Opinie

'De nadruk leggen op fiscale discipline is dwaas idee'

Snel bezuinigen tijdens een recessie werkt averechts. De logica daarvan wordt met recente ervaring in Portugal nu ook bevestigd door een onderzoek uit onverdachte bron: het IMF. Dat betoogt journalist en RTLZ commentator Hans de Geus.

De door muntenhandelaar Erik de Ruiter uit Klaaswaal, in verband met de financiële crisis in Griekenland, geslagen Griekse euromunt van nul euro. De munt, is geen wettelijk betaalmiddel en wordt weggegeven aan klanten. Beeld ANP

De stelling dat snel en hard bezuinigen door overheden voor een land de snelste weg uit de crisis, en voor de EMU een oplossing voor het schuldenprobleem is, zakt steeds meer door het ijs. Beleid dat oppervlakkig gezien doet denken aan snel aanpakken, is in feite erger maken en doorschuiven van de problemen.

In het Griekse geval konden we ons nog voorstellen dat onwil, corruptie en problemen met belastinginning redenen waren waarom het land maar steeds verder in de problemen komt, hoe harder de aanpak is. Maar nu ook uit de laatste cijfers over het goedwillende Portugal blijkt dat de finish steeds verder uit zicht raakt naarmate het land harder met de zweep krijgt, moeten we ons toch eens achter de oren krabben over de gekozen aanpak.

Denkfout
De voornaamste denkfout die achter de ferme bezuinigingsretoriek schuilt, is ontkennen dat een land uit meer bestaat dan een huishoudboekje van de overheid. Er is ook nog een private sector, de gezinnen en de bedrijven waar het feitelijke geld wordt verdiend, met zijn eigen tekort- en schuldendynamiek. En er is een relatie met het buitenland.

Om met het laatste te beginnen: de voornaamste reden waarom Griekenland, Spanje en Portugal het zo moeilijk hebben is hun handelstekort. Er gaan jaarlijks meer euro's de grens over dan er binnenkomen, omdat de export lager is dan de import. Dit tekort is per definitie gelijk aan het tekort dat de overheid en de private sector van een land samen hebben. Een overheid die dan stug zijn deel van het tekort terug wil brengen, ontkent deze samenhang als het ware en tracht door bezuinigen en belastingverhoging het tekort van het land als geheel bij de gezinnen en bedrijven neer te leggen. Dat pakt in die zin goed uit dat de import door verarming terugvalt, waardoor het handelstekort daalt.

Maar door diezelfde verarming neemt het overheidstekort, waar de bezuinigen om begonnen waren, niet af, omdat de belastingopbrengsten teruglopen. Vestzak/broekzak dus, of eigenlijk nog erger, want met het krimpen van de economie wordt de schuldquotum van de overheid er alleen maar slechter op.

En passant worden door de lagere import natuurlijk de handelspartners geraakt in hun export. In meerderheid zijn dat andere EMU-lidstaten, zodat uiteindelijk iederéén verliest. Dit zien we nu terug in de aanhoudende krimp voor de Eurozone.

Medicijn
Maar ook een land zonder al te groot handelstekort als Italië, en zelfs voor overschotlanden als Nederland is te snel bezuinigen als de economie toch al krimpt niet het juiste medicijn. Dat zijn, naast linkse praatjes, ook keiharde bevindingen van een recente studie van mensen die bewezen hebben echt niet voor bittere pillen terug te schrikken: het IMF. Bezuinigen door overheden om de totale schuld van een land terug te brengen werken alleen als ze geleidelijk gebeuren in tijden van groei.

Voor een overschotland als Nederland is het zo mogelijk nog dwazer om per se het stukje economie dat door de overheid wordt uitgemaakt in balans te willen brengen. Voor zover er een 'probleem' is, is het dat overheid, gezinnen en bedrijven samen teveel sparen. Dit spaaroverschot is te zien als onbenut consumptie- en investeringspotentieel, oftewel een lekker stuk taart dat we niet opeten. Een bezuinigende overheid maakt in eerste aanleg dit 'spaarprobleem' alleen maar groter (nog meer taart over), en zorgt in tweede instantie dat de taart die we in eerste instantie al niet lekker opaten, nu langzaam buiten de koelkast laten bederven.

Zonde voor ons, maar een echt probleem voor de tekortlanden waar wij minder taart bestellen. En helaas zitten die handelspartners niet op Mars, maar zijn de meeste onze eigen makkertjes binnen de EMU waar we ons lot aan hebben verbonden. Hier komt een ander stuk retoriek om de hoek kijken dat door 'verstandige' bezuinigers wordt gebezigd: stimuleren van een kleine open economie als de onze heeft weinig zin, want lekt grotendeels weg naar het buitenland. Maar dat buitenland zijn we in grote mate zelf. We zijn niet wij (Holland) maar Wij (Eurozone), of we het nou leuk vinden of niet.

Steun
Dat we in hetzelfde schuitje zitten haalt nóg een misvatting onderuit, namelijk dat we ooit onze steun aan tekortlanden als Griekenland en Portugal terug zullen zien. Blijvende handelsverschillen binnen een monetaire unie vereisen een permanente transfer als verevening van overschotlanden naar tekortlanden.

Binnen Nederland, tussen provincies, gebeurt dat ook; er stroomt permanent geld van de Randstad naar Limburg en Gelderland, en voor zover je de aardgasbaten aan Groningen zou toerekenen, ook vanuit die provincie naar alle anderen. Maar binnen Nederland wordt die verevening niet expliciet gemaakt omdat bijna alle belastingen via Den Haag lopen, en aldaar worden herverdeeld.

Brussel vervult die rol nu (nog) niet. Binnen de EMU neemt die verevening daarom de vorm aan dat elke aflossing van steunleningen door tekortlanden alleen maar kan plaatsvinden met nieuwe leningen die we zelf fourneren. Dat blijft zo, zolang we geen begrotingsunie hebben: niet een of twee steunrondes, maar wellicht decennia. Doormodderen en ten onrechte de nadruk leggen op fiscale discipline, heeft alles te maken met doorschuiven, en weinig met aanpakken.

Hans de Geus is journalist en RTLZ commentator.


 
De voornaamste denkfout die achter de ferme bezuinigingsretoriek schuilt, is dat een land uit meer bestaat dan een huishoudboekje van de overheid.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.