INTERVIEW

'Dit is gewoon een waanzinnig gaaf land'

Interview met Mark Rutte

Mark Rutte trapt vandaag in Breda de VVD-campagne voor de statenverkiezingen van 18 maart af. Hij hoopt het beeld weg te poetsen van een kabinet dat op z'n einde loopt. Er zijn altijd nieuwe bondgenoten. 'Laten we samenwerken!'

Mark Rutte. Beeld Robin De Puy

De avond valt over de Hofvijver als Mark Rutte, goedlachs en ontspannen, in zijn Torentje het beeld schetst van de taak die hij voor zichzelf ziet als de eerste liberale premier in honderd jaar. 'Ik denk aan Michelangelo. Die begon met een stuk marmer. Daar zag hij het beeld al in zitten. Hij hoefde het alleen nog te bevrijden, het overbodige marmer weg te halen. Dan kwam die David er vanzelf uit.

'Dat is ook mijn gevoel over dit land. Alles zit er al in, maar er zit veel te veel verpakking omheen. Die halen we weg. De overheid moet voorkomen dat mensen betutteld worden. Dat is wel gebeurd. We bouwen dat nu om. Mensen nemen hun leven weer in eigen hand.'

Wat gebeurt er met uw kabinet als u na de statenverkiezingen van 18maart niet meer kunt bouwen op een meerderheid in de Eerste Kamer?

'Om te beginnen is een sterke positie voor de VVD en de PvdA heel belangrijk. Dat geeft meer mogelijkheden andere partijen uit te nodigen om ons te steunen. Dan kijken we eerst naar D66, ChristenUnie en SGP. Als wij met z'n vijven in elk geval die meerderheid halen, bepaalt dat wel de snelheid van het kabinet. Dan zijn we koersvaster en kunnen we ons beleid vol stoom doorzetten. Als we op zoeken moeten naar een zesde of een zevende partij komt het ook goed, maar dan gaan we wel langzamer.'

D66 wordt groter en zelfbewuster, het CDA krijgt een spilpositie. Die gaan eisen stellen. Dat wordt geen koers houden, dat wordt zwabberen.

'Dat ligt aan de opstelling van alle betrokkenen. Ik doe bij deze een oproep. Als minister-president. In het belang van Nederland. Laten we samenwerken! Ik erken dat dat makkelijker zal zijn met vijf dan met zes of zeven partijen, maar het gaat om de intentie.'

Buma en Pechtold willen naar rechts. Dan gaat de PvdA kreunen. Dat ondermijnt de stabiliteit van uw kabinet.

'Niet als wij het als onze collectieve opdracht zien om samen te werken. Ook het CDA heeft laten zien dat het kan. Die partij heeft in 91 procent van de gevallen voor het kabinetsbeleid gestemd. GroenLinks hielp ons met de nieuwe studiefinanciering. Ook die partijen zijn bereid op onderdelen steun te geven. Laten we daarmee doorgaan. Laten we met alle constructieve politici de krachten bundelen.'

Zou u het nog een keer doen, een kabinet formeren met een minderheid in de Eerste Kamer?

'Ja, want mijn voorspelling is dat het de komende twintig jaar niet anders zal gaan, door de opkomst van SP en PVV. Die nemen geen verantwoordelijkheid. Jan Marijnissen rende, toen hij de kans kreeg in 2006, als een Zoef de Haas weg bij de onderhandelingstafel. De PVV maakte zich in 2012 uit de voeten toen het spannend werd. De opkomst van die partijen maakt de kans klein op een coalitie met een meerderheid in beide Kamers.'

U bent nu halverwege de rit. Bent u trots op dit kabinet?

'Ik ben pas trots als de crisis voor iedereen voorbij is. Zover zijn we nog niet. Het is gelukt om de noodzakelijke randvoorwaarden aan te brengen om Nederland structureel te versterken. We hebben de betaalbaarheid van ons zorgstelsel en de sociale zekerheid voor de komende tientallen jaren veilig gesteld. We stevenden af op een structureel financieel tekort van 4,5procent op lange termijn. Dat is een overschot van 0,5 procent geworden. Dat is spectaculair.

'Maar trots is niet gepast zolang nog ruim 600 duizend Nederlanders werkloos zijn. Mijn taak is: politieke duidelijkheid en stabiliteit bieden om de hervormingen echt tot een succes te maken. Opdat langzaam ook in de samenleving vertrouwen komt dat het werkt.'

Intussen heeft u wel een probleem met uw kiezers. Die lopen massaal weg. Snapt u dat mensen moeite hebben dit kabinet te volgen? Ze stemden op de PvdA, tegen marktwerking in de zorg. Ze kregen meer marktwerking. Ze stemden op de VVD, voor strafbaarstelling van illegalen. Ze kregen een generaal pardon. Ze stemden op de VVD en voor lastenverlaging. Ze kregen nivellering. Dat is onnavolgbaar en daar worden mensen cynisch van.

'Ik denk dat er iets anders aan de hand is. VVD en PvdA wisten dat het heel moeilijk zou worden. We moesten voor 51miljard euro verbouwen. De zorg, de sociale zekerheid, het onderwijs, de woningmarkt. Stel je het Haagse politieke complex voor als het wegennet, dan hebben we alle grote knooppunten tegelijkertijd op de schop genomen. Overal van die bordjes: hier omrijden, daar langzaam rijden. We hebben zekerheden aangetast. Dat raakt onze kiezers. We wisten dat we niet meteen de gladiolen zouden krijgen.

'Maar we zien ook dat het begint te werken. De economische groei trekt aan, meer dan waar ook in Europa. We zijn het meest exporterende land buiten de oliestaten. De huizenprijzen stijgen weer. Onze maakindustrie behoort tot de snelst groeiende van heel West-Europa, terwijl we tien jaar geleden nog dachten dat die industrie zou verdwijnen. Het is nu mijn taak die koers vast te houden. '

Mark Rutte. Beeld Robin De Puy

Uw meest cynische voormalige kiezers zitten waarschijnlijk in Groningen. U leidt een kabinet dat de winst van het gas boven de veiligheid heeft gesteld.

'Dat is simpelweg niet waar. Dat is knap geframed door een aantal tegenstanders...'

Door de Onderzoeksraad voor de Veiligheid.

'Daar zal het kabinet binnenkort zorgvuldig op reageren. Maar kijk wat Henk Kamp heeft gedaan. Als eerste minister in een lange reeks heeft hij de gaswinning naar beneden gebracht.'

U haalde in 2013 nog voor een recordbedrag uit de grond.

'In 2013 kwamen de nieuwe inzichten. De gaswinning is sindsdien al twee keer naar beneden gegaan. En we hebben nu ook al maatregelen genomen zodat we eventueel dit jaar verder kunnen verlagen. We zijn heel zorgvuldig allerlei onderzoeken aan het doen. Daarbij is veiligheid cruciaal. Maar we hebben ook het belang van de leveringszekerheid. Het is nou eenmaal een feit dat onze gasstellen en verwarmingen draaien op dat Groningse gas.'

De Groningers wachten op een groot gebaar van dit kabinet. Dat kunt u niet maken, want de overheid is nog steeds verslaafd aan het gas. U kunt niet zonder.

'Ik zit in deze baan om verstandige besluiten te nemen. Ik geloof niet dat iemand bepleit om de gaswinning helemaal stop te zetten. Minder gas zal een tegenvaller opleveren die we moeten wegstrepen tegen andere mee- en tegenvallers. We weten dat het aardgas een keer opraakt, maar dat zit in alle ramingen. En gelukkig groeit de economie. Dat heeft ook effect op onze financiën.'

Over het gas ontstonden behoorlijke irritaties tussen VVD en PvdA. Dat past in het beeld sinds de zomer. Na de daadkracht van het vorige parlementaire jaar, is er nu vooral gedoe. Het gas, de onenigheid over de lease-auto's, de ondergang van de zorgwet...

'Ik kan alleen maar zeggen dat het vertrouwen in de coalitie onverminderd groot is. Tussen mij, Halbe Zijlstra, Diederik Samsom, Lodewijk Asscher... Jeroen Dijsselbloem...'

Maar de daadkracht van vorig jaar is weggeëbd. In de komende maanden moet u een nieuw belastingstelsel in de verf zetten. Een politieke mega-operatie. Durft u zichzelf in de spiegel aan te kijken met de belofte: ik ben de man die daar met deze coalitie voor gaat zorgen?

'Ja. Wij komen met een nieuw stelsel dat voldoende draagvlak heeft. Meer werk, vereenvoudiging en lastenverlichting dat zijn de pijlers.'

Wij denken dat de PvdA na weer een oplawaai bij de verkiezingen te verzwakt is. De achterban is het zat, de samenwerking met uw partij.

'Ik denk niet dat ze daarom boos zijn. Ik denk dat mensen vooral kritisch zijn omdat wij zo ontzettend veel hebben aangepakt en niet iedereen de vruchten daarvan al kan plukken.'

Als u heel eerlijk bent, is regeren met CDA en D66 voor u veel makkelijker.

'Klopt. Dat heb ik altijd gezegd. CDA en D66 staan dichterbij. Maar ik kan er niks aan doen dat zij niet genoeg zetels haalden in 2012. De kiezer dreef VVD en PvdA in elkaars armen. Het land moet bestuurd worden. Ik ervaar de PvdA als betrouwbaar. Voorspelbaar.'

Maar nu zitten CDA en D66 in de lift. Een lonkend perspectief.

'Het heeft geen zin na te denken over de volgende coalitie terwijl we bezig zijn van deze coalitie een succes te maken.'

Een partij die ook in de lift zit, is de PVV. Die wordt misschien de grootste. Dan heeft u Wilders weer nodig.

'Samenwerking in de Kamer, bij het zoeken naar steun, is altijd een optie. Maar structureel samenwerken in een coalitie of in een gedoogconstructie: nee. Dat hebben we vorig jaar gezegd en dat blijft gelden zolang Wilders zijn minder-minder-minder-Marokkanenuitspraak niet herroept. Dan is en blijft samenwerking op structurele basis niet mogelijk. Hier ligt een blokkade.'

Dat verkleint uw coalitiemogelijkheden aanmerkelijk. Hebben wij hier dan toch een principe te pakken van de man die vaak het verwijt krijgt dat hij geen principes heeft?

'Wilders is een grens overgegaan. Het was geen kritiek op de islam, hij had het over een hele bevolkingsgroep. Zolang dat niet herroepen wordt, geldt onze blokkade.'

Nu we het toch over principes hebben. Wat vond u nou precies opgeblazen aan de affaire rond uw partijgenoot Mark Verheijen?

'Ik heb een les geleerd. Het was beter geweest als ik mij op dat moment had onthouden van commentaar. De sfeer die werd neergezet in de eerste publicatie, stuitte mij een tikje tegen de borst. Ik vond niet de feiten opgeblazen, maar wel het beeld dat aan het begin van dat artikel geschetst werd, dat heel tendentieus was...'

Vervolgens had uw partij dagen nodig om tot een onderzoek te komen. U had niet door hoe zwaar dit ligt.

'Ook dat is een les. Het was beter geweest als sneller om een onderzoek was gevraagd.'

Ook dit voedt het cynisme over de politiek. Acht op de tien VVD-leden vonden dat u verkeerd reageerde.

'De VVD heeft de hoogste standaarden op het gebied van integriteit. Dat is ononderhandelbaar. Maar dat betekent niet dat we een Kamerlid meteen, plop, laten vallen zodra er een artikel verschijnt. Dan gaan we dat eerst onderzoeken. Als ik nu naar het hele feitencomplex kijk, snap ik Verheijens besluit om op te stappen.'

Zelf bent u kraakhelder met bonnetjes. Die dient u niet in.

'Nee, maar ik ga nou niet over mezelf beginnen.'

U declareert niets. Waarom is dat?

'Ja, nou ja. Mijn salaris... Nee. Een andere keer, oké?'

Het is nu wel relevant.

'Iedereen maakt zijn eigen afweging. Je mag declareren. Ik doe het niet. Maar het is niet verboden. Als je het maar volgens de regels doet.'

Dit kabinet is nu halverwege de rit. Wanneer is uw premierschap eigenlijk geslaagd?

'We krijgen een mooier land als we mensen minder in de weg zitten. We zijn een land van trotse mensen. Die zijn fundamenteel sociaal, willen zich bekommeren om anderen.'

Intussen stort u veel mensen in onzekerheid. Niet iedereen kan of wil de boel in eigen hand nemen.

'We sluiten nou juist aan bij de trend in de samenleving dat mensen veel meer zelf oppakken en er voor elkaar staan als het nodig is. Dat is de kracht van de verbouwing in de zorg en de sociale zekerheid. Wie het niet kan, laten we niet zitten.

'Ik zie een liberaal land voor me. Met meer persoonlijke vrijheid, waardoor mensen zich vanzelf inzetten voor anderen. Meer zuurstof in de samenleving. En uiteindelijk dus ook een leuker land. Want we hebben gewoon een waanzinnig gaaf land, met zo veel energie en creativiteit.'

Hoe lang heeft u daarvoor nog nodig?

'Deze kabinetsperiode duurt tot maart 2017. In 2016 beslis ik of ik nog door wil. Als ik vandaag zou moeten beslissen, zou ik doorgaan. Dan ben ik morgen weer beschikbaar als lijsttrekker.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.