Opinie

'Duitse Hof beslist over lot eurozone

Het debat over de eurocrisis gaat voorbij aan de rol die het Hof in Karlsruhe speelt. Het is van existentiële betekenis voor het voortbestaan van de eurozone. Dat betogen economen Sylvester Eijffinger en Edin Mujagic.

Bondskanselier Merkel. Beeld epa

Onder Nederlandse economen en politici is een debat gaande over de oplossingen voor de eurocrisis. Het debat wordt niet zo vurig gevoerd als in Duitsland, maar dat er debat plaats vindt, is een goede zaak. Helaas wordt in dat debat een cruciale speler óf vergeten óf gebagatelliseerd: het Duitse Constitutionele Hof in Karlsruhe. Alle voorgestelde oplossingen moeten van dit Hof het groene licht krijgen.

Waar in Nederland de Tweede Kamer het laatste woord heeft, is dat in Duitsland het Hof en niet de Bondsdag. Bij zijn beraadslagingen is het Hof in Karlsruhe niet gebonden aan Europees recht. 'Karlsruhe' heeft de taak elke maatregel te toetsen aan de Duitse grondwet en de Duitse grondwet alleen. Wellicht juist omdat wij in Nederland zo'n instelling niet kennen, doet bijna iedereen alsof Karlsruhe niet bestaat, of hooguit een bijzaak is. Dat getuigt van weinig kennis van zaken en leidt ertoe dat het debat, hoe interessant ook, in feite zinloos is.

Laatste woord
Zo hoor je in het Nederlandse debat bijna altijd dat de Europese Economische en Monetaire Unie (EMU) deze en toekomstige crises alleen kan overleven als de eurozone een begrotingsunie vormt, in welke mate en vorm dan ook. Een begrotingsunie betekent een zekere mate van soevereiniteitsoverdracht van de lidstaten naar Europees niveau. In Duitsland heeft het Hof in Karlsruhe daar het laatste woord over, niet de regering in Berlijn. Dat is een feit en geen kwestie van er mee eens of oneens zijn. Economen kunnen het Duitse Hof ook niet buitenspel zetten door maar aan te nemen dat het geen rol speelt, omdat het een onwelgevallige waarheid is bij de boodschap die zij menen te moeten uitdragen. Ook kunnen deze economen zich er niet gemakkelijk van af maken door op te merken dat het louter een kwestie voor juristen is.

De beslissing van het Hof is van existentiële betekenis voor het voortbestaan van de eurozone. Wie wel rekening houdt met de hoogste Duitse rechters, begaat echter een enorme fout door te denken dat het Hof in Karlsruhe met zijn uitspraak op 12 september 2012 de spelregels opnieuw gaat bepalen. Karlsruhe heeft die spelregels namelijk nu bijna een jaar geleden, op 7 september 2011, al bepaald. Sterker nog, toen heeft Berlijn de eerste gele kaart gekregen. Wat Europa op 12 september gaat horen, is niet wat de spelregels zijn, maar of Berlijn de tweede gele kaart, en dus rood, zal krijgen met betrekking tot het permanente noodfonds (ESM).

In elk voorstel om de eurocrisis op te lossen is meer geld op tafel leggen de cruciale factor. In zijn oordeel van september vorig jaar bepaalde het Hof dat het dan in feite gaat over wat de Duitse rechters 'begrotingsaangelegenheden' noemen en die noemt het Hof 'een centraal element van soevereiniteit'. Dit betekent dat elke keer als er geld uit het permanente noodfonds moet worden opgenomen, de Duitse regering verplicht is het Duitse parlement om toestemming te vragen. Als dat niet zou gebeuren, dan zou het stemrecht van de kiezer worden uitgehold. Dat zou in strijd zijn met de Duitse grondwet. Het Hof heeft verder bepaald dat Duitsland 'geen permanente mechanismen mag opzetten die ertoe zouden leiden dat Duitsland verplichtingen op zich neemt waarvan de omvang afhankelijk is van besluiten in andere eurolanden en waarover het Duitse parlement dus niets te zeggen heeft'.

Wat de Europese politici ook besluiten, er mag van de Duitse rechters geen sprake zijn van 'een onomkeerbaar proces met nadelige gevolgen voor de budgettaire soevereiniteit van de Duitse Bondsdag'. Tot slot is het onjuist te denken dat Berlijn, als het nodig is, Karlsruhe kan negeren. Het Duitse Constitutionele Hof geniet onder het Duitse volk zo mogelijk nog meer aanzien dan de Bundesbank. Dit betekent dat geen politicus het in zijn hoofd zou halen de confrontatie aan te gaan met het Hof. Dat Duitse volk is, zo bepaalden de hoogste rechters in een uitspraak uit 2008, als enige bevoegd macht over te dragen. Dit betekent dat voor elke serieuze oplossing voor de eurocrisis een referendum in Duitsland nodig zal zijn. In tegenstelling tot Nederland kan de regering daar geen raadplegend referendum van maken of er helemaal van afzien.

Volk
Het komt er dus niet op neer of Angela Merkel iets wil of niet, maar of het Duitse volk ergens voor of tegen is. De economen en politici die Karlsruhe voor het gemak vergeten, snappen dit fundamentele punt niet en verdoen hun tijd met allerlei voorstellen hoe de eurocrisis op te lossen.

Sylvester Eijffinger is hoogleraar Financiële Economie aan de Universiteit van Tilburg (UvT). Edin Mujagic is als monetair econoom verbonden aan de UvT en het Oranje Lelie Consultancybureau.

 
Het Duitse Hof geniet zo mogelijk nog meer aanzien dan de Bundesbank
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.