'De laatste inca' strijdt voor socialer Peru

Drie maanden geleden bungelde Alejandro Toledo onderaan in de peilingen. Maar nu, drie dagen voor de verkiezingen in Peru, is de econoom die jaren voor de Wereldbank werkte opeens de enige die 'keizer' Fujimori van de troon kan stoten....

Zijn aanhang is trots. Toledo is een cholo (mesties uit de stad) met succes. Een schoenpoetsertje dat dankzij het voetbal een studiebeurs kreeg, een academische graad in Stanford haalde en een Belgische huwde. Een sprookje, schrijven journalisten. De laatste inca, zeggen zijn aanhangers. En hij is econoom, dus zal hij hun vast werk kunnen bezorgen.

Dat van die inca vindt Toledo mooi. Want carajo (verdomme), hij is een indiaan. Koppig en moedig. Peru moet veranderen en daar zal hij voor zorgen. Carajo, wat een mensen, gromt hij als hij de menigte met spandoeken ziet die hem tussen de maïsplanten bij de landingsbaan opwacht.

Het zoveelste stadje, de zoveelste toespraak. Alejandro Toledo, net 54 en nog geen 1,60 meter lang, nam een half jaar vrij als universitair docent en is op toernee. Eerst was het hobbelen in een auto. De campagnekas bestond uit donaties van burgers: drie gulden hier, een daalder daar. Geen ondernemer durfde bij te dragen, uit angst voor de geheime dienst. Nu reist Toledo met twee vliegtuigjes. Zelfs de Spaanse multinational Telefonica wil hem sponsoren.

Het blijft afzien. Om drie uur 's nachts was hij thuis, om elf uur zit hij weer in de lucht. 'Pure adrenaline' stroomt er door zijn aderen. Vijfenzestigduizend razend enthousiaste mensen bracht hij vorige week op de been in Iquique, bij de Braziliaanse grens. Wie zou daar niet high van worden?

Toledo is populairder in de provincie dan in Lima, waar de regering dankzij gaarkeukens en gratis melk veel steun geniet in de sloppenwijken. De provincies voelen zich verwaarloosd. Als zoon van een arme Andesboer kan hij dat goed begrijpen. Hij is van nature een 'rebel tegen het centralisme'.

President worden was zijn levensdoel. 'Ik kan ook boeken schrijven over armoede, maar dan zou ik ongelukkig worden.' De dienstreizen naar Afrika en Latijns-Amerika gaven vorm aan zijn visie op een beter Peru. 'Noem mij een dromer, maar ik wil het sociale gezicht van Peru veranderen.'

Vijf jaar geleden washij ook kandidaat. Toen eindigde hij als verre derde. Het staatsapparaat van Fujimori schoot hem met anti-propaganda als een kleiduif uit de lucht - net als het nu met twee andere tegenkandidaten heeft gedaan. Toledo is overgebleven als het enige alternatief voor Fujimori.

Terwijl het vliegtuig naar de startbaan taxiet neemt Toledo de post door: verzoekschriften, klachten en voorstellen - met een knipoog: 'eerbare en oneerbare'. Naast hem neef Jorge, de campagneleider, die met drie zaktelefoons afspraken regelt.

Om de zes weken veranderen de presidentskandidaat en zijn medewerkers van telefoonnummer, want ze worden afgeluisterd. De achttien politieagenten die de regering hem aanbood heeft Toledo geweigerd, hij zou zich nog onveiliger voelen. Hij heeft eigen lijfwachten, die meereizen in het tweede vliegtuigje.

Hij weet van een plan om hem te vermoorden; het moet een ongeluk lijken. 'Er is in Peru een duistere macht met veel geld.' Hij wil de politiestaat van Fujimori ontmantelen. Rechters beter betalen. De rechterlijke macht onafhankelijk maken. Corruptie vervolgen. 'Je kunt niet op eieren gaan zitten zonder ze te breken', zegt de kandidaat. In 1996 was Toledo een van de gijzelaars in de Japanse residentie. Toen heeft hij niet aan doodgaan gedacht. En nu? Nu wel. De cabine zindert van de pathos. Vijfhonderd jaar na de Spaanse kolonisatie 'de eerste' indiaanse president van Peru zijn. 'Voor zo'n droom ben ik bereid te sterven.'

Huanuco is de bestemming. Tienduizend inwoners, een rivier en een asfaltweg. De illegale cocateelt zorgde voor rijkdom, totdat onder Amerikaanse leiding de gifsproeicampagnes begonnen. Huanuco is corruptie. Wie een baan wil als onderwijzer betaalt vijfhonderd dollar (vast tarief) aan het parlementslid uit de regio van Fujimori's partij. Een baan bij de gemeente kost minimaal tweeduizend dollar. Wie lastig is, wordt gearresteerd.

De brandweersirene gilt en de fanfare met gebutste trompetten zet in als Toledo zwaaiend in de deuropening van het vliegtuigje verschijnt. Dan stort hij zich handenschuddend in de menigte. Carajoooo. Honderden toeterende auto's begeleiden de laatste inca naar de stad. Onderweg zijn er vlaggen, applaus, confetti en bloemen. Maar ook water, modder en eieren. Twintig soles (twaalf gulden) kregen de demonstranten in Huanuco voor hun smijtwerk. Van wie? Van de partij van Fujimori natuurlijk.

Vanaf de laadbak van een oude vrachtwagen spreekt Toledo de menigte toe. Het gaat vooral over 'waardigheid' en over werk. Hij wil geen melk geven, maar banen. Hij belooft hulp voor de boeren en de tussenhandel wil hij uitschakelen. Ondertussen beent hij onrustig van links naar rechts. 'Geen groot spreker, nul charisma,' vonnist een Duitse journalist. Maar het publiek geniet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.