' Na zijn schoolopleiding in 1966 mocht hij van zijn vader een bedrijf uitzoeken. Het werd een boerderij bij Garnwerd op het Hoogeland van Groningen.

Het Hoogeland: resultaat van eeuwige landaanwinning op de Waddenzee, bollend landschap onder hoge wolkenluchten. Aan riviertjes en waterstromen liggen authentiek gebleven dorpjes op wierden, zoals Garnwerd met de kerk hoger in het midden en een beeldschoon herenhuiscafé aan het Reitdiep.

Puur zakelijk bekeken had Wijnand Pon zijn geld beter kunnen steken in een andere bedrijvigheid, maar 'het is niet des boers' om alleen maar zakelijk te redeneren. Anderzijds is hij 'van huisuit' doordrongen van het besef dat je altijd moet rekenen bij wat je doet. 'Als je goed boert creëer je waardestijging. Doe je dat niet, dan moet je ook de daarbij passende zakelijke beslissing durven nemen.'

Zakelijke beslissingen. Hij was (in 1975) een van de eersten die sperma importeerde, van Canadese Holstein-stieren. Als spermahandelaar reisde en hoorde hij veel en wist hij dus op tijd dat er een Euro pe se quoteringsregeling voor melk zat aan te komen. Hij kocht in Schot land een groot melkveebedrijf en kreeg het jaar daarop, in 1985, een groot quotum in de schoot geworpen. 'Dat quotum alleen is nu evenveel waard als ik voor het hele bedrijf betaald heb.' Later stichtte hij een tweede Coopon in Schotland. Na de val van de Berlijnse Muur zag hij dat de grond in de voormalige ddr goedkoop was en het Oosten zich ook naar Europa zou wenden, en hij kocht daarom in Mecklenburg-Vorpommern twee voormalige lpg-cooperaties. Zijn dochter en haar man zijn er bewindvoerder. Canada is een land met goede prijzen voor melk en vlees, en ook daar begon hij een Coopon.

Tot de Koepon Holding behoren ook Alta Genetics, een van de de grootste particuliere fokkerijen in de wereld, en een internationaal opererende agrarische makelaardij.

Nadat het BSE-schandaal in Groot-Brittannië de hele veehouderij daar in een crisis had gesleurd, verkocht hij de ene Coopon en liet hij de andere omschakelen op biologische productie. Een puur zakelijk besluit. 'Als ik er beter van word, begin ik ook hier biologisch te boeren, morgen al', zegt hij in het kantoor van de Koepon-boerderij in Noord-Groningen. Voorlopig is er nog lang geen zicht op rendement in die branche, alleen al niet vanwege de prijzen van de grond waarvan je in de biologische landbouw nou eenmaal meer nodig hebt.

Wijnand Pon kan vergelijken met omstandigheden in het buitenland en misschien beter dan anderen de vraag beantwoorden of er over pakweg dertig jaar nog wel substantiële boerenbedrijvigheid over is in Nederland. 'Jazeker, er is altijd grond die bewerkt moet worden. Het zullen heel wat minder boeren zijn, misschien wel de helft, maar die zullen wel evenveel melk produceren als nu. Naast de melkveehouderij zie ik alleen nog toekomst voor pootaardappelen, bloemen en bloembollen. Voor al het andere ligt de kostprijs veel te hoog hier. De omzet per hectare is veel te klein om de grond rendabel te maken.'

Het eerste dat opvalt op het geasfalteerde erf van Koepon is dat je er geen strootje ziet en geen mest ruikt. Het tweede de blauwe plastic slofjes die de bezoeker krijgt om om zijn schoenen te doen, opdat er geen vuil de stal binnenkomt en de gast zijn schoenen schoon houdt. Hygiënisch, netjes, ruim en comfortabel. Achter het kantoor is een vrij grote ontvangstruimte voor de groepen boeren en burgers die weleens willen zien hoe het op zo'n Ponboerderij toegaat.

Ziet u die bezoekers weleens denken: ja kunst, met zo veel geld achter de hand kan ik het ook op z'n allermodernst?

'We boeren op het scherpst van de snede, vergis je niet. We letten erg op de kosten. Vanwege de representatie hebben we een mannetje extra in dienst; dat is de enige luxe.'

Want u vindt dat u een missie heeft?

'Neeneenee. Wel een voorbeeldfunctie en een pr-functie. Maar als het boeren in Nederland economisch niet meer verantwoord is, houd ik er ogenblikkelijk mee op.'

Jan Vos (44) is al zeventien jaar Koeponboer, eerst in Schotland en sinds drie jaar bedrijfsleider in Groningen. Vader was dominee in Huizen, van moederskant waren ze boer in Eemnes. De allereerste keer dat kleine Jan ernstig zoek was, vonden ze hem terug op de veemarkt. Hij ging voor een ander, voor Wijnand Pon, boeren omdat hij niet vermogend genoeg was om zelf vanuit het niets een moderne boerderij te beginnen.

Hij bestiert bij Garnwerd 300 melkkoeien, 155 hectare grasland. Hij was in Texas en Californië en keek er rond op bedrijven met vier keer 2600 koeien en plannen voor uitbreiding tot vijftienduizend koeien. 'Als ondernemer zeg ik: tjongejonge, dat draait! Maar als boer weet ik het zo net nog niet. Het mooie van koeien is dat elke koe een eigen karakter heeft. Dat je van elk kalfje weet wie de vader en de moeder zijn.'

Ver weg in de stalschuur klimt een koe met enig gesnuif op een andere koe. 'Dat je zonder dichterbij te hoeven komen, weet wie die tochtige koe is.'

Mooi.

En wat Jan Vos mateloos ergert is 'die valse romantiek' in Neder land over natuur. 'Dan zie je hekrunderen bij de Oostvaardersplassen en erachter raast een gele NS-trein door het beeld. Da's dan natuur. Ik weet niet waarvan je dan wilt dromen, hoor, als je praat over het bouwen van nieuwe natuur. Noem me in Nederland eens een plek waar je een uur lang niks hoort. Vind je niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.