'Doden en gewonden door geweld Oost-Oekraïne'

Soldaten van de Oekraïense nationale garde hebben vanavond het vuur geopend op een menigte voor het stadhuis in Krasnoarmeisk in het oosten van Oekraïne. Volgens een leider van de separatisten zijn daarbij doden gevallen, de Russische televisiezender RT spreekt van twee doden en meerdere gewonden.

Het lichaam van een pro-Russische separatist in Krasnoarmeisk. Beeld ap

Enkele uren voor de schietpartij hadden tientallen leden van de garde in Krasnoarmeisk een eind gemaakt aan het stemmen in een referendum over soevereiniteit voor de regio. Zij ontruimden een stembureau voor het stadhuis en namen bezit van het gebouw. Toen later een busje met versterkingen aankwam, braken er schermutselingen uit met omstanders. Daarop openden militairen het vuur.

Referendum
Inwoners van de zelfgeproclameerde Oost-Oekraïense 'volksrepublieken' Donetsk en Loehansk konden vandaag stemmen over zelfbestuur. De pro-Russische separatisten, die het referendum hebben georganiseerd, repten over een hoge opkomst. Volgens een van de organiserende separatisten stemde 89 procent van de regio Donetsk voor onafhankelijkheid.

De centrale regering in Kiev daarentegen verklaarde dat er in een groot deel van het gebied helemaal niet gestemd is.

Onafhankelijke bevestiging van de hoge opkomstcijfers (plaatselijk zijn 80 of 50 procent genoemd) is niet mogelijk. Het ministerie van Binnenlandse Zaken van Oekraïne noemde de stembusgang een 'misdadige farce', met 'in bloed gedrenkte stembiljetten'. Ook de EU liet nog eens weten het referendum niet te erkennen. De uitslag wordt in de loop van de nacht of maandag overdag verwacht. De Russische president Poetin had de pro-Russische separatisten vergeefs afgeraden het referendum re houden.

Het referendum lijkt op het laatste moment in elkaar te zijn geflanst. Stembiljetten werden zonder de benodigde veiligheidsmaatregelen afgedrukt, het aantal stembureaus was in veel regio's beperkt en de registratie van kiezers was niet eenduidig geregeld. Veel kiezers lieten zich daardoor niet uit het veld slaan. 'We zijn allemaal voor een onafhankelijk Donetsk', zei een 33-jarige kiezer. 'Dat betekent dat we die fascistische, pro-Amerikaanse regering in Kiev achterlaten, die ons niets goeds heeft gebracht.' De meningen verschillen over waarover precies is gestemd. Sommigen meenden te stemmen over meer zelfstandigheid, anderen over onafhankelijkheid.

Afgrond
Waarnemend president Oleksandr Toertsjinov waarschuwde gisteren dat afscheiding van Oost-Oekraïne het land in de afgrond zal storten. De regering en haar bondgenoten in het Westen wijzen het referendum af. De Russische president Vladimir Poetin riep de separatisten afgelopen week op de stemming uit te stellen, maar die gaven daaraan geen gehoor.

'Voor ons is het om de legitimiteit van het referendum aan te tonen het belangrijkst hoeveel mensen er gaan stemmen', zei Denis Poesjilin, leider van de zelfuitgeroepen Volksrepubliek Donetsk. 'Wij zullen de officiële reactie afwachten, vooral die van onze broeders in Rusland.'

Een inwoner van Donetsk brengt haar stem uit. Beeld REUTERS
Oekraïense soldaten voor een checkpoint in de zuidoostelijke havenstad Marioepol. Beeld reuters
Een Oekraïense militair bij een checkpoint buiten Marioepol. Beeld reuters

Stembus vergeten
Het houtje-touwtjekarakter van het referendum was te zien in Spartak, een lommerrijk dorp aan de noordelijke rand van Donetsk. Drie uur nadat de stemlokalen open waren gegaan konden de dorpsbewoners nog niet stemmen omdat leden van het stembureau waren vergeten een stembus mee te nemen. Na enig geharrewar tussen de bewoners en het hoofd van de gemeenteraad kwam er iemand op de proppen met een stembus die van kartonnen dozen en tape in elkaar was geflanst.

De meeste aanwezigen lieten weten voor autonomie te zullen stemmen en tegen de interim-regering in Kiev. Een zei niet te zullen deelnemen aan de presidentsverkiezingen op 25 mei.

'Ik ben het er niet mee eens met hoe het in het land toegaat. Ik wil dat het beter wordt. Wat 25 mei gebeurt is niet eerlijk, waarachtig of in ons beste belang. Daarom stem ik vandaag', zei de 30-jarige Irina Zelyonova.

Het haastig gearrangeerde referendum lijkt op dat in maart op de Krim, waarin afscheiding van Oekraïne werd goedgekeurd. Luttele dagen daarna werd de Krim formeel door Rusland ingelijfd. De organisatoren van de stemming van zondag zeggen dat zij pas in een later stadium zullen beslissen of zij volledig onafhankelijk, opgenomen in Rusland of onderdeel van een Oekraïne met meer bevoegdheden voor de regio's willen worden.

Volgens peilingen van onderzoeksbureaus is een significante meerderheid van de bevolking van Oekraïne tegen bewegingen die delen van het land willen afscheiden.

Inwoners van Loegansk brengen hun stem uit bij een 'mobiel stembureau'. Beeld reuters
Pro-Russische activisten vieren feest nadat ze een Oekraïense tank in Marioepol hebben overgenomen. Beeld afp
Een baricade voor Slavjansk. Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.