Achtergrond arbeidsvoorwaarden

‘Een dag vrij?’ Influencer onder vuur wegens kritiek op rechtsbescherming Filippijnse arbeidsmigranten

Sondos al Qattan (27) vond het maar niets, de maatregelen die de Golfstaat had aangekondigd om Filippijnse huishoudelijk werkers meer rechten te geven. ‘Hoe kan je een bediende in huis hebben die het eigen paspoort bij zich mag houden? Als ze wegrennen en teruggaan naar hun eigen land, wie gaat mij dan terugbetalen?’ 

Beeld uit de video van Al Qattan – model, visagiste en blogger – op Instagram. Foto Instagram

Al Qattan – model, visagiste en blogger – beklaagde zich afgelopen week over het nieuwe beleid in een video op Instagram, waar ze goed is voor ruim 2,3 miljoen volgers. ‘En nog erger: ze krijgen een dag vrij,’ besloot de Koeweitse over huishoudelijke hulp. Er volgde een storm van online kritiek, die Al Qattan deze week al twee van haar opdrachtgevers kostte. De kwestie vestigde weer eens de aandacht op de erbarmelijke omstandigheden waaronder veel foreign domestic workers in de Golfstaten moeten werken.

Dat hun arbeidsvoorwaarden nu worden verbeterd is het gevolg van een langslepend diplomatiek conflict over het lot van de ruim 250 duizend Filippijnen die in Koeweit werken. In januari stelde het Filippijnse ministerie van Arbeid en Werkgelegenheid een tijdelijk verbod in op arbeidsmigratie naar Koeweit, in afwachting van het onderzoek naar de dood van zeven huishoudelijk werkers in de Golfstaat. Een maand later werd een 29-jarige Filippijns kamermeisje dood gevonden in een vrieskist, een zaak die de spanningen verder deed oplopen.

‘Mag ik jullie vragen om mijn landgenoten te behandelen met menselijke waardigheid?’ richtte de Filippijnse president Rodrigo Duterte zich tot Koeweit. De spanningen bereikten een hoogtepunt toen Koeweit in april de Filippijnse ambassadeur het land uitzette. Dat gebeurde nadat de ambassade onderdak bleek te hebben geboden aan gemaltraiteerde Filippijnse arbeiders.

President Rodrigo Duterte van de Filippijnen toont een foto van een Filippijnse arbeidsmigrant die werd mishandeld in Kuwait. Foto AFP

In mei kwam er een eind aan het uitreisverbod en volgde een akkoord. Daar staat onder meer in dat een huishoudelijke hulp recht heeft op een mobiele telefoon met internet en een eigen bankrekening. De autoriteiten van Koeweit hebben toegezegd strenger te handhaven in het geval van misbruik en waar nodig juridische bijstand te verlenen aan arbeiders in nood. Zo kunnen de Filippijnse werknemers kosteloos arbeidsconflicten uitvechten via het ministerie van Arbeid. Ook heeft de Golfstaat beloofd erop toe te zien dat werkgevers het paspoort van de hulp niet afpakken.

Hofleverancier Azië

Koeweit telt meer dan 660 duizend huishoudelijk werkers uit het buitenland op een bevolking van 4 miljoen mensen: huishoudsters, kindermeisjes, tuinmannen, conciërges en chauffeurs, veelal afkomstig uit Azië. Naast de Filippijnen zijn ook India, Nepal en Bangladesh hofleverancier. Het dienstverband is meestal tijdelijk. De inkomsten worden naar huis gestuurd om familie te onderhouden.

De arbeiders werken in het zogeheten kafala-systeem, een Midden-Oosterse traditie waarin de werkgever dient als sponsor (kafil) van de arbeidsmigrant. In praktijk wordt deze traditie boven de geldende arbeidswet gesteld, die in veel gevallen niet van toepassing is op huishoudelijk werk. Van de ‘sponsors’ wordt verwacht dat zij de werkvergunning betalen, net als medische kosten en de rekening van de bemiddelingsbureaus die de arbeiders rekruteren.

Uitbuiting

Mensenrechtenorganisaties hekelen het systeem, dat volgens hen uitbuiting in de hand werkt. De macht van werkgevers is immers groot. Hoewel het officieel verboden is, pakken sponsors vaak het paspoort van hun hulp af bij aankomst. Ook worden ze gedwongen extreem lange uren te maken zonder vrije dagen, mogen het huis niet of nauwelijks verlaten en zijn ze kwetsbaar voor verbaal en fysiek geweld, zo constateerde Human Rights Watch eerder dit jaar. De Golfstaten staan al jaren internationaal onder druk om het welzijn van arbeidsmigranten beter te waarborgen.

Toch is het aantrekkelijk voor Koeweit om het kafala-systeem in stand te houden, zegt Ryszard Cholewinski van de International Labour Organization, een VN-agentschap dat ijvert voor eerlijke arbeidsvoorwaarden. Het is voor de kleine Golfstaat een manier om controle te houden over zijn buitenlandse populatie, die in het land een meerderheid van zo’n 70 procent vormt. ‘Taken die eigenlijk door de overheid zouden moeten worden vervuld, worden overgelaten aan de werkgever.’ En dat biedt ruimte voor misbruik. ‘Het systeem is grotendeels afhankelijk van goeder trouw.’

Herhaling van hervorming

Maar eerdere pogingen tot hervorming leidde in Koeweit niet bepaald tot grote verbeteringen. ‘In 2015 nam Koeweit al nieuwe wetten aan om de arbeidsomstandigheden te verbeteren’, zegt Cholewinski van de ILO. ‘Het akkoord tussen de Filipijnen en Koeweit is deels een herhaling van die hervormingen. Daar zaten goede elementen in, zoals één vrije dag per week. Maar de wet zit vol met gaten. Zo staat er bijvoorbeeld niet nadrukkelijk in dat de huishoudelijk werker die vrije dag buiten het huis mag doorbrengen.’

Elisabeth van der Steenhoven, Europees directeur van KARAMA, een vrouwenrechtenorganisatie die actief is in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, is voorzichtig positief. ‘Dit is een stap vooruit. Dat huishoudsters een mobiel mogen hebben, is heel belangrijk. Het stelt de arbeiders in staat om klachten te melden en misbruik eventueel te filmen.’ Toch is de vraag of de nieuwe regelgeving daadwerkelijk zal worden gehandhaafd. ‘Het zal allemaal aankomen op implementatie. En ik vrees dat daar weinig van terecht zal komen.’

Bovendien, zegt Van der Steenhoven, kan echte verandering alleen worden bewerkstelligd met culturele hervormingen. ‘Het hele systeem van lijfeigenschap moet veranderen. Er zijn zeker mensen in Koeweit die gelijke rechten willen voor migranten. Maar er is ook een grote groep die vooral zijn privileges wil behouden. Waaronder die Instagrammer.’

Midden in de woestijn, buiten het zicht van de wereld, leven in Qatar honderdduizenden buitenlandse arbeiders. Ze zijn veelal onder valse voorwendselen naar het oliestaatje gelokt. De Volkskrant dook in een wereld vol dwangcontracten, angst en verklikkers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.