Column

'De kiezer' wordt weer van stal gehaald en voor talloze karretjes gespannen

Jonathan van het Reve buigt zich over 'de boodschap van het volk'

'Niemand weet waarom ik heb gestemd wat ik gestemd heb ik kan het zelf al nauwelijks uitleggen.'

Het stof daalt neer en het is weer zover: de kiezer heeft gesproken. Een van mijn eerste columns op deze plek, vlak na de vorige verkiezingen, ging al over dat malle cliché: het idee dat 'de kiezer' of 'het volk' met de uitslag een soort 'boodschap' heeft gestuurd aan 'de politiek' en dat die boodschap er vervolgens door de juiste experts wel eventjes kan worden uitgefilterd.

Onzin, natuurlijk; niemand weet waarom ik heb gestemd wat ik gestemd heb - ik kan het zelf al nauwelijks uitleggen. Mijn medestemmers ken ik niet. We hebben niet overlegd, er was geen plan. We kozen gewoon, ieder voor zich, en zeker niet als rationeel geheel. Het enige wat je dus kunt zeggen is dat er een heleboel verschillende mensen zijn gaan stemmen, en dat ongeveer 21 procent van die mensen voor de VVD heeft gekozen, 13 procent voor de PVV, 12 procent voor het CDA, enzovoorts. Meer niet.

Maar ja, dan ben je wel erg snel uitgepraat. Dus wordt ook deze keer 'de kiezer' weer van stal gehaald en voor talloze karretjes gespannen. Zijn boodschap is, zoals altijd, helder: Rutte verdient een beetje straf, dat is logisch, maar als premier is hij, volgens de kiezer, nog altijd geschikter dan Wilders of Buma. Jesse Klaver moet een serieuze kans krijgen, zo heeft de kiezer duidelijk gemompeld, en ach: Baudet en Hiddema mogen elk een zeteltje, want blijkbaar heeft de kiezer ook gevoel voor humor.

Zulk gebabbel lijkt onschuldig, maar die narratieve manier van denken kan de formatie wel echt beïnvloeden. Want omdat 'de kiezer' opeens zo'n fan is van GroenLinks (van 4 naar 14 zetels), ligt het voor de hand dat die partij gaat meepraten. De SP (van 16 naar 14 zetels) kreeg weliswaar meer stemmen, maar dat is ouwe meuk: als de kiezer had gewild dat Roemer zou meeregeren, was de SP wel gegroeid in plaats van gekrompen. Keihard, maar zo is de kiezer. De PvdA (9 zetels) moet al helemaal zijn bek houden trouwens - de kiezer is duidelijk wóédend op de PvdA - in tegenstelling tot de kleine christelijke partijen (samen 8 zetels), want die zijn mooi stabiel gebleven.

Op die manier, vanwege al die mysterieuze bedoelingen van de niet-bestaande opperkiezer, worden stemmen op krimpende partijen dus als inferieur beschouwd, alsof de laatste trouwe PvdA'ers bijvoorbeeld minder waard zijn dan mensen die telkens met de nieuwste windjes meewaaien.

Zo gaat het elke keer, ook nu. Dat stukje van mij uit 2012 heeft niets geholpen. Mensen blijven patronen en bedoelingen ontdekken waar ze niet zijn; zo is religie ook ontstaan. Iemand wees mij er ooit op dat een schrijver die zuchtend zijn hoofd schudt om het de lezer nog één keer uit te leggen, meestal niet zo fijn is om te lezen. Dat klopt, maar nu heb ik het lekker toch gedaan.

Als troost beloof ik u dat het niet nog eens zal gebeuren: dit was helaas mijn laatste column in de Volkskrant. En ik weet dat 'de lezer' niet bestaat, maar toch ga ik u missen.

op Twitter: @JvhReve

Meer over