'De jongenscrisis in het onderwijs is een internationale ramp'

In de rijke westerse landen presteren meisjes op school beter dan jongens. Dat is een groeiend probleem, stelt Ferry Haan. 'We moeten de verschillen tussen jongens en meisjes niet ontkennen, maar koesteren.'

Jongens op het schoolplein.

Boys Adrift, jongens op drift, zo heet het boek van de Amerikaanse wetenschapper Leonard Sax. Hij geeft vijf verklaringen voor de ongemotiveerde en slecht presterende Amerikaanse jongens.

'Worden jongens gediscrimineerd in het Zweedse hoger onderwijs?' is de vraag in een ander wetenschappelijk onderzoek. In weer andere landen zijn soortgelijke titels te vinden, want jongens zijn overal een probleem. Jongens presteren relatief slecht in het onderwijs. Slecht in vergelijking met meisjes.

De discussie van de afgelopen weken over de prestaties van jongens in het Nederlandse onderwijs is niet uniek. De jongenscrisis heeft zich over alle ontwikkelde landen verspreid. Of beter, bijna alle ontwikkelde landen. Volgens de Organisatie van Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) zijn er nog twee lidstaten waar jongens in het voortgezet onderwijs duidelijk beter presteren dan meisjes. Zwitserland en Turkije zijn de enige van de 26 OESO-lidstaten waar meer jongens dan meisjes de hoogste niveaus in het voorgezet onderwijs volbrengen. Het is natuurlijk niet toevallig dat beide landen niet bepaald bekend staan als feministische bolwerken.

In de andere lidstaten van de club van rijke landen, doen meiden het beter tot veel beter dan de jongens, zo blijkt uit het jaarlijkse OESO-studie Education at a Glance. In Denemarken, IJsland, Nieuw-Zeeland, Noorwegen, Portugal, Spanje en OESO-partner Slovenië doen de jongens het erg slecht (of de meiden het erg goed). In deze landen halen 10 procentpunt meer meiden het hoogste middelbare schoolniveau. Nederland heeft deze dubieuze kopgroep nog niet gehaald, maar dat gaat niet lang meer duren, wanneer we zo doorgaan.

Hormonenspiegels
De verklaringen voor de slechte prestaties van jongens in de ontwikkelde landen liggen voor hand. Mannelijke kwaliteiten komen niet tot hun recht in ontwikkelde diensteneconomieën. Het onderwijs is internationaal gefeminiseerd. Hierbij worden methoden gebruikt waarin meisjes floreren. Tegelijkertijd heeft nagenoeg elke jongen in dit deel van de wereld onbeperkt toegang tot internet en computergames. Afleidingen genoeg.

Sax, auteur van Boys Adrift, wijst ook op de ADHD-medicatie die nagenoeg alleen aan jongens gegeven wordt. De diagnose ADHD wordt bij meisjes immers veel minder vaak gesteld. Hier bovenop is ons milieu vervuild met stoffen die lijken op het vrouwelijke hormoon oestrogeen. Hierdoor zou onze ontwikkelde samenleving letterlijk 'giftig' zijn voor jongens, aldus Sax. De jongenshersens worden beschadigd door Ritalin; de hormonenspiegels worden geraakt door oestrogeen, aldus de Amerikaanse wetenschapper. Dit laatste punt gaat misschien wat ver, maar het is wel zaak om goed uit te zoeken waar het mis gaat met de jongens. Gelukkig springt de wetenschap er nu bovenop in binnen- en buitenland.

Op 1 oktober opent het Studiecentrum 'JongensTalent' bij het onderwijsadviesbureau APS. In dat centrum moet alle kennis over de verschillen in lesgeven aan jongens en meisjes worden samengebald. Zelf zal ik mij vanaf 1 januari met de Universiteit van Amsterdam storten op experimenten waarmee we de jongens hopelijk aan de praat krijgen.

Ballen gooien
Sommige pogingen komen nog niet erg serieus over. In het NOS-journaal zag ik een juf onhandig met ballen gooien naar jongens die daarna vragen moesten beantwoorden. Dat lijkt mij niet de weg. Jongens moeten wel kunnen bewegen.

Deze week ben ik begeleider op een 'timmerdorp' in mijn gemeente. Teams van jongens en van meisjes tussen 9 en 13 jaar oud gaan helemaal los op de stapels hout. Hier kun je niet om de verschillen tussen de meisjes en jongens heen. De meiden beginnen kapstokken te maken, zodra er één wand overeind staat. Ze willen tafels met kleedjes daarop. De gordijnen worden ook niet vergeten. De jongens willen maar één ding. Zo snel mogelijk omhoog met de hut. Twee, drie etages moeten erop. Ze maken de mooiste bouwwerken en overwinnen allerlei problemen. Maar na drie dagen liggen hun spullen nog wel steeds op de grond, in een plas. De meisjes doorstaan ondoorgrondelijke conflicten en zitten tevreden in hun compleet ingericht huisjes. Beide groepen hebben prachtig werk geleverd. Ze zijn echter totaal anders gemotiveerd. Ze hebben compleet andere doelen en ze bereiken deze op een totaal andere manier. Deze verschillen moeten we niet ontkennen, maar koesteren. Als resultaat krijgen we prachtige bouwwerken, zowel van buiten als van binnen.

Onderschat ondertussen de internationale jongenscrisis niet. De rellen in Londen van deze zomer zijn wellicht een vingerwijzing.

Ferry Haan was jarenlang redacteur bij de Volkskrant en geeft nu les op een middelbare school.