Column

'De combinatie holocaust en beleving is zelden aangenaam'

Columnist Peter Middendorp wacht met een gevoel van onbehagen op het toneelstuk van Jessica Durlacher en Leon de Winter over Het Achterhuis. '
Misschien helpt het niet dat Anne een 'beleving' wordt - de combinatie holocaust en beleving is zelden aangenaam.'

Actrice Rosa da Silva speelt Anne Frank in het toneelstuk Anne van Leon de Winter en Jessica Durlacher. Beeld ANP

Ik ben een beetje bang voor het nieuwe toneelstuk dat Jessica Durlacher en Leon de Winter van Het Achterhuis hebben gemaakt. Ik weet niet waarom, ik heb het stuk niet gelezen of gezien, maar weet nu al dat ik ernaar zal kijken zoals De Winter naar zijn vrouw kan kijken als zij iets uitlegt op tv. Met interesse en een beetje pijn.

Zou het smaak zijn? De angst dat de ellende ons in het gezicht zal worden gesmeerd? Of is het het echtpaar zelf, dat ik daar niet tegen kan?

Ik ben niet de enige die de 'wereldpremière' volgende week met lichte huiver dichterbij ziet komen. In Nieuwsuur zochten ouderen naarstig naar iets tastbaars bij hun voorgevoel. Hun oog viel op de rondvaart die je bij de theaterervaring kunt boeken, het diner, het champagnearrangement. Zoiets zou niet passend zijn.

Ach, dacht ik toen ik ze zag, zij weten nog niet dat de echte klap - het toneelstuk - nog moet komen. Later zei iemand: 'Of ze voelen het aan'. En dat kon natuurlijk ook. Ik voelde zelf ook iets aan, maar hoe, en waarom?

Misschien helpt het niet dat Anne een 'beleving' wordt - de combinatie holocaust en beleving is zelden aangenaam. Na een ochtend in een Amerikaans museum kom je niet in de garderobe, maar in een gaskamer uit. Zodra je in de donkerste gang van het museum in Caen stapt, springen achter levensgrote foto's van Auschwitzslachtoffers onverwacht de lichten aan. Een spookhuis. Kinderen riepen: 'Nóg een keer, encore!'

Het oude toneelstuk eindigde met de beroemde klop op de deur, het nieuwe niet - te subtiel voor deze tijd. Durlacher: 'Jaren was die klop voldoende. Mensen wisten wat zou volgen. Nu niet meer. Wij willen niet langer verhullen wat er daarna gebeurt.'

Misschien heeft ze gelijk. Kennis van de holocaust is niet meer vanzelfsprekend. Het is niet uitgesloten dat iemand naar het stuk gaat kijken, een paar weken later toevallig iets over de holocaust leest en denkt: Oh, dáárom werd op de deur geklopt!

Een enigszins montere uitspraak van het echtpaar in NRC heeft me ook geen goed gedaan: 'We gaan met Anne mee het kamp in'. Ik kromp een beetje toen ik het las. Ik wil niet met Anne mee het kamp in, ik wil dat zij in Het Achterhuis blijft. Onder krankzinnige omstandigheden heeft zij daar iets moois gemaakt. Daar gaat Anne over: dat er toch iets in ons is dat je niet kapot kunt maken.

Aan de andere kant hangt de dood natuurlijk al vanaf het begin over het stuk. We weten hoe het afloopt, het is geen verrassing. Zo bezien gaat Anne veel meer over ongebroken sterven, ongebroken ten onder gaan. Zoiets kan ook in het kamp.

Je ziet Anne in kamptenue op het toneel. De schrijvers zijn haar stem kwijt, het dagboek vertelt niet verder - noodgedwongen verlaten zij zich op innoverende theatertechnieken uit de musical Soldaat van Oranje. Je houdt je hart vast, maar de schrijvers zijn niet gek. Echt rare dingen zullen zij niet doen. Toch, met Anne?

Peter Middendorp is schrijver en columnist voor de Volkskrant. Twitter @Petermiddendorp

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.