Interview

'Docent wordt structureel overbelast door schoolbestuur'

Interview met docent wiskunde Denise Hupkens

Veel docenten klagen dat hun werk niet in de beschikbare tijd past. Eén van hen stapte naar de rechter. 'Dit is een vorm van uitbuiting.'

Foto anp

Denise Hupkens (48) is niet de eerste die vindt dat de werkdruk in het onderwijs te hoog is. Ze is niet de eerste die meent dat docenten te veel uren draaien. Ze is niet de eerste die roept dat het onderwijs deels vrijwilligerswerk is geworden.

Maar ze is wel de eerste die naar de rechter stapt om al die extra uren die ze gemaakt heeft uitbetaald te krijgen. Want andere docenten doen dat dus niet, zegt ze. 'Het zijn makke schapen. Ze zorgen niet goed voor zichzelf. Dat is me erg tegengevallen.'

Drie jaar geleden spande Hupkens een zaak aan tegen de Stichting Confessioneel Onderwijs Leiden (SCOL). En haar pleidooi liegt er niet om. De school waar ze als docent werkte zou zich schuldig maken aan 'een vorm van uitbuiting jegens de werknemer', stelde haar advocaat tijdens de procedure. Uiterlijk morgen (5 januari) hoort ze of de rechter haar gelijk geeft.

Hupkens is tweedegraads docent wiskunde. Ze werkte tussen 2009 en 2012 op de vmbo-afdeling van het Visser 't Hooft Lyceum in Leiden. Officieel op een contract voor nog geen vier dagen, maar daar pasten haar taken bij lange na niet in.

Foto Ton Koene

Lange dagen

Naast de 21 lesuren waarvoor ze stond ingeroosterd moest ze opdrachten verzinnen, werk nakijken en klussen voor de sectie doen. Er waren ouderavonden, team- en rapportvergaderingen en open dagen. En dan had ze nog 22 mentorleerlingen onder haar hoede, 19 meer dan de andere docenten. 'Dat vreet tijd bij een vmbo-klas'.

Dus maakte ze lange dagen, Vaak zat ze van acht uur 's ochtends tot half zeven 's avonds op school - meer dan tien uur op een dag, meestal zonder noemenswaardige pauze, want dan moest ze vaak nog even snel een telefoontje naar een ouder plegen, een moeilijke leerling toespreken of wat afspraken met een collega's maken. In het weekend nam ze proefwerken mee naar huis om na te kijken.

Het vrat aan haar. Daarom besloot ze het bij haar leidinggevenden aan te kaarten. Er veranderde niets, ook niet toen ze bijna wekelijks aan de bel trok. Telkens hoorde ze dat er niets aan te doen was, dat dit nu eenmaal bij het onderwijs hoorde en dat ze vooral moest zorgen dat ze haar achterstand zou inlopen.

Ze stuurde een brief waarin ze de school vroeg de extra uren die ze maakte uit te betalen. De school weigerde. En dus besloot ze, na een halfjaar praten, de confrontatie te zoeken. Op een vergadering waar de rapportcijfers van alle leerlingen besproken zouden worden arriveerde ze zonder cijfers. Helaas, daar was ze niet aan toe gekomen. 'Mijn collega's reageerden verbijsterd', herinnert ze zich.

Meeste burn-outs in het onderwijs

'Te veel taken waar te weinig tijd voor staat', aldus een docente Nederlands. 'Dit is echt een groot probleem dat op elke school leeft', zegt een leraar wiskunde. Het zogeheten taakbeleid, waarin vast ligt welke taken docenten in welke tijd moeten doen, is een bron van frustratie, blijkt uit een rondgang van de Volkskrant langs docenten in het voortgezet onderwijs.

En er zijn meer signalen dat de werkdruk in het onderwijs hoog is. Onlangs bleek uit cijfers van TNO en het Centraal Bureau voor de Statistiek dat in het onderwijs de meeste burnoutklachten voorkomen. Ruim 20 procent van de werknemers heeft ermee te maken, waar dat landelijk circa 14 procent is. 'Dit is onder meer toe te schrijven aan de hoge werklast en de hoge mate van emotionele betrokkenheid die het werk meebrengt', schreef het CBS in een persbericht.

Ook de vakbonden trekken al jaren aan de bel. 'Nederlands onderwijs is Europees kampioen werkdruk' kopte de website van de Algemene Onderwijsbond in 2014. De klassen worden voller en Nederlandse leraren geven veel meer lesuren per jaar dan hun buitenlandse collega's, aldus de bond. En dat is 'geen gouden medaille om trots op te zijn.'

Doorgebrand

In maart 2012 verslechterde de situatie. Hupkens had al haar collega's een activistische mail gestuurd waarin ze schreef dat niet de overheid maar de school bepaalt hoe veel tijd een docent krijgt voor een taak. Ze riep haar mededocenten op de medezeggenschapsraad in te lichten als ze ontevreden waren over de hoeveelheid werk die ze moesten doen. 'Degenen die alle extra minuutjes als vrijwilligerswerk willen blijven doen: ga je gang', schreef ze. 'Ik doe mijn vrijwilligerswerk elders.'

Een paar dagen later stuurde ze er nog een mail achteraan, en vervolgens nog een aan haar collega's van de wiskundesectie. 'Ik kom niet uit met de tijd', schreef ze daarin. 'Volgens de schoolleiding ben ik de enige. Is dat zo?'

Binnen 24 uur blokkeerde de school haar e-mailadres. Ze werd niet geacht met collega's te overleggen over het taakbeleid, hoorde ze tijdens een aantal onaangename gesprekken met leidinggevenden. 'Toen is er iets doorgebrand', zegt Hupkens daar nu over. 'Ik ging op zwart, een paar maanden lang. Ik kon niets meer lezen, geen gesprek voeren, geen sudoku meer maken.'

De school probeerde haar ondertussen te ontslaan, maar dan ging niet vanwege haar ziekte. Na een paar maanden mocht ze reïntegreren. Maar zodra de directie merkte dat ze opnieuw met collega's over beleid sprak, werd ze op non-actief gezet.

Steeds meer taken

Toen besloot ze te gaan procederen. Ze had inmiddels allerlei berekeningen gemaakt van de taken die ze gekregen had, de uren die SCOL haar daarvoor gaf en de uren die ze er daadwerkelijk aan kwijt was geweest. 'Ik heb in de verzekeringsbranche gewerkt', zegt ze. 'Daar heb ik veel geleerd over arbeidsvoorwaarden, pensioenopbouw en de rechten van werknemers.'

Haar conclusie na al dat gereken: ze had geen baan van 75 procent, maar van 125 procent. En die extra uren vulde ze niet met overwerk, zegt ze. Het waren geen incidentele extra taken, het was geen werk dat ze zelf bedacht. Nee, het stond allemaal keurig in haar functieomschrijving. Ze moest dat werk doen.

Deed ze het dan te langzaam, niet efficiënt, zoals ze soms te horen kreeg? Ze denkt van niet. Want ook collega's klaagden over de werkdruk. En bovendien: zelfs als ze heel conservatief uren toekende aan de taken die leerkrachten allemaal moesten doen, dan nog paste het allemaal niet in de beschikbare tijd. Er was maar één conclusie mogelijk: SCOL eiste iets dat alleen op papier mogelijk was.

Hupkens weet ook wel hoe dat komt. Het taakbeleid is in tien jaar tijd flink veranderd, zegt ze. Eerst hoefden docenten in de zogeheten lesgebonden uren alleen lessen voor te bereiden en werk na te kijken. Maar langzaam maar zeker had SCOL er steeds meer taken bij geschoven. Moesten ze ook opeens surveilleren in die uren, rapportvergaderingen bijwonen, excursies begeleiden.

Jurisprudentie

'Het systeem is heel ondoorzichtig', zegt Hupkens. 'Daardoor kan een schoolbestuur steeds een nieuwe taak op de grote hoop gooien. De docenten hebben nooit weerstand geboden.'

SCOL beweert nog steeds dat de wiskundedocente haar werk wel in de beschikbare tijd had kunnen doen. Maar met bewijzen komt het schoolbestuur niet, zegt Hupkens. Ze wacht nog steeds op een tegenberekening, een tabel waarin de bestuurders tonen hoe al die taken dan wél in haar uren hadden gepast. 'Laat ze maar duidelijk maken hoe het had gemoeten. Maar dat hebben ze in drie jaar procederen niet willen doen. En ondertussen verwijten ze mij dat ik geen administratie heb die toont welke uren ik gewerkt heb.'

SCOL beweert ook dat dit 'een individuele zaak' is, maar dat bestrijdt Hupkens. Het probleem met de uren speelt niet alleen op het Visser 't Hooft Lyceum, zegt ze. Ze kent de verhalen ook van andere docenten van andere scholen.

Haar zaak kan dus iets betekenen - daarvan is ze overtuigd. Stel dat ze wint, en dat de rechter oordeelt dat de school haar inderdaad te weinig tijd gaf voor de taken die ze kreeg. Stel dat de school haar die uren nog moet vergoeden. Dan ligt er jurisprudentie, dan kunnen meer docenten hun taken laten narekenen, dan kunnen de vakbonden ermee aan de slag.

Reactie SCOL:

'Denise Hupkens is een docent die goed les kan geven', zegt Petra Verhoeckx van het college van bestuur van scholenstichting SCOL. 'Ze had alleen moeite het werk daar omheen af te krijgen. Nu wil ze de extra uren uitbetaald krijgen, maar zo werkt het niet in het onderwijs.

'Wij leggen in ons taakbeleid vast hoeveel uren docenten krijgen voor het werk buiten de lesuren: het voorbereiden van lessen, het nakijken, een kind extra uitleg geven, ouderavonden, rapportvergaderingen. De medezeggenschapsraad van de school heeft met het taakbeleid ingestemd, evenals tweederde van de docenten.

'Het gaat daarbij natuurlijk wel om genormeerde uren, want de ene docent doet het werk in minder tijd, terwijl de ander wat meer nodig heeft. Hoe we weten of de taken in de beschikbare tijd passen? We tellen niet de uren, maar we houden in de gaten dat het werk voor docenten haalbaar blijft.

'Of er bij ons meer mensen in problemen komen? Natuurlijk zijn er docenten die meer uren draaien dan wij geven. Maar ik schat dat 98 of 99 procent van de 900 docenten bij onze stichting het werk afkrijgt binnen de tijd die wij ervoor beschikbaar stellen.

'Vergeet ook niet dat mensen in het onderwijs twaalf weken vakantie hebben per jaar. Daardoor wordt al het werk over veertig weken verdeeld. Dat maakt de piekbelasting behoorlijk, daar zie ik mensen tegenaan lopen. Maar over het algemeen weten de meeste docenten daar wel mee om te gaan.'

Chronisch tekort aan tijd

Het kan groot worden, denkt ze. Kijk maar naar de sommen die ze maakte en die ze samen met andere relevante stukken op haar website www.iemanddoetiets.nl publiceerde. Daarin rekende ze uit of docenten van andere vakken wel goed uitkwamen met hun tijd. 'Ik heb ook hier minimale uren gerekend voor alle taken', zegt ze. 'En dan nog zie je dat ruim de helft van de docenten een chronisch tekort aan tijd heeft.'

Ja, als ze toch eens gelijk kreeg van de rechter, dat zou mooi zijn, mijmert ze. Dan komt er misschien eindelijk een einde aan die 'schijnheiligheid van die schoolbesturen, die maar blijven volhouden dat ze het goed voorhebben met hun mensen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.