'De Jager moet rug nog even recht houden'

Minister Jan Kees de Jager van Financiën laat eurosceptici zien dat de Brusselse tanker wel degelijk valt bij te sturen.

Minister Jan Kees de Jager. Beeld afp

De EU is niet populair bij het volk en Jan Kees de Jager is dat steeds minder bij de eurominnende vaderlandse elite. Hij staat namelijk eigenhandig een snelle 'Europese' oplossing van de Griekse schuldencrisis in de weg. Als de Griekse schuld volledig wordt ge-europeaniseerd, lees: overgenomen door de Europese belastingbetaler, behoudt de markt vertrouwen in de euro. Bankiers en beleggers zijn namelijk best bereid wankele eurolanden geld te lenen, als ze maar zeker weten dat ze hun geld terugkrijgen.

Die garantie is echter niet de oplossing, maar juist het probleem. In het eerste eurodecennium kon Griekenland lenen tegen een aanzienlijk lagere rente dan die uit het drachme-tijdperk. Dat, ondanks de euroregels die stelden dat elk land zijn eigen broek moet ophouden en dat in Griekenland nog niet veel ten goede was veranderd. De financiers gokten erop dat de eurolanden elkaar toch wel te hulp zouden schieten.

Tot dusver hebben ze daarin gelijk gekregen. Sinds de Griekse schuldenlast onhoudbaar is geworden, hebben de Europese Centrale Bank en eurolanden trouw de Griekse schulden overgenomen van de banken, vermogensbeheerders en pensioenfondsen. Zo ziet de financiële sector het graag: in goede tijden zij de winsten, in slechte tijden de belastingbetalers de verliezen. Met de nieuwe steunronde voor Griekenland naderde deze overheveling van private (oninbare) vorderingen naar publieke balansen haar voltooiing. Maar toen vonden de financiers Jan Kees de Jager op hun weg.

Chagrijnig
Goed, een eervolle vermelding is op zijn plaats voor Ronald Plasterk, financieel woordvoerder van de PvdA. Chagrijnig dat zijn partij weer eens een impopulaire maatregel aan een meerderheid mocht helpen, stuurde hij zijn minister van Financiën met een stevige opdracht naar Brussel: private partijen betalen mee, of Nederland doet niet mee.

Ook Duitsland en Finland voelden hier wel voor. De zuidelijke landen niet en ook de ECB was tegen. De private bijdrage aan een Griekse steunoperatie zou door de kredietbeoordelaars als een wanbetaling kunnen worden opgevat. Volgens de eigen regels mag de ECB geen leningen van door hen als failliet geoormerkte landen als onderpand accepteren, waardoor Griekse banken massaal om zouden vallen. De ECB kan deze regel eenvoudig aanpassen, maar vindt dat het de afgelopen jaren al te veel regels terzijde heeft geschoven.

Failliet
Het draaide uit op een klassiek Europees compromis: de eis van een 'vrijwillige' bijdrage van de private sector. Helaas meldden de (private) Amerikaanse kredietbeoordelaars niet te geloven in 'vrijwillige' bijdragen: Wie neemt immers vrijwillig een verlies? En dus is elke private bijdrage een reden het failliet over Griekenland uit te spreken.
Volgens De Jager restte er nog één optie: een onvrijwillige bijdrage. En inderdaad, waarom niet? Iedereen weet dat Griekenland zijn schulden niet volledig kan afbetalen. Noem het wat je wilt, desnoods failliet.

Direct gaven de kredietbeoordelaars ook Portugal en Ierland een lagere beoordeling, en ging de Italiaanse rente stijgen. Want meebetalen aan verliezen, daar hadden de beleggers niet op gerekend. Nieuwe leningen voor Portugal, Ierland en Italië zouden daarmee een stuk lastiger worden. Anders dan Griekenland voor de crisis, zijn Portugal en Ierland wel hard bezig hun tekorten weg te werken. Als ze op koers blijven, is dat richting economisch herstel, niet faillissement. Dus is er geen reden de rente nu op te jagen.

De oplossing ligt voor de hand. Stel leningen, gegeven in de periode dat een land een verantwoord begrotingsbeleid voert, vrij van de plicht mee te betalen bij een eventueel faillissement. Immers: toen de lening werd verstrekt, was het land op de goede weg. De oordelen van IMF en Europese Commissie kunnen hiervoor gebruikt worden.
Zo blijft de financiële markt toegankelijk voor de hun leven beterende eurolanden, maar voorkom je dat de banken die ze eerder het moeras in hebben gefinancierd zonder kleerscheuren wegkomen. De roekeloze financiers moeten mede op de blaren zitten. Alleen dan letten ze in het vervolg op de risico's. Als ook de toezichthouders dat wat meer doen, zijn we al een heel eind. Voeg daarbij de voorgestelde uitgebreide set euroindicatoren, kijk ook naar de private schulden en voorkom belastingconcurrentie, en maak het toezicht hierop dwingender. Veel meer heb je niet nodig. Oh ja, de ECB moet nog één keer over zijn schaduw heen springen en een eind maken aan zijn afhankelijkheid van Amerikaanse kredietbeoordelaars.

Grote Doorbraak
Morgen komen de europremiers bijeen voor de Grote Doorbraak. De druk op Nederland om de banken met de schrik vrij te laten komen neemt toe. Dat zou niet alleen onrechtvaardig zijn, het is ook vragen om meer ellende in de nabije toekomst. Een algemene bankenbelasting raakt alle banken, verantwoord en roekeloos, in gelijke mate en is daardoor ook eenvoudig door te berekenen aan de klant. Het opkopen van afgewaardeerde Griekse leningen komt vooral de banken ten goede die hier niet aan meedoen, dus weer een premie op slecht gedrag.

De Jager moet daarom nog even de rug recht houden. In zijn eentje heeft hij het Europese beleid al flink in de goede richting weten te bewegen. Daarmee behoort Jan Kees tot de Brusselse 'movers and shakers'. Iets wat maar weinig Nederlanders hem na kunnen zeggen. Hij laat de eurosceptici in Nederland zien dat de Brusselse tanker wel degelijk valt bij te sturen. De eurominnende elite zou De Jager dankbaar moeten zijn.

Rens van Tilburg is econoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.