'De pijn wordt milder met de jaren'

Het verlies van de toekomst. Zondag, Ned. 2, 20.05 uur. Stills. Zondag 2 april, Ned. 2, 20.05 uur...

Ieder jaar doen vijftienduizend jongeren een poging tot zelfdoding. In de leeftijd van 15 tot 24 jaar sterven jaarlijks 150 jongens en meisjes als gevolg van suïcide. Bij meisjes is het de derde doodsoorzaak, bij jongens zelfs de tweede. Met deze tekst begint de Veronica documentaire Het verlies van de toekomst.

Drie moeders vertellen over de onverwachte en schijnbaar onafwendbare dood van hun kind. De beelden van de moeders worden afgewisseld met foto's van hun opgroeiende, mooie en blije kinderen. Wat betekent het voor de omgeving, als een jongvolwassene een einde aan zijn of haar leven maakt? Kon de omgeving de naderende dood niet zien aankomen en hem of haar weerhouden deze keuze te maken? Is het besluit te begrijpen en misschien zelfs te respecteren? Maar vooral: wat drijft iemand die nog een hele toekomst voor zich heeft, tot zo'n beslissing?

Op die laatste vraag krijgt de kijker geen antwoord. De dode kan het niet meer vertellen en de omgeving kan er alleen maar naar gissen. Enkele jaren geleden praatten jongeren bij wie de poging tot suïcide was mislukt, in het televisieprogramma Ik wil wel dood, zelf over die periode en over hoe ze daar nu op terug kijken. Roel van Dalen, de maker van Het verlies koos voor de moeders, voor hun emoties.

Het schuldgevoel is na vijf jaar weggeëbd, het machteloze gevoel is er soms nog en ook het heftig verlangen naar het kind. 'Ik had meer moeten doen', zegt een moeder. 'De pijn wordt milder met de jaren.' 'Terugkijkend kun je zeggen dat ik er rijker van ben geworden. Maar dat mogen ze zo krijgen, als mijn zoon er weer zou kunnen zijn.'

Of de documentaire het jonge Veronica-publiek zal aanspreken, is de vraag. De film moet het niet hebben van de beelden - de gezichten van de moeders, gelardeerd met zwart-wit foto's van hun kinderen - maar van de tekst; de emoties van moeders die het allemaal niet kunnen bevatten. De vraag is hoeveel binding jongeren daarmee voelen.

De documentaire geeft wel een goed beeld van de gevolgen voor de nabestaanden, die als donderslag bij heldere hemel geconfronteerd worden met de zelf gekozen dood van hun kind. Twee moeders vinden troost in religie; een gelooft nu in reïncarnatie.

Op de vraag of ze boos zijn op hun kind, zeggen ze 'begrip te hebben. Hij was zo doodongelukkig.' Een moeder vindt dat haar zoon zijn 'taak niet heeft afgemaakt. Ik bid voor hem. Misschien heeft hij het nog moeilijk. Maar ik hoop dat hij zijn rust heeft gevonden.'

Niet iedereen krijgt de kans goed afscheid te nemen en dat weegt zwaar. Een moeder ziet haar zoon de volgende dag terug. 'Ik had hem graag vast gehouden toen hij nog warm was', zegt ze. Een ander wast haar dochter 'met mijn tranen'.

Het verlies van de Toekomst is het eerste deel van een tweeluik. Volgende week zendt Veronica Stills uit, een docu-drama van Mijke de Jong. De door acteurs en actrices nagespeelde werkelijkheid gaat over Theo, een soms overdreven vrolijke, soms sombere jongen die een huis deelt met vrienden. Hij is kwetsbaar. Soms 'maakt hij het even niet'. Hij doet dan een beroep op de anderen, die niet altijd de energie op kunnen brengen om zijn eenzaamheid op te lossen.

Stills slaat op de Polaroid-kiekjes die Theo van zijn huisgenoten maakt en in de vorm van een levensboom aan de muur prikt. Hun leven is volop in beweging. Als er een vriend afstudeert en twee vriendinnen voor werk naar het buitenland vertrekken, lijkt de groep uit elkaar te vallen. Voor Theo valt de bescherming weg. Hij maakt een einde aan zijn leven. Het tragische en onbegrijpelijke is, dat hij pas na vier dagen wordt gevonden.

De Leidse hoogleraar prof. dr R. Diekstra vindt dat Veronica met het uitzenden van Stills een groot risico neemt. Kwetsbare jongeren die rondlopen met zelfmoordplannen zouden door het zien van de film wellicht hun plannen (eerder) kunnen uitvoeren. Veronica zegt dat Stills geen voorlichtingsfilm is, maar drama.

Suzanne Baart

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.