Interview

'Deze twaalf jaar hel moet ik mijn leven lang meedragen'

Justitiële dwaling

Het Spaanse hooggerechtshof heeft woensdag besloten de zaak van de veroordeelde Nederlander Romano van der Dussen te heropenen. Van der Dussen, die al ruim twaalf jaar vastzit wegens drie aanrandingszaken, wordt echter niet voorwaardelijk vrijgelaten. Zijn Spaanse advocaat zei: beken, dan kun je terug naar Nederland. Maar Romano van der Dussen weigerde. Alles wijst erop dat hij al twaalf jaar onterecht vastzit. 'Je wordt langzaam gek.'

De gevangenis op Palma de Mallorca, waar Romano van der Dussen vastzit. Beeld © Ruddy Gold

'Ik sta iedere dag op met maar één gedachte: dit wordt de laatste dag dat ik hier ben. Het is een nachtmerrie. Je wenst het je ergste vijand niet toe. Het gevoel dat het niet waar kan zijn wat me overkomt. Zoals wanneer je hoort dat iemand van je familie is overleden. Dat verschrikkelijke gevoel dat je dan hebt, maar dan dag in dag uit. Meer dan vierduizend dagen lang.

'De gevangenis is een hel. De kakkerlakken lopen hier in je bord met eten, dat zie je in Nederland niet. Zo word je langzaam gek. Ik slik drie geneesmiddelen per dag, antidepressiva. Kijk, dit is mijn receptenbriefje.'

Romano van der Dussen (42) toont zijn onderarm: in de lengterichting loopt een fors litteken. 'Drie keer ben ik na zelfmoordpogingen opgenomen in de psychiatrische afdeling.'

Het is een warme middag in Palma, hoofdstad van het toeristeneiland Mallorca. Hier zit Van der Dussen een straf uit wegens een verkrachting en twee aanrandingen met beroving die hij zou hebben gepleegd in de Andalusische kustplaats Fuengirola in 2003. Hij heeft altijd ontkend, en alles wijst erop dat hij slachtoffer is van een grote Spaanse justitiële dwaling. Ruim elf jaar heeft hij er al opzitten, van de vijftien jaar en zeven maanden die hem zijn opgelegd. Voor zijn eigen veiligheid verhuisde hij zes keer van gevangenis.

'Behalve de gevangenenbezoekster van de reclassering zie ik niemand. Al die tijd al niet. Geen familie, geen vrienden. Ik breng de dag alleen door in de cel, afgezonderd van de rest. Die jongens hier binnen weten alles van je, herkennen je meteen: jij bent een verkrachter, wat doe je hier anders als je niks hebt gedaan? Je wordt in elkaar geslagen. Ik kreeg een scherp geslepen tandenborstel op mijn keel gedrukt met het dreigement dat ze me zouden vermoorden. In de gevangenis van Castellón zat ik samen met terroristen van de ETA. Die jongens zaten zo lang vast dat ze toch niets hadden te verliezen.'

Rammelend politieonderzoek

In de nacht van 10 augustus 2003 worden drie vrouwen in de Andalusische kustplaats Fuengirola het slachtoffer van verkrachting, aanranding en beroving. De delicten vinden binnen anderhalf uur plaats, niet ver van elkaar en volgens hetzelfde patroon: op straat, met veel geweld.

Bijna drie weken later, op 2 september, pakt de politie in Benalmádena als verdachte de Nederlander Romano van der Dussen op. Hij is bij de politie bekend wegens vernieling en een aangifte door een vriendin wegens mishandeling.

Van der Dussen wordt, ondanks rammelende getuigenverklaringen en het ontbreken van een dna-match, op 25 mei 2005 veroordeeld tot vijftien jaar en zeven maanden gevangenisstraf door het provinciale gerechtshof van Málaga.

In november 2006 arresteert de Britse politie Mark Dixie wegens de brute moord en verkrachting in het Engelse Croydon van de 18-jarige Sally Anne Bowman in september 2005. Het dna van Dixie wordt door Interpol rondgestuurd in Europa. Er blijkt een match met het materiaal dat op een van de aangerande vrouwen in Fuengirola is aangetroffen. Dixie was ook in de bewuste periode in Fuengirola.

Maar de Spaanse politie wil een nieuwe dna-test. Die laat jaren op zich wachten. Pas dit jaar wordt het nieuwe dna-monster van Dixie afgeleverd. De uitslag: het 'dader-dna' is van Mark Dixie. Bij dat bewijs komt nu ook de schriftelijke bekentenis die Dixie over de verkrachting in Fuengirola heeft afgelegd.

Betonnen complex

Vakantievierend Europa luiert op het strand en zwemt in de kristalheldere zee. Maar daarvan dringt weinig door in de gevangenis van Palma, een grauw betonnen complex aan de rondweg van de stad. Het is bezoekuur. Hij komt aanlopen, bleek door gebrek aan zonlicht, maar niettemin opvallend energiek. Drie dagen later, en 1.800 kilometer verderop, zal de Brit Mark Dixie in een gevangenis in Durham een bekentenis afleggen die de onschuld van Van der Dussen zal bevestigen. Maar dat is dan nog niet bekend.

Onder zijn arm draagt hij een dik pak aan dossiers, brieven en krantenartikelen. Vanachter het dikke glas vertelt hij in hoog tempo het relaas van elf jaar gevangenschap, hij leest voor uit brieven aan de Spaanse pers en uit dossierstukken. Zijn Nederlands laat hem door de lange afzondering en het ontbreken van bezoekers geregeld in de steek. Vooral juridische termen kent hij beter in het Spaans, dat hij zichzelf met woordenboeken uit de gevangenis heeft aangeleerd om het Spaanse recht te begrijpen.

Eerder interview

In 2011 sprak de Volkskrant met Romano en zijn ouders naar aanleiding van een onderzoek dat het ministerie van Buitenlandse Zaken had laten uitvoeren. Lees het interview hier.

Waar was u in de nacht van 10 augustus 2003?

'Ik had een etentje met een vriend die was overgekomen uit Engeland en het echtpaar waar we inwoonden. Dat was in Benalmádena, 20 kilometer van Fuengirola, de kustplaats in Andalusië waar die aanrandingen plaatsvonden. Toen ik op 2 september door een politiepatrouille werd aangehouden heb ik direct hun telefoonnummers gegeven, maar ze zijn nooit gehoord, niet door de politie, niet door de rechtbank.

'Bij mijn arrestatie kreeg ik een behandeling waarbij de Zaanse verhoormethode verbleekt. Ik werd met mijn handen geboeid achter mijn rug in elkaar geslagen met een gummiknuppel. Geschopt en getrapt. Hier zie je nog het litteken van mijn gescheurde lip, en hier een naast mijn neus. Ik kon twee dagen amper lopen, plaste bloed, moest worden behandeld in het ziekenhuis. Ze wilden me een verklaring laten tekenen waarvan ik niets begreep zonder Nederlandse tolk.

'Ik werd uitgescholden: violador de mierda , hijo de puta ('vuile verkrachter, hoerenzoon', red.). Dat was misschien wel het ergste. Mijn moeder is als meisje verkracht. Daar is mijn halfzus uit geboren. Ik heb mijn hele jeugd meegedragen wat dat voor ellende heeft veroorzaakt. Mijn halfzus was het grote probleem in de familie. Het heeft ons gezin getekend. En nu werd ik uitgescholden voor verkrachter. Violador, dat woord vergeet ik nooit meer.

'Het hele onderzoek was een zooitje. Mijn alibi is nooit nagetrokken. De Oslo-confrontatie voldeed volstrekt niet aan de eisen die de Spaanse wet eraan stelt. De personen die worden opgesteld, moeten niet te veel fysieke verschillen tonen. Ik werd als noorderling neergezet tussen drie donkere Spanjaarden. De verklaringen van slachtoffers en getuigen op basis van de fotoboeken waren tegenstrijdig, deugden niet. Er zijn geen vingerafdrukken genomen van de geroofde tasjes en kleding. Ik sta nergens op bewakingsvideo's.'

Bent u daarom altijd blijven ontkennen de verkrachting en aanrandingen te hebben gepleegd?

'Mijn pro-deoadvocaat zei toen ik hem voor het eerst op de rechtszitting zag: 'Je kunt beter schuld bekennen, dan krijg je zeven jaar en kun je op zeker moment je straf in Nederland uitzitten. Anders krijg je misschien wel twintig jaar. Dat soort deals met justitie voor een bekentenis bestaan hier in Spanje.' Ik zei: weet je wat, laten ze me desnoods maar honderd jaar geven, want ik heb het niet gedaan. Ik weigerde schuld te erkennen voor die aanrandingen. Het belangrijkste was daarbij: hoe zou ik als zogenaamde verkrachter ooit mijn familie onder ogen kunnen komen?

'Dat ik geen schuld beken, is me duur komen te staan. In al die elf jaar heb ik nog nooit verlof gehad, ik heb nooit de gevangenis verlaten. Dat komt doordat ik niet voldoe aan de voorwaarden: schuld bekennen, spijt tonen en meedoen aan een behandelprogramma voor verkrachters. De psychologen die me behandelden, zeiden dat dat moest. Brieven schrijven aan de slachtoffers dat het me spijt wat ik gedaan had en zo.

'Natuurlijk kan ik dat niet schrijven. Stel je voor, met wat mijn eigen moeder is overkomen. Dan kwam ik ook niet in aanmerking voor strafvermindering, zeiden ze. Normaal is het zo in Spanje dat je na driekwart van je straf te hebben uitgezeten op vrije voeten komt, maar dat miste ik hierdoor dus ook.

'Het is een marteling: je weet dat je onschuldig bent, maar tijdens je behandeling proberen die psychologen je iedere keer van het tegendeel te overtuigen. Alsof je telkens weer opnieuw terecht moet staan. Ze hebben mijn leven kapotgemaakt.'

De politie arresteerde u, omdat u al eerder was opgepakt vanwege geweldpleging. Ook uw eigen vader noemt u geen lieverdje toen u nog in Nederland woonde.

'Nee, ik was geen makkelijke jongen. Ik ben verslaafd geweest, ging om met de verkeerde mensen. Ik ben in 1999 naar Spanje gegaan, nadat ik was afgekickt. De enige manier om dat vol te houden, was weg te gaan van de vrienden die ik toen had. Ik wilde een nieuwe start maken. Ik heb hier baantjes gezocht.

'Mijn vader kan wel zeggen dat ik een probleemkind was en dat was ik ook. Maar het was de kinderbescherming die me uit huis heeft geplaatst. Mijn zus was het grootste probleem in huis.'

Waarom is u het uitzitten van de straf in Nederland geweigerd?

'Al jaren terug heb ik een overplaatsing aangevraagd met een beroep op de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen (WOTS). Maar meneer Fred Teeven (destijds staatssecretaris van Justitie, red.) weigerde dat toen, omdat ik na al die tijd in Spanje niet meer voldoende banden met Nederland zou hebben, alleen nog maar een postadres. Alsof mijn familie daar niet woont. Het laatste verzoek is afgewezen vanwege een herzieningsverzoek. De WOTS wordt alleen toegepast op zaken die definitief afgerond zijn. Dus ik zit hier klem.

'Mijn moeder heeft, toen ze hoorde dat ze kanker had, een brief geschreven naar justitie: of ik haar kon bezoeken. Ze was toen al te zwak om te reizen. Of ik overgebracht kon worden. Desnoods een videoconferentie vanuit de gevangenis, dat was best te organiseren geweest. Dat verzoek is afgewezen, omdat ik geen schuld bekend heb. Ik heb geen afscheid van haar kunnen nemen. Ik vind dat onmenselijk.'

Is er iemand in het bijzonder die u het kwalijk neemt dat u hierin terecht bent gekomen?

'De politie van Fuengirola. Ze wilden snel een verdachte hebben, de zaak oplossen. Onopgeloste zaken zijn niet goed voor je naam als politiekorps. En dan zie je vaker: het onderzoek wordt een rommel. Ze hebben er alles aan gedaan om mij te grazen te nemen. Het ergste van dat alles is dat toen ik gearresteerd werd in september 2003, Mark Dixie nog in Fuengirola zat (de Brit die een paar dagen geleden een bekentenis heeft afgelegd in de zaak, red.). De politie heeft dus de echte dader laten lopen. En dat is niet alleen erg voor mij. Als ze hun werk goed hadden gedaan, dan was Sally Anne Bowman nu nog in leven geweest - zij is in 2005 door hem vermoord. Dat is ook wat haar moeder, Linda Bowman, de Spaanse politie verwijt.'

Wat gaat u doen als u vrijkomt?

'Natuurlijk hoop ik dat ik hier morgen weg ben. Maar ik heb alle vertrouwen in de Spaanse justitie verloren. Het is een corrupte bende, die elkaar de hand boven het hoofd houdt. Als ik vrijkom, zal ik naar Nederland gaan. Ik kom in een wereld die totaal anders is geworden, neem alleen al de snelle mobiele telefoons waar de bewakers hier mee rondlopen. Er zit zelfs internet op. Het zal wennen zijn.

'Ik ga zeker een schadevergoeding vragen. Maar die jaren tussen mijn 30ste en 42ste krijg ik daar niet mee terug. En ook niet dat ik geen afscheid van mijn moeder heb kunnen nemen. De hel waar ik door ben gegaan, maak je er niet door ongedaan. Dat zal ik altijd met me mee moeten dragen.

'Ik kom zeker terug naar Spanje. Ik heb een aantal televisieprogramma's waar ik wil vertellen van de misstanden bij justitie hier in het land. Ik wil mijn verhaal opschrijven voor een Spaans weekblad. Mijn verhaal moet worden verteld, zodat het nooit meer kan gebeuren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.