'Datum aankomst: niet aangekomen'

De populaire Amsterdamse joodse arts Ben Sajet, die tot november 1940 voor de SDAP in de gemeenteraad zat, besloot in 1941 een poging te wagen over zee naar Engeland te vluchten....

De zeven mannen hadden geluk. 'Hun sprong naar de vrijheid was niet vergeefs geweest', schrijven Jan Bruin en Jan van der Werff in Vrijheid achter de horizon - Engelandvaart over de Noordzee 1940-1945 (Van Reemst; ¿ 49,90). De meeste andere Engelandvaarders verging het slechter. Zij haalden Engeland niet, of werden door de Duitsers verrast. 'Veel Engelandvaarders moesten hun poging bekopen met de (verdrinkings)dood, stierven voor het vuurpeloton of eindigden in tuchthuizen of concentratiekampen.' Volgens de auteurs zijn enkele honderden Engelandvaarders omgekomen.

Vrijheid achter de horizon is een schrijnend boek. Het vertelt in sobere bewoordingen het verhaal van tientallen Nederlanders die het erop waagden in vaak krakkemikkige bootjes de oversteek te maken, sommigen om te vluchten, velen om zich aan te sluiten bij het militaire verzet in Londen. Bij elk relaas staan de gegevens: aantal opvarenden, vertrekplaats, datum van vertrek, datum van aankomst. In de meeste gevallen staat achter de datum van aankomst: 'niet aangekomen'.

Onder de Engelandvaarders waren opvallend veel studenten, vooral van de Technische Universiteit in Delft en de Rijksuniversiteit Leiden, die in veel gevallen steunden op hun roei-ervaring. Tot de bekendste Engelandvaarders die het haalden, behoren de Leidse student Erik Hazelhoff Roelfzema (Soldaat van Oranje), die na een paar mislukte pogingen Engeland wist te bereiken, en mr. Jaap Burger, die in 1943 op voorspraak van koningin Wilhelmina werd opgenomen in het oorlogskabinet van premier Gerbrandy in Londen.

Maar de meesten haalden het niet. De Deltse studenten Bert Sloth Blaauboer en Koos Schouwenaar, beiden lid van verdiensten van de roeivereniging Laga, besloten in september 1941 met een vouwkano naar Engeland te gaan. 'Hun belangrijkste doel was koningin Wilhelmina te waarschuwen voor haar persoonlijke secretaris Franis van 't Sant, omdat in het verzet de indruk bestond dat deze man niet te vertrouwen was. Hoewel de zee dagenlang heel kalm was, is nooit meer iets van de jongemannen vernomen.'

Han van Gessel

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.