'Door Turkse acties dreigt verdere escalatie'

Het is zeer de vraag of de deelname van Turkije aan de strijd in Syrië en Irak inderdaad zo'n 'game changer' is, zoals de Turken zelf beweren. Als Turkije Koerdische doelen blijft bestoken, dan kan de rol van het land uitlopen op een 'game spoiler' (spelbederver). Dat zegt Dick Zandee, defensiedeskundige bij Instituut Clingendael.

Een Koerdische strijder van de YPG in Kobani, waar IS dit jaar werd verdreven. Foto ap

De gebeurtenissen van vorige week aan de Turkse grens - een aanslag in Suruç, gevolgd door meerdere aanvallen op Turkse agenten en militairen - waren voor de regering in Ankara reden om zich alsnog te mengen in de strijd tegen IS. Een opvallende kentering. Tot nu toe weigerde Turkije zijn leger in te zetten. Het regime van Bashar al-Assad werd als grotere vijand gezien dan de terroristen van IS. Turkije trainde mondjesmaat 'gematigde rebellen' op zijn grondgebied, maar verder dan dat ging het niet.

De Verenigde Staten en zijn Europese bondgenoten hebben meermaals bij Turkije aangedrongen om zich aan te sluiten bij de coalitie tegen IS. Dat gebeurt nu, maar Turkije gaat verder dan dat. Het bestookt naast IS-doelen in Syrië ook grondgebied in Noord-Irak, dat in handen is van de Koerdische PKK - een terreurbeweging, volgens Turkije.

VS en Turkije werken aan bufferzone

De Verenigde Staten en Turkije bereiden een militaire campagne voor om de groep Islamitische Staat te verdrijven uit een strook land langs de Syrische grens met Turkije. Lees hier meer.

Een demonstrant in het district Gazi in Istanbul, waar zondag een politieagent om het leven kwam tijdens protesteren tegen de Turkse regering. Foto afp

Beweegredenen Turkije

Dat Turkije zich nu mengt in het conflict, heeft volgens defensiedeskundige Zandee meerdere redenen. 'Het heeft er ongetwijfeld mee te maken dat Ankara zich zorgen maakt over het Koerdische front. De Koerden beheersen nu een groot deel van de noordgrens met Turkije. Dat is, gezien het verleden van Turkije met Koerden, een zorgpunt voor de regering.'

Ook de recente parlementsverkiezingen zullen meespelen, denkt Zandee. De regerende AK-partij van president Erdogan raakte voor het eerst in dertien jaar zijn meerderheid kwijt. Dat kwam onder meer doordat de Koerdische HDP-partij 12 procent van de stemmen wist te vergaren.

'Een deel van de Erdogan-aanhang heeft HDP gestemd', zegt Zandee. 'Wellicht niet uit sympathie voor de Koerdische zaak, maar omdat ze zich verzetten tegen de dictatoriale koers van Erdogan. Nu er mogelijk nieuwe verkiezingen aankomen, hoopt Erdogan deze mensen weer voor zich te winnen door een hardere anti-Koerdische lijn te volgen.'

Spanningen lopen verder op

De aanvallen van de Turkse luchtmacht op PKK-doelen kwamen als een verrassing, vervolgt Zandee. 'Turkije heeft hiermee eenzijdig, zonder vooraankondiging, het bestand met de PKK uit 2013 verbroken.' In dit bestand, dat een einde maakte aan dertig jaar bloedvergieten, spraken de Turkse regering en de PKK af om vredesonderhandelingen te voeren en elkaar verder met rust te laten.

Volgens Zandee voert Turkije met de aanvallen op de PKK 'een nationale agenda' uit. De spanningen kunnen daardoor verder oplopen. 'Het maakt het conflict alleen maar complexer. Het is nog maar de vraag of Turkije de rol van 'game changer' kan waarmaken. Turkije kan zomaar een 'game spoiler' worden, als het doorgaat met het bestoken van Koerdische doelen.'

De aanvallen op Koerden kunnen een tegenreactie van de PKK uitlokken in de vorm van aanslagen in het Turkse grensgebied. Ook binnen de internationale coalitie tegen IS kan de opstelling van Turkije voor tweespalt zorgen. 'De Verenigde Staten zien alsnog meer voordelen dan nadelen aan de Turkse deelname', zegt Zandee. 'Ze mogen nu gebruik maken van de Turkse luchtmachtbasis Incirlik. Maar de vraag is hoe de strijd zich verder ontwikkelt nu Turkije ook Koerdische posities aanvalt. Het kan op de lange termijn weer tot verslechterde verhoudingen met de VS leiden. Merkel (de Duitse bondskanselier) heeft al aangegeven dat het vredesoverleg tussen de PKK en de Turkse regering niet opgegeven mag worden.'

Een linkse demonstrant bereidt zich voor op een nieuw protest in Gazi, Istanbul. Foto afp

Voorwendsel

Ondertussen neemt de woede onder Koerden in Turkije, Syrië en Irak over de opstelling van de Turkse regering steeds meer toe. Zij beweren dat Turkije de strijd tegen IS gebruikt als voorwendsel om Koerdische troepen aan te vallen. En dan niet alleen de PKK. Leden van de YPG, de zusterorganisatie van de PKK in Syrië, klagen dat ook zij doelwit zijn van de huidige Turkse inmenging in het conflict.

Turkse tanks zouden zondagavond vanuit Turkije het Koerdische grensdorp Zur Maghar hebben aangevallen, met vier gewonden tot gevolg. In een verklaring heeft de YPG maandag een oproep aan Turkije gedaan om de 'agressie' tegen zijn troepen onmiddellijk te staken.

Turkije ontkent dat het YPG-stellingen heeft aangevallen. Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken richt de strijd zich uitsluitend op IS en de PKK.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.