Opinie

'Door Spekman haken goede kandidaten af'

De toekomstige partijleider van de PvdA komt onder grote druk te staan nu de ledenraad die gaat verkiezen. Meer democratie is geen wonderolie. Dat betoogt politicoloog Gerard Drosterij.

Hans Spekman bij het aftreden van Job Cohen. Beeld anp

Na het vertrek van Cohen was PvdA-voorzitter Spekman er als de kippen bij om een ledenraadpleging over de nieuwe voorzitter van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer uit te roepen. De fractie had duidelijk geen trek in nieuwe onrust en koos eieren voor haar geld. Ze laat de verkiezing van de voorzitter over aan het oordeel van de ledenraad. Spekman heeft daarmee zijn zin gekregen; hij is ervan overtuigd dat 'meer democratie in de partij' het juiste middel is om de PvdA op de weg terug te krijgen.

Spekman beseft niet dat hij een dubieus precedent heeft geschapen. Het is een gebruik dat een Tweede Kamerfractie zelf haar voorzitter kiest, net zoals een bestuur dat doet in een vereniging. Dat is haar goed recht. De leden van de fractie zijn al een keer verkozen, hebben van de kiezer een mandaat gekregen en zouden op die basis hun werk mogen doen.

Maar met Spekmans plan komt er een nieuw mandaat bij. De tussentijdse ledenraad creëert een ongemakkelijke afhankelijkheid. Moet de nieuwe fractievoorzitter als gekozen volksvertegenwoordiger zich nu ook gaan verantwoorden aan die ledenraad? Deze ad-hocprocedure stelt de toekomstige fractievoorzitter van de PvdA onder grote druk. Normaal gesproken groeien leiders binnen het verband van een fractie. Een goede leerschool. Uiteindelijk kunnen fractieleden onderling uitmaken wie het stokje moet overnemen. Ze hebben immers een gedeeld referentiekader.

Maar met Spekmans plan kunnen toekomstige fractievoorzitters zich niet meer rustig ontwikkelen. Er moet nu voor media en vaderland campagne worden gevoerd - als voorzitter van een Tweede Kamerfractie welteverstaan. En waartoe dat kan leiden hebben we inmiddels kunnen zien met Martijn van Dams dwaze ondervraging in DWDD, nadat hij zich tien uur eerder kandidaat had gesteld.
Spekman gelooft heilig dat het gezag van de kandidaten alleen maar kan groeien bij blootstelling aan debat en campagne. Meer democratie verhoogt de kwaliteit van de politiek en verkleint de kloof tussen burger en bestuurder. Dat is maar zeer de vraag.

Wonderolie
Meer democratie is niet de wonderolie voor politieke vernieuwing. Welke masochist wil zich in de toekomst nog aan politiek op het hoogste niveau blootstellen stellen als er zoveel op het spel staat? Blindelings volksraadplegingen in het leven roepen, verhoogt het afbreukrisico van politici onevenredig. De held van vandaag is de verliezer van morgen.

Het gevolg is dat steeds meer gekwalificeerde mensen zullen bedanken voor de politiek. Je imago is in het geding. Waarom zou je half overspannen raken van iets waar je zelf maar weinig controle over hebt? Slimme mensen kiezen dan liever voor een interessante maatschappelijke baan. Door de groeiende nadruk op verantwoording dreigt het eervolle beroep van politicus alsmaar onaantrekkelijker te worden. Wie wil zijn handen nog branden aan het Haagse mediacircus?

Het devies is meer democratie en openheid, maar het omgekeerde dreigt te gebeuren. Ook politici die niet op hun mondje zijn gevallen, zullen in toenemende mate wegduiken voor het verblindende licht van de mediademocratie. Ook zij hebben behoefte om te werken in relatieve luwte, om vertrouwen te krijgen zonder voor elke scheet verantwoording af te leggen voor de camera.

Let wel, politici dragen ook verantwoordelijkheid. Net zoals het ongewenst is dat media zich verlagen tot beeldbuisinquisitie, zouden politici hun ijdelheid mogen temmen. Denk aan Jeanine Hennis of Ronald Plasterk die hun opwachting maakten in het programma House Ibiza. In het licht van de media lonkt de verleiding van aandacht en ambitie, maar politici zouden beter moeten weten.

Gerard Drosterij is politicoloog aan de Tilburgse School voor Politiek en Bestuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.