'Een coalitie in Spanje? Niemand weet hoe dat moet'

Interview Fernando Garea

Voor het eerst sinds de invoering van de democratie in Spanje is een coalitie onvermijdelijk. Maar het is onwaarschijnlijk dat het parlement vandaag instemt met een akkoord.

Pablo Iglesias van Podemos. Foto AFP

De debatten over de vorming van een Spaanse regering lopen vast in ongekend bijtende verwijten. De conservatieve leider Mariano Rajoy sprak woensdag met bittere ironie over de voorstellen van de socialistische formateur Pedro Sánchez, terwijl Pablo Iglesias van de linkse straatprotestpartij Podemos met gebalde vuist de socialisten herinnerde aan hun 'verraad' aan de gewone man.

Het is onwaarschijnlijk dat het parlement vrijdag alsnog instemt met een coalitie. Fernando Garea (1962) is politiek commentator van het dagblad El País. In de catacomben van het parlementsgebouw kan hij zijn verbijstering nauwelijks de baas. 'Dit heb ik nog nooit meegemaakt. Nog nooit.'

Het lijkt meer een verkiezingscampagne dan een debat over een regeringscoalitie. Wat bezielt ze?

'Het fundamentele probleem is dat in de bijna veertig jaar dat we in Spanje een democratie hebben, er nog nooit een coalitieregering is gevormd. We hebben geen flauw idee hoe dat moet. Iedere achterban is reuze tevreden met het optreden van de eigen partij in het debat. Maar met het zoeken naar steun voor een regeringsakkoord heeft het niks te maken.

'Het komt deels door de Grondwet. Om een lange regeringsloze periode zoals in België uit te sluiten, worden maximaal twee maanden na de eerste stemming over een regering automatisch nieuwe verkiezingen uitgeschreven. Dat creëert een perverse situatie: tijdens de onderhandelingen is iedereen bang te veel toe te geven, want dat zou bij een mislukking en nieuwe verkiezingen tot problemen kunnen leiden. Het is een vicieuze cirkel: er komt geen akkoord uit angst voor een mislukt akkoord.'

Fernando Garea, politiek commentator van El Pais.

Conservatievenleider Rajoy noemde het debat een grote grap en het voorstel van Sánchez bluf. Waar is hij mee bezig?

'Rajoy nam het debat niet serieus. Sinds Sánchez hem in de campagne een onfatsoenlijk politicus had genoemd wegens de corruptie in zijn Partido Popular, zijn de persoonlijke verhoudingen slecht. Na de uitslag wilde Sánchez geen pact met hem sluiten en toen besloot Rajoy niets meer te doen.

'Toen de koning hem vroeg als formateur sloeg hij het af. Maar Rajoy maakte ook geen plaats voor een andere leider van zijn partij. Dat is een debacle. Zijn partij en zijn persoon zijn als politiek vergif: geen enkele partij wil met de corruptiekwesties in aanraking komen. Maar Rajoy weigert op te stappen wegens corruptie.'

Podemosleider Iglesias zei met zoveel woorden dat de socialistische oud-premier González bloed aan zijn handen had wegens de 'staatsterreur' tegen de afscheidingsbeweging ETA. Waarom?
'Iglesias wil zich graag onderscheiden. Vandaar dat hij nu komt met verwijten over de vuile oorlog tegen de ETA. Toen dat speelde was Sánchez 10 jaar oud en hij zelf 4! Podemos en de socialisten betwisten het leiderschap van links Spanje. Die strijd begon al in de jaren dertig van de vorige eeuw tussen socialisten en communisten.'

Sánchez lijkt nu de mogelijkheid van een coalitie met Ciudadanos te verliezen, maar versterkt hij wel zijn positie?

'Ik denk het wel. Na het verlies bij de verkiezingen stond hij zwak in zijn eigen partij. Hij heeft moed getoond door de uitdaging van de formatie aan te gaan en het akkoord met Ciudadanos te sluiten. Daarmee heeft hij zijn positie versterkt.'

Wat gaat er volgende week gebeuren?

'Nieuwe verkiezingen zullen de verhoudingen ook niet fundamenteel veranderen. In het linkse en het rechtse kamp zijn er wellicht verschuivingen tussen de partijen, maar niet tussen de blokken. Het zou betekenen dat we zeker tot eind september geen regering hebben; een verschrikkelijke toestand. Brussel wil extra bezuinigingen. Er moeten economische besluiten worden genomen. Er komen problemen met de Catalaanse afscheidingsplannen.'

Toch lijkt het politieke toneel in Spanje onomkeerbaar veranderd. De overheersing van twee partijen is doorbroken en in het parlement overheersen niet langer heren in pakken, maar verschijnen parlementariërs met rastahaar.
'Iemand heeft ooit gezegd: een crisis breekt aan wanneer het nieuwe nog niet is aangekomen en het oude nog niet vertrokken. Conservatief Spanje is nog het grootst, links heeft wel al de kracht om voorwaarden te stellen, maar niet om ze op te leggen. Dat veroorzaakt de botsing op dit moment. Gelukkig, want met de absolute meerderheid van de conservatieven zaten we zonder een echt debat.'

Hoe staat Spanje er over een jaar voor?

'Geen flauw idee. Ik durf niet eens te voorspellen waar we over een maand zitten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.